Mikroelementy, inaczej pierwiastki śladowe to pierwiastki występujące w bardzo małych ilościach, podawanych w miligramach. Do głównych mikroelementów w diecie konia zalicza się: żelazo, miedź, cynk, jod, selen, mangan, chrom, kobalt, molibden.

Rola mikroelementów w organizmie

Mikroelementy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a ich nadmiar lub niedobór prowadzi do zaburzeń fizjologicznych. Mikroelementy są niezbędne do celów budulcowych, enzymatycznych. Wchodzą w skład płynów ustrojowych, enzymów oraz wpływają na regulację czynności różnych narządów.

Optymalne zapotrzebowanie

Normy NRC odnoszą się do minimalnego dziennego zapotrzebowania, aby nie dopuścić do stanu niedoboru, natomiast aby zapewnić optymalną wydolność organizmu, powinniśmy zapewnić w diecie ilości większe niż minimalne.

Tak jak w przypadku makroelementów, oprócz ilości, równie istotny jest bilans pomiędzy pierwiastkami, od którego zależy  prawidłowe wchłanianie (niektóre pierwiastki konkurują między sobą o ten sam kanał wchłaniania, np. cynk i miedź).

Normy NRC z 2007 roku rekomendują następujący bilans miedź:cynk:mangan – 1:4:4. Zakres w normie może się wahać od 1:3:3 – 1:5:5; 

Przyjmuje się, że zdrowe konie otrzymują odpowiednie i zrównoważone ilości innych minerałów śladowych mogą tolerować stosunek żelaza do miedzi wynoszący nawet 10:1, chociaż w przypadku problemów świadczących o deficycie miedzi stosunek powinien wynosić 4:1. 

Miedź

Rola miedzi:

• Miedź to niezbędny składnik enzymu (oksydaza lizylowa) który jest potrzebny do syntezy kolagenu i elastyny – składników tkanki łącznej.
• Miedź jest składnikiem enzymu (oksydaza cytochromu c) który bierze udział w wytwarzaniu energii w mitochondriach.
• Jest składnikiem enzymu (tyrozynaza) odpowiedzialnego za produkcję melaniny. 
• Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.
• Jest składnikiem ceruloplazminy (CP) –  przechwytuje  żelazo z jelita cienkiego i przetwarza je do postaci, która może wiązać się z transferyną (białkiem nośnikowym) dostarczającą żelazo do szpiku kostnego w celu produkcji hemoglobiny. To właśnie często niski poziom miedzi, a nie żelaza jest przyczyną anemii u koni.

Niedobory miedzi skutkują:

• rozwojowymi chorobami kości u źrebiąt
• nieprawidłowościami  w kościach, chrząstkach, ścięgnach, więzadłach i ścianach tętnic;
• “rdzewienie” ciemnej sierści
• anamią

Miedź, jak mangan są wydalane z organizmu z żółcią. Na wchłanianie miedzi ma również wpływ cynk. Normy NRC mówią o dziennym bytowym zapotrzebowaniu dla konia o wadze 500 kg w ilości 100 mg/dzień, ale aby zapobiec niedoborom sugeruje się podawanie miedzi w ilości 150%.

Cynk

Cynk jest jednym z ważniejszych mikroelementów dla prawidłowego funkcjonowania organizmu i najczęściej deficytowym pierwiastkiem w diecie konia. Bierze udział w ponad 200 procesach enzymatycznych. 

Rola cynku:

• odgrywa rolę w syntezie kwasów nukleinowych DNA i RNA
• wpływa na syntezę hormonów (m.in insuliny)
• jest potrzebny do “komunikacji międzykomórkowej” w układzie nerwowym
• pełni funkcję przeciwutleniającą 
• potrzebny jest do transportu CO2
• jest istotny dla układu odpornościowego, bierze udział w tworzeniu przeciwciał i zwalczaniu infekcji wirusowych
• wzmacnia włos, kopyta, sierść
• przyspiesza gojenie się ran

Objawy niedoboru cynku:

• słaby apetyt u źrebiąt
• problemy skórne
• łysienie
• słaba jakość kopyt 
• prążki na kopytach
• słaba płodność
• częste infekcje (w tym skórne)

Cynk jest wchłaniania ny zarówno w jelicie cienkim jak i grubym. Wysokie spożycie żelaza zmniejsza poziom cynku. Nadmiar cynku ogranicza wchłanianie miedzi

Uwaga na suplementację tylko cynkiem. Podawanie cynku w większych dawkach (pow 1000 mg) bez jednoczesnego zwiększenia miedzi powoduje niedobory miedzi i objawy takie jak obrzęk stawów, kulawizna, uszkodzenia chrząstki.

Dzienne minimalne zapotrzebowanie wg norm NRC dla konia 500 kg wynosi 500 mg/dzień.

Jod          

Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy T3 i T4. Wiąże się z białkami. Część jodu jest magazynowana w wątrobie, reszta magazynowana jest w tarczycy, nadmiar jest usuwany przez nerki. Zarówo wysokie jaki i niskie spożycie jodu pwoduje powstawanie wola oraz niedoczynność tarczycy. Do prawidłowego funkcjonowania tarczycy również jest potrzebny selen.

Niedobór jodu u źrebnych klaczy wpływa na rozwój płodu, Obserwowane zmiany u nowo narodzonych źrebiąt obejmują osłabienie i różne problemy szkieletowe, takie jak przykurczone lub zerwane ścięgna, słabo rozwinięty kościec.

Toksyczność jodu u koni jest zwykle wynikiem karmienia wodorostami (algami) bogatymi w jod. Za max dawkę uznaje się 5 mg na 1 kg w diecie (czyli 50 mg dla konia pobierającego 10 kg paszy), co jest i tak znacznie większą dawką niż zalecane dzienne normy – 3,5 mg na dzień dla konia o wadze 500 kg.

Uwaga – podawanie siemienia lnianego, które zawiera cyjanowodór zwiększa zapotrzebowanie na jod.

Selen

Współdziała z witaminą E, jest silnym antyoksydantem, tzn. jest potrzebny do produkcji enzymu peroksydazy glutaminowej, który usuwa z organizmu nadtlenki (wolne rodniki). Wolne rodniki wpływają na procesy degeneracyjne komórek, starzenie się, stany zapalne, uszkodzenie komórek nerwowych, również włączając chorobę charakterystyczną dla starszych koni – PPID (zespół Cushinga).

Selen jest istotny również dla hormonów tarczycy. 

Niedobór selenu jest groźny dla źrebiąt – powoduje osłabienie, trudności w poruszaniu się, miopatie (zaburzenia pracy mięśni), dystrofie mięśni. 

Na utrudnione wchłanianie ma wpływ nadmiar żelaza, siarki oraz niedobór witaminy E. Toksyczna dawka dla konia 500 kg to 50 mg. Normy NRC zalecają dzienne spożycie dla konia 500 kg w ilości 1 mg/ dzień. 

Nadmiar selenu po przekroczeniu dawki toksycznej powoduje deformacje i oddzielnie się puszki kopytowej, wypadanie włosów z grzywy i ogona, kulawizny.

Niedobory selenu pojawiają się u koni pobierających pokarm z gleb o kwaśnym odczynie lub zanieczyszczonych.

Poziom selenu najlepiej oznaczyć w badaniu krwi (w odróżnieniu od innych mikroelementów taka metoda jest miarodajna)

Selen jest wchłaniany w jelicie cienkim, wydalany jest z moczem.

Żelazo 

Żelazo jest prawdopodobnie najbardziej nadmiernie suplementowanym minerałem w diecie koni. Tak naprawdę trudno jest znaleźć dietę ubogą w żelazo, nawet bez dodatkowych źródeł w postaci preparatów witaminowo-mineralnych jak i gotowych pasz treściwych.

Należy również wziąć pod uwagę, że konie nie mają możliwości aktywnego wydzielania żelaza. Jeśli już faktycznie podejrzewa się jego niedobór należy zbadać poziom żelaza w surowicy,  poziom ferrytyny, stężenie transferyny oraz ​​całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC)

Nadmiar żelaza powoduje wtórny niedobór cynku i prawdopodobnie miedzi. Prowadzi do stanów zapalnych zapalnych i zwiększa ryzyko problemów ze ścięgnami i więzadłami. Wpływa również negatywnie na metabolizm glukozy.

Normy NRC z 2007 ustaliły górną bezpieczną dawkę żelaza w diecie konia o wadze 500 kg na poziomie 500 mg.

Mangan

• Jest potrzebny do tworzenia enzymów bariery antyoksydacyjnej w organizmie (dysmutaza ponadtlenkowa), wzmacniając system odpornościowy, poprawiając pracę serca, spowalniając procesy starzenia.
• Mangan odgrywa kluczową rolę w tworzeniu chrząstki i tkanki łącznej i kości. 
• Jest kofaktorem glukoneogenezy (wytwarzania glukozy przez wątrobę)
• Wpływa na uwalnianie insuliny przez trzustkę.
• Bierze udział w metabolizmie tłuszczów i białek.

Nie odnotowuje się niedoboru manganu u koni  (występują bardzo rzadko). 

Dzienne zapotrzebowanie dla konia 500 kg to 400 mg. 

Optymalne dzienne dawki mikroelementów dla konia o wadze 500 kg

Bilans Cu:Zn:Mn 1:4:4

Bilans Fe:Cu 4:1 (max 10:1)

• Cynk (Zn) – zdrowa skóra, wzrok, metabolizm, zwalczanie infekcji

• Żelazo (Fe) – wchodzi w skład hemoglobiny, mioglobiny, enzymów, przenosi tlen

• Miedź (Cu)  – tworzenie krwi, chrząstki, kolagen, melanina

• Mangan (Mn) – skóra, kości, uwalnianie insuliny

• Jod (I)- produkcja hormonów tarczycy, metabolizm

• Selen (Se) – ochrona komórek, odporność

Artykuł Rola mikroelementów w diecie koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Makroelementy to pierwiastki chemiczne, których zawartość w danym środowisku, (dotyczy to również organizmu), jest w stosunkowo dużej ilości (wyrażonej w gramach). Do makroelementów zaliczamy wapń, fosfor, magnez oraz siarkę.

Wapń (kation Ca ++)

Wapń stanowi 35% kośćca konia, a 99% znajduje się w szkielecie i zębach. 

Wapń jest jednak nie tylko potrzebny do budowy zębów i kości. Pierwiastek ten jest niezbędny w komórkach mięśniowych do skurczu, wpływa na pracę serca, jest potrzebny do rozłożenia glikogenu do glukozy.

W organizmie występuje zarówno w formie jonów oraz wiąże się z białkami osocza.

Poziom wapnia w krwi jest ściśle regulowany przez dwa hormony – PTH (parathormon) oraz kalcytoninę.  PTH powoduje uwalnianie wapnia z kości i zwiększone zatrzymywanie wapnia w nerkach – tj. mniejsza utrata w moczu. W odwrotnym przypadku, hiperkalcemii (zwiększone stężenie wapnia zjonizowanego we krwi), włącza się hormon kalcytonina, który ma odwrotne działanie. Kalcytonina hamuje resorpcję wapnia z kości.

W odróżnieniu od ludzi na biodostępność wapnia u koni nie ma wpływu witamina D. Negatywny wpływ mają natomiast szczawiany oraz fosforany pochodzące z diety z nadmiarem fosforu. 

Wapń jest lepiej przyswajany jeśli dieta konia opiera się tylko na paszy objętościowej, niż jeśli włączymy do niej zboża (właśnie z powodu fosforanów, które ograniczają jego wchłanianie). Wapń pobierany jest paszy objętościowej, bogatsza jest zielonka niż siano. Więcej wapnia zawiera sieczka/siano z lucerny niż z traw.

Wapń jest wchłaniany tylko w jelicie cienkim (w odróżnieniu od fosforu i magnezu).

Układając dietę należy mieć na uwadze prawidłowy bilans wapnia do fosforu, który mieści się zakresie 1,2-2:1 (Ca:P)

Minimalne dzienne zapotrzebowanie bytowe:

• 0,043 g x waga konia (dla konia o masie 500 kg dzienne zapotrzebowanie wynosi 21,5 g)

Fosfor

Fosfor jak wapń jest głównym składnikiem kości. Poza tym jest potrzebny do syntezy ATP, budowy błony komórkowej (syntezy fosfolipidów), jest składnikiem kwasów nukleinowych DNA i RNA.

Fosfor wchłaniany jest w jelicie cienkim i grubym, na przyswajalność ma wpływ wiek (gorzej u starszych koni) oraz zawartość innych składników odżywczych – nadmiar wapnia ogranicza wchłanianie fosforu i odwrotnie. Bogatym źródłem fosforu w diecie koni są ziarna zbóż.

Minimalne dzienne zapotrzebowanie bytowe:

• 0,028 g x waga konia (dla konia o wadze 500 kg – 14 g)

Magnez (kation Mg ++)

Magnez bierze udział w ponad 300 procesach enzymatycznych, m.in w procesie oddychania komórkowego, odgrywa rolę w aktywnym transporcie jonów wapnia i potasu przez błony komórkowe, w skurczach o skurczach mięśni zarówno szkieletowych, jak i gładkich, jest niezbędny do tworzenia ATP, wpływa na wrażliwość komórek na insulinę.

Objawy niedoboru magnezu są takie same jak nadmiaru wapnia:

• drganie, skurcze mięśni
• nieregularny rytm serca
• zaburzenia chodu
• niechęć do galopu

Magnez w około 60% jest kumulowany w kościach, a w prawie 40 % w tkankach miękkich, w śladowych ilościach w płynach ustrojowych (ok 1%), dlatego pomiar stężenia w surowicy nie jest miarodajny.

Magnez wchłaniany jest w jelicie cienkim jak i grubym. Z pasz roślinnych magnez jest przyswajany w niektórych przypadkach tylko w 10-20%. Jedną z przyczyn niedoboru w diecie jest skażenie środowiska i niewłaściwe nawożenie gleby, a także stosowanie w paszach konserwantów.

Minimalne dzienne zapotrzebowanie bytowe:

• 0,015 g x waga konia (dla konia o masie 500 kg – 7,5 g/dzień). 

W przypadku koni insulinoopornych dawkę można zwiększyć do 20 g/dzień. 

Nadmiar magnezu jest wydalany z moczem.

Stosunek magnezu do wapnia powinien w diecie konia wynosić 1:2 

Siarka

Siarka w organizmie konia występuje tylko w formie organicznej – jest składnikiem aminokwasów – metioniny, cysteiny i cystyny. Ponadto siarka występuje w witaminie B1, biotynie, siarczanie chondroityny. 

Aminokwasy siarkowe budują skórę, kopyta, sierść, kolagen, który jest składnikiem tkanki łącznej (ścięgien i więzadeł). Siarka i żelazo tworzą kompleks wiążący tlen w hemoglobinie. Siarka jest niezbędnym składnikiem w procesie spalania tlenowego  w cyklu Krebsa.

Źródłem siarki w diecie koni jest metionina, powinna stanowić 1,16% całkowitego białka w diecie. Metioninę w stosunkowo dużej ilości znajdziemy w śrucie słonecznikowej, sojowej, drożdżach piwnych oraz siemieniu lnianym.

Artykuł Makroelelmenty w diecie koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Elektrolity to minerały, które występują w organizmie w postaci jonów w płynach ustrojowych i w komórkach. Jon to atom lub grupa atomów naładowanych dodatnio lub ujemnie.

Jony dodatnie (kationy) to potas, sód, wapń, magnez;

Jony ujemne (aniony) to przede wszystkim chlorek, wodorowęglan i siarczan;

Od elektrolitów zależy wiele podstawowych funkcji organizmu:

• produkcja i wydzielanie potu
• ruchy perystaltyczne jelit
• skurcz mięśni szkieletowych
• praca serca
• przewodnictwo impulsów nerwowych
• utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej
• utrzymanie prawidłowego nawodnienia

Konie (jak też inne organizmy) do prawidłowej pracy organizmu potrzebują elektrolitów występujących w stałej ilości. Trzy główne to sód, potas i chlor.

Sód jest głównym kationem w organizmie, a chlor anionem. W znacznie mniejszej ilości występują kationy potasu.

Sód

Sód jest niezbędny do wchłaniania składników odżywczych, w tym glukozy. To główny regulator gospodarki wodnej w tkankach. Niedobór sodu prowadzi do odwodnienia.

Dieta koni oparta na paszach objętościowych z dodatkiem treściwych jest niedoborowa w sód. Konie powinny mieć stały i swobodny dostęp do lizawki, jednak nie gwarantuje to, że zsotanie pokryte dzienne zapotrzebowanie, gdyż konie mogą lizać ją niechętnie lub nieefektywnie.

500 kg koń ma zapotrzebowanie bytowe (bez uwzględnienia straty elektrolitów wydalonych z potem) w ilości 10g. 10 g sodu dostarcza 25 g soli (jedna łyżka). Koń z uwzględnieniem strat związanych z poceniem się potrzebuje średnio 2 razy więcej, więc powinien pobierać 50 g soli. Lizawka himalajska o wadze ok. 1700 g powinna zatem starczyć na ok 30 dni. 

Potas

Potas jest odpowiedzialny za prawidłowe funkcjonowanie mięśni, w tym serca, a także regulację płynów. Niedobór potasu u koni w treningu jest związany z wydalaniem go z moczem zamiast sodu, bez względu na jego stężenie w krwi. Jeśli poziom sodu jest niski, nerki będą go gromadzić, wydalając więcej potasu, nawet jeśli poziom potasu w krwi spada poniżej normy. 

Potas jest pierwiastkiem obficie występującym w diecie. Jeśli chcemy, aby organizm zatrzymywał potas, należy zwiększyć podaż soli.

Chlor

Odgrywa rolę w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Jest wydzielany w żołądku pod postacią kwasu solnego. Zawartość chloru w paszy objętościowej spełnia min. zapotrzebowanie bytowe. Konie, które pobierają spore dawki paszy treściowej opartej na zbożu i są w treningu mogą mieć niedobory.

Zapotrzebowanie konia na elektrolity

Sód (Na) = 0,02 g x masa ciała (dla konia o masie 500 kg – 10g)

Potas (K) = 0,05 g x masa ciała  (dla konia o masie 500 kg – 25g)

Chlor (Cl) = 0,08 g x masa ciała  (dla konia o masie 500 kg – 40g)

Równoważenie strat elektrolitów z potem

Oprócz dziennego zapotrzebowania bytowego, dodatkowe porcje elektrolitów muszą wyrównywać ich stratę z potem. Pocenie się jest niezbędne, aby wyeliminować ogromne ilości ciepła wytwarzanego w organizmie podczas ćwiczeń.

Na pocenie się ma wpływ:

• intensywność wysiłku fizycznego
• temperatura
• nerwowy temperament
• ból
• wielkość konia

Efektywna podaż elektrolitów musi uwzględniać zarówno zapotrzebowanie bytowe, jak i pokryć straty wynikające z utraty elektrolitów z potem.

Jak obliczyć ilość potu, którą wydziela organizm konia w pracy? 

Przyjmuje się za normę 10 ml na kg masy ciala konia, przez godzinę pracy

10 ml x 500 kg = 5000 ml = 5 litrów

Należy wziąć pod uwagę, że ilość może zwiększyć się 4 a nawet 5 krotnie w wyniku wysokiej temperatury i intensywnego treningu.

NRC ustaliło następujące ilości starty elektrolitów w pocie na 1l.

Na – 2,8 g/l

K – 1,4 g/l

Cl – 5,3 g/l

Zakładając utratę 5l potu (koń o masie 500 kg), koń traci 12,5 g sodu, 7g potasu, 26,5 chlorku.

Czyli minimum tyle jonów pierwiastków musimy dodatkowo dostarczyć w diecie. 

Jak uzupełnić elektrolity?

Sól jest najlepszym produktem na pokrycie dziennego zapotrzebowania konia na elektrolity. 

Sól to inaczej chlorek sodu NaCl; składa się z 40% sodu i 60% chlorku, na 100 g soli przypada 40g sodu i 60 g chlorku.

50 g soli dostarczy 20g sodu i 30g chlorku. 2 łyżki kuchenne soli to średnio 50 g – taka ilość powinna zaspokoić dzienne zapotrzebowanie konia na sód i chlor (potas obficie występuje w paszy objętościowej).

Jeśli koń jest w średnio intensywnym treningu podczas ciepłej pogody, to dawkę należy zwiększyć dwukrotnie (100 g soli na dzień).

Tip 1:Jeśli wiesz, że koń będzie intensywnie pracował, to podaj dodatkowe elektrolity na 4h godziny przed pracą, tak aby były dostępne do wchłaniania z jelit. 

Tip 2: Jeśli koń pracuje dłużej niż dwie godziny, dodatkowe elektrolity podaj po treningu, ale dopiero po tym, jak koń wypije wystarczającą ilość wody, aby pokryć jej szacunkową utratę z potem. Także, najpierw zaspokojenie pragnienia, a potem np. regeneracyjna zupa (do odbudowy glikogenu w mięśniach) z solą 🙂

Artykuł Elektrolity w żywieniu koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Białko – najistotniejsze informacje

Białka są rozkładane do krótkich łańcuchów – peptydów, a te z kolei na poszczególne cegiełki – aminokwasy, które są wchłaniane w jelicie cienkim. Po wchłonięciu, organizm wykorzystuje aminokwasy do syntezy własnych białek. 

Część aminokwasów musi być dostarczana z dietą (egzogenne), a część może być wytwarzana przez organizm (endogenne). Aminokwasy egzogenne, które nie zostaną dostarczone w odpowiedniej ilości, a są najczęściej używane do synetezy własnych białkek nazywamy limitującymi. 

Jakość białka określa się poprzez jego strawność oraz jak dobrze spełnia zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne. Należy pamiętać, że nawet jeśli białko jest wysokostrawne ale nie zawiera odpowiedniej ilości niezbędnych aminokwasów, nie zostaje ono efektywnie wykorzystane do syntezy białka na potrzeby organizmu i zostaje wydalone w postaci mocznika. Dlatego w diecie konia nie liczy się ilość białka a jego jakość.

Poziom białka w paszach określany jest białko surowe. Należy jednak pamiętać, że jest to w rzeczywistości pomiar azotu (azot jest pierwiastkiem, który występuje w grupie aminowej białek), zatem odnosi się również do azotu, który nie jest częścią białka (azotanów).

Najczęstszym aminokwasem limitującym w diecie koni jest lizyna. Zawartość lizyny w białku surowym w paszach dla koni powinna wynosić 4,3%. Nawet niewielkie niedobory lizyny mogą wpłynąć na muskulaturę konia – albo będzie dobra albo przeciętna.

Jak obliczyć zapotrzebowanie bytowe dla dorosłego konia na białko surowe?

Należy wziąć pod uwagę jakie koń ma zapotrzebowanie (jak w przypadku energii)

• minimalne: waga konia x 1,08
• średnie: waga konia x 1,26
• podniesione: waga konia x 1,44

Zapotrzebowanie dzienne na lizynę liczymy wg wzoru: 0,043 x ilość białka surowego potrzebnego na dzień.

Przykład: dorosły, zdrowy koń o wadze 530 kg

530 x 1,26 = 667,8g, po zaokrągleniu 670 g

Zapotrzebowanie na lizynę: 670 x 0,043 = 28,81 g, po zaokrągleniu 29-30g

UWAGA: Koń w treningu powinien mieć dostarczane 2g białka na kg m-c na dzień.

Przykład: Koń w średniej pracy o wadze 530 g

2 x 530 = 1060 g

Zapotrzebowanie na lizynę: 0,043 x 1060 = 45,58, po zaokrągleniu 46 g

Zwiększone zapotrzebowanie

Białko jest potrzebne przy każdym podziale komórki, a młode konie szybko budują tkankę, dlatego 4 miesięczne  źrebię ma o ponad połowę większe zapotrzebowanie na białko niż dorosły koń. Większe zapotrzebowanie na białko mają klacze źrebne, klacze karmiące (szczególnie na początku laktacji) oraz ogiery.

Konie po operacjach, walczące z infekcjami, po kuracji odrobaczającej również mają większe zapotrzebowanie na białko. 

U koni starszych większe zapotrzebowanie na białko wiąże się z nieefektywnym przeżuwaniem w wyniku problemów z zębami. To wyjaśnia również fakt, że takie konie zdecydowanie lepiej wyglądają w czasie sezonu pastwiskowego, gorzej przy skarmianiu sianem, nawet jeśli jest ono wysokiej jakości.

Najistotniejszy fakt!

Dieta uboga w aminokwasy limitujące, nawet zapewniająca odpowiednią ilość białka surowego, doprowadzi do tego, że białko z diety nie będzie wykorzystywane do syntezy białek potrzebnych dla konia, tylko zostanie zmetabolizowane i wydalone z moczem.

Energia, a białko

Koń, który otrzymuje niewystarczającą ilość kalorii (energii) będzie tracił na wadze – najpierw straci tłuszcz, potem mięśnie, niezależnie od spożycia białka.

Koń, który będzie otrzymywał odpowiednią ilość kalorii, ale za mało białka surowego, lub za małą ilość aminokwasów egzogennych również będzie chudł – straci mięśnie.

Należy mieć to na względzie w przypadku koni sportowych o dobrze rozwiniętej muskulaturze, które doznają kontuzji i muszą mieć ograniczą ilość ruchu, tym samym mają obcinaną ilość kalorii. Jeśli dieta nie zapewni odpowiedniej ilości białka i aminokwasów zaczną tracić mięśnie, nie tylko przez to, że nie są w pracy.

Zapotrzebowanie na białko również wynika z muskulatury – inne będzie miał szczupły koń pełnej krwi, a inne “nabity” QH.

Inne wpisy warte uwagi:

• Białko w diecie konia
• Aminokwasy limitujące w diecie konia

Artykuł Czy wiesz, ile białka potrzebuje twój koń? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Stan zapalny to wrodzona (nieswoista) odporność organizmu którą wywołują granulocyty, a także limfocyty, czyli komórki układu odpornościowego.  Celem stanu zapalnego jest pozbycie się z organizmu czynnika, który go wywołuje i rozpoczęcie procesu leczenia. 

Stan zapalny jest skutkiem ubocznym reakcji organizmu na antygen. Komórki układu odpornościowego  są “przywoływane” do miejsca, w którym nastąpiło wtargnięcie niechcianych molekuł przez błony śluzowe. 

Szczególną rolę w tym procesie odgrywają neutrofile, które mają zdolność fagocytozy (pochłaniania patogenów) i ich prezentacji, tak aby mogły być rozpoznane przez przeciwciała. Neutrofile są pobudzane przez cytokiny (są to białka aktywujące odpowiedź immunologiczną, “wyzywające na alarm” inne komórki odpornościowe), które są wytwarzane przez limfocyty pomocnicze T. 

W procesie zapalnym istotna rolę odgrywają granulocycty zasadochłonne – bazofile i komórki tuczne (mastocyty). Z ich granul w procesie degranulacji zostają uwolnione substancje, które wywołują stan zapalny, m.in. histamina. Histamina powoduje rozszerzanie naczyń krwionośnych, aby zwiększyć dopływ krwi i ułatwić innym granulocytom wniknięcie  do tkanki, gdzie pojawił się patogen. Stąd pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, podwyższona temperatura – objawy stanu zapalnego.

Alergeny, tak jak i pasożyty, są za duże, aby zostały wchłonięte przez makrofagi, dlatego do akcji wkraczają limfocyty, które produkują przeciwciała (immunoglobuliny typu E – IgE).  Ich rolą jest przyłączenie się do fragmentu antygenu i oznaczanie go, w celu identyfikacji do “unicestwienia” przez komórki NK (natural killer, eozynofile, neutrofile). W tym procesie biorą również granulocyty zasadochłonne (mastocyty i bazofile), które uwalniają histaminę.

Przyczyny alergii u koni

Alergia może rozwinąć się kiedy potencjalny alergen (białko, substancja chemiczna, złożone węglowodany) przedostają się przez błonę śluzową. Charakterystyczne dla koni alergeny to:

• ślina owadów z grupy Culicoides (muchówki, meszki, komary, much końskie), odpowiedzialne z lipcówkę
• kurz, pleśnie, pyłki
• określone produkty paszowe

Ryzyko wystąpienia alergii jest związane z dziedziczeniem – wprost proporcjonalne do faktu, czy któryś z rodziców był alergikiem  i zwiększa się dwukrotnie jeśli alergikami byli oboje. Geny jednak nie warunkują, czy alergia się ujawni, czy też nie.

Należy również pamiętać, że układ odpornościowy konia w 70% zależy od kondycji układu pokarmowego, przede wszystkim mikrobiomu zasiedlającego jelito grube. Stany zapalne jelit mogą objawiać się alergiami. 

Stres jest również czynnikiem wpływającym na odporność, a przewlekły prowadzi do spadku odpporności. Jak wiemy przyczyn stresu u koni może być wiele – przetrenowanie, niewłaściwe warunki bytowe, transport, zawody, przetrzymywanie w stajni (zakurzonej) i wiele innych.

Objawy alergii u koni

• pokrzywka
• świąd 
• łzawienie
• kaszel (kaszel stajenny)
• zmiany w oddychaniu
• wydzielina z nosa
• syndrom wody kałowej
• w przypadku objawów skórnych przy alergiach pokarmowych, symptomy są takie same jak przy chorobach dermatologicznych, wywołanych np pasożytami zewnętrznymi.

Jak zmniejszyć odpowiedź zapalną i co robić w przypadku wystąpienia alergii?

Należy działać dwutorowo:

• Po pierwsze zminimalizować obecność alergenu. 
• Po drugie doprowadzić do równowagi układ odpornościowy, m.in. poprzez zapewnienie odpowiednio zbilansowanej diety i zadbanie o mikrobiom.

Diagnostyka alergii poprzez testy śródskórne i badanie z surowicy poziomu igE niestety  nie jest miarodajną metodą, dlatego wyeliminowanie alergenu wiąże się z poznaniem historii konia i sposobu jego żywienia, dietą eliminacyjną oraz obserwacją środowiska. 

Działania:

• ograniczenie przebywania w konia w środowisku, gdzie jest dużo kurzu (stajnia),
• zamiatanie stajni “na mokro”,
• czyszczenie konia na zewnątrz, nie w boksie,
• moczenie siana,
• podawanie paszy treściwej lekko zwilżonej,
• zadawanie czystego siana,
• derkowanie latem w celu ograniczenia ukąszeń przez owady,
• stosowanie repelentów (możesz spróbować naturalnych olejków citronella, piołunowego, z drzewa herbacianego),
• stosowanie maści na rany o działaniu antyhistaminowym z nagietka, aloesu, żywokostu),
• dobra wentylację stajni,
• w przypadku alergii pokarmowych – dieta eliminacyjna.

Leki i suplementy:

• sterydy
• leki przeciwhistaminowe
• szczepionki alergenowe
• suplementy:

• Magnez (skuteczny przy astmie) – niedobór prowadzi do przekrwienia i wzrostu poziomu IgE, neutrofili, eozynofili, cytokin prozapalnych; obserwacje kliniczne wskazują na pozytywny wpływ miejscowego (w sprayu, na skórę) i doustnego podawania magnezu u pacjentów z alergiami skórnymi.

• Prawidłowo zbilansowana dieta, zapewniająca odpowiednią ilość mikro i makroelementów, szczególnie cynku i miedzi. Szukaj suplementów, które dostarczą 8-14 g magnezu, 400 mg miedzi, 1200 g cynku  (zauważ, że ilości rekomendowane przy alergii skórnej ponad dwukrotnie przekraczają zalecane min, dawki NRC)

• Utrzymanie odpowiedniego poziomu omega 3: omega 6 (4:1). Siemię lniane jest skutecznym dodatkiem, który ma udowodnione badaniami działanie zmniejszające reakcje skórne , dawka nawet do 450 g/dziennie.

• Zapewnienie antyoksydantów – szczególnie witaminy E, C, selenu, przy alergiach oddechowych

• Zamiast wit C można podać kwercetynę, która hamuje uwalnianie histaminy z komórek tucznych.

• W przypadku alergii górnych i dolnych dróg oddechowych (także skórnych, ale mniejsze) świetne działanie ma spirulina (20 g/dzień).

• Dr Kellon zaleca w przypadku braku efektów ze strony spiruliny podanie siarczanu chondroityny.

Zioła modulujące odporność –  tak czy nie?

Do takich ziół często stosowanych wśród koni należy echinacea. Echinacea stymuluje układ odpornościowy, zwiększając liczbę leukocytów, granulocytów, głównie neutrofili, które są odpowiedzialne za odpowiedź nieswoistą (wrodzoną) układu odpornościowego. Taka sam odpowiedź jest charakterystyczna dla alergii, dlatego podając echinaceę koniom z alergiami oddechowymi lub skórnymi możemy zwiększyć odpowiedź alergiczną.

Zioła, które stymulują ścieżki Th2 (odpowiedź humoralną) nie są przydatne, tam gdzie jest odpowiedź wewnątrzkomórkowa (z udziałem limfocytów Tc).

Zdecydowanie lepszym sposobem na poprawę funkcji systemu odpornościowego jest zbilansowana dieta, która będzie zawierać odpowiednią ilość aminokwasów o odpowiednim profilu (aminokwasy budują białka układu odpornościowego), antyoksydanty (szczególnie witaminę E, selen, cynk, miedź, a także witaminę C), oraz witaminy z grupy B. 

Należy również pamiętać, że przetrenowanie konia wpływa negatywnie na układ odpornościowy, dlatego koniom w ciężkim treningu warto podawać dodatkowo preparaty z glutaminą.Glutamina wpływa na produkcję limfocytów typu B i T, a także komórek NK (natural killers) i makrofagów. Niski poziom glutaminy upośledza układ odpornościowy, a występuje kiedy trening jest powyżej możliwości organizmu.

Źródła

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC227015
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18187018
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12747741
• https://www.steinbeckpeninsulaequine.com/post/equine-allergies

Artykuł Alergie u koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Energia jest to ilość kalorii potrzebna do życia i do wykonywanej dodatkowo aktywności. Energia jest potrzebna, aby przekształcić dostarczone składniki pokarmowe do “elementów” jakie zostaną wykorzystane przez organizm (glukoza, aminokwasy, kwasy tłuszczowe).

Szacunkowe zapotrzebowanie zależy od wieku, wagi, sposobu użytkowania konia, a także warunków środowiskowych (temperatury).

Liczba, której szukasz w analizach siana i w etykietach na paszy to DE (Digestible Energy) czyli Energia Strawna i jest wyrażona w Mcal/kg lub MJ/kg. 

1 Mcal = 1000 Kcal

1 MJ = 4,19 Mcal

Energia strawna to nic innego jak kalorie, które są dostępne z pożywienia, Należy jednak uwzględnić, że nie cała energia z pożywienia jest dostępna dla organizmu, gdyż część pożywienia pozostaje niestrawiona i jest wydalona pod postacią obornika, dlatego wybierając komponenty paszowe, należy kierować się ich strawnością (czyli “przystępnością” do wchłonięcia przez organizm).

Jak określić zapotrzebowanie na energię?

Szacunkowe normy możemy znaleźć w tabelach opracowanych przez NRC, ostatnie z 2007 roku. Określają zapotrzebowanie na tzw. energię bytową (potrzebną do funkcji życiowych) jak i dla koni “w pracy” (lekkiej, średniej, ciężkiej i bardzo ciężkiej).

• Rekomendacje NRC na energię bytową zostały podzielone na 3 kategorie w zależności od temperamentu koni i sposobu chowu:

Minimalne – konie w sedacji, bardzo spokojne, z bardzo ograniczonym czasem padokowania, pozostające w areszcie boksowym;

Średnie – przeciętny koń, regularnie padokowany;

Wysokie – konie nerwowe, ciągle w ruchu (zarówno w boksie, jak i na wybiegu);

• Praca koni w zależności od intensywności:

lekka – tętno 80, 1-3 godz w tygodniu, 40% stęp, 50% kłus, 10% galop

średnia – tętno 90, 3-5 godz w tygodniu, 30% stęp, 50% kłus, 10% galop, 5% trening skokowy, ćwiczenie elementów ujeżdżeniowych

ciężka – tętno 110, 4-5 godz w tygodniu, 20% stęp, 50% kłus, 15% galop, 15% (cwał lub trening skokowy, lub zaawansowany trening ujeżdżeniowy

bardzo ciężka – tętno 110-150, od 1 godz w tygodniu w bardzo wysokim tempie do 6-12 h w tygodniu w niskim tempie – do tej kategorii zaliczamy konie wyścigowe, i rajdowe

REKOMENDACJE NRC –  ZAPOTRZEBOWANIE NA ENERGIĘ BYTOWĄ Mcal/dzień

REKOMENDACJE NRC –  ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ DLA KONI W PRACY

Jeśli chcesz szybko określić zapotrzebowanie na energię swojego konia użyj poniższej formuły:

Energia bytowa:

• Minimalna: DE = 0.0303 x masa konia
• Średnia: DE = 0.0333 x masa konia
• Wysoka: DE = 0,0363 x masa konia

lub dla konia w pracy:

• Lekka: DE = 0.04 x masa konia
• Średnia: DE = 0.0466 x masa konia
• Ciężka: DE = 0.0533 x masa konia
• Bardzo ciężka: DE = 0.069 x masa konia

A czy wiesz, jak określić ile kg siana spełni zapotrzebowanie na energię? (pamiętaj, że podstawą diety konia jest siano).

Przyjęło się, że złota zasada określająca ilość dziennego zapotrzebowania na kalorie (pochodzące zarówno z paszy objętościowej  jak i z paszy treściwej) wg norm NRC  to 2% masy ciała konia w suchej masie, z czego 1-2 kg na 100 kg masy ciała musi pochodzić z paszy objętościowej.

Ta metoda nie określa jednak, że siano może mieć różną kaloryczność uwarunkowaną gatunkiem (trawa, czy lucerna), oraz stopniem dojrzałości trawy w czasie pokosu.

Aby sprawdzić ile siana potrzebuje zjeść koń, aby zapewnić zapotrzebowanie na kalorie wystarczy znać energię strawną siana. 

Ilość siana dla konia = zapotrzebowanie konia na energię / energia strawna siana

Przykład:

Koń w lekkiej pracy o wadze 530 kg

Zapotrzebowanie na energię = 0.04 x 530 = 21,2 Mcal/dzień (89 MJ)

DE siana = 1.86 Mcal/kg (7,8 MJ)

Ile siana na dzień spełni zapotrzebowanie na energię? 

Odp: 11,4 kg 

21.2 / 1.86 = 11,39 lub 89/7,8 = 11,4 kg

Wiedząc jaka jest energia strawna siana i wiedząc, że optymalna ilość włókna w diecie wynosi 2% masy ciała, możemy określić ile dodatkowej energii powinno pochodzić z paszy treściwej:

dla konia o wadze 530 kg 2% = 10,6 kg w zaokrągleniu 11 kg

DE siana – 1.86

DE z siana 11 x 1.86 = 20. 46 Mcal/dzień (86 MJ)

Jak widać siano o energii strawnej 1.86 Mcal (7,8 MJ) powinno pokryć zapotrzebowanie energetyczne konia w lekkiej pracy, jeśli jednak zauważysz, że koń ma za mało energii wystarczy dodać mu trochę owsa (zacznij od  0,5 kg) lub innego komponentu paszowego. W tym przypadku nie jest zasadne podawanie gotowej paszy treściwej (musli/granulatu)  w ilościach jakie są z reguły przewidziane na etykiecie (ok 2-3 kg).

Artykuł Dzienne zapotrzebowanie na energię u konia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Minerały pełnią kluczową rolę w żywych organizmach. Biorą udział w procesach budulcowych, metabolicznych, gospodarkę wodną oraz równowagę kwasowo-zasadową. 

W organizmach jest ok 40 pierwiastków, część występuje w dużych ilościach (podawanych w gramach) – są to makroelementy (wapń, fosfor, magnez, siarka, chlor, sód, potas), część zaliczana jest do mikroelementów, są to pierwiastki śladowe (żelazo, miedź, cynk, mangan, selen, jod, kobalt, chrom (dzienne zapotrzebowanie określane w mg).

Koń musi mieć dostarczane minerały z pożywieniem lub kiedy ich brak, jako suplement w odpowiednio zbilansowanej dawce. Oprócz odpowiedniej ilości należy zadbać o odpowiednią relację (balans) pomiędzy nimi. Niektóre pierwiastki mają te same kanały wchłaniania, dlatego między sobą konkurują. Zwiększona podaż jednego może osłabić wchłanianie drugiego, np. nadmiar żelaza ogranicza wchłanianie miedzi, tak samo jak nieodpowiedni stosunek cynku do miedzi.

Więcej o pierwiastakch i dziennym zapotrzebowaniu przeczytasz w artyklule Minerały i ich niedobory w diecie koni

Trawienie pierwiastków rozpoczyna się w żołądku, gdzie są rozpuszczane przez kwas żołądkowy do jonów. Aktywne wchłanianie zachodzi w jelicie cienkim. Obecność białek poprawia absorpcję wielu minerałów (minerały wiążą się z aminokwasami tworząc chelaty).

Niedobory pierwiastków są przyczyną wielu dolegliwości zdrowotnych u koni – słaba odporność, problemy z kopytami (kruche, wolno rosnące, choroba linii białej) , słaba kondycja sierści, skurcze mięśni, nadpobudliwość, męczliwość, słaba regeneracja.  Niestety objawy pojawiają się o wiele później niż niedobry w tkankach.

Czy da się określić poziom minerałów u konia?

Uważa się, że aby określić niedobory pierwiastków należy wykonać rozszerzone badanie krwi lub analizę włosa (bardzo popularna metoda w USA). Czy faktycznie są one skuteczne? Niestety niekoniecznie. Tak naprawdę jedyną skuteczną metodą, która określi, czy koń ma odpowiednią podaż minerałów jest analiza jego diety – czyli siana i posiłków treściwych. Dlatego najskuteczniejsza metoda to analiza siana, umiejętność czytania etykiet i kontakt z dietetykiem. 

Analiza pierwiastków z sierści u konia

Ta metoda badawcza jest znana już od 1857 roku. Pobrane włosy można poddać analizie w celu sprawdzenia, czy występują w niej określone substancje (metale ciężkie, narkotyki). Ze względów odżywczych używa się jej do określenia poziomu minerałów. Wartość tego sposobu badania jest ograniczona z kilku powodów:

• Minerały przed dostaniem się do krwi, rozprowadzającej je po wszystkich tkankach (w tym do włosów) przechodzą przez wątrobę, która je często “pochłania”, dlatego tutaj pojawia się problem z przełożeniem ich do poziomu dostarczanego przez dietę. Poziom minerałów krążących w krwi niekoniecznie jest równoznaczny z poziomem wynikającym z diety.
• Badanie włosa nie wykaże przyczyn, dlaczego dany minerał ma za niskie lub za wysokie stężenie, a w powodów może być kilka: niedoborowa dieta, za wysoki poziom konkurencyjnych minerałów, chwilowe większe zapotrzebowanie organizmu, hormony.
• Poziom minerałów zależy od hormonów.
• Taka metoda nie jest w stanie rozróżnić minerałów znajdujących się na powierzchni włosa od tych wewnątrz włosa. 
• Pobrana próbka może być zanieczyszczona (wydzieliny, preparat do sierści, kurz), co przekłada się na wynik badania.
• Badania skuteczności tej metody wykazały, że na poziom minerałów ma również wpływ płeć (u klaczy wyższe wartości), kolor sierści i włosa oraz wiek.

Analiza pierwiastkowa włosa jest stosunkowo skuteczna przy określaniu poziomu metali ciężkich oraz niedoboru selenu.

Analiza krwi u konia

Morfologia jest bezwątpienia skutecznym i potrzebnym badaniem diagnostycznym, które powinno być wykonywane przynajmniej raz w roku. Ma szerokie zastosowanie i pozwala obrazować ogólny stan organizmu poprzez ocenę ilościową i jakościową składników krwi obwodowej. 

Ze względów dietetycznych pozwala określić poziom witamin i minerałów, tyle, że należy mieć na uwadze, że jest to swego rodzaju “migawka w czasie” – mówi tylko o poziomie w chwili badania. Na wynik ma również czas posiłku oraz wysiłek fizyczny.

Należy mieć na względzie, tak jak w przypadku analizy z włosia, że poziom minerałów w krwi, może różnić się od poziomu w wątrobie. Często jest tak, że jeśli badanie wykazuje duże niedobory, to faktycznie one są, natomiast prawidłowy wynik (w zakresach) niekoniecznie świadczy, że ich nie ma.

Analiza minerałów z tkanki wątroby jest standardem w diagnozowaniu niedoborów, jednak jest to inwazyjna i rzadko stosowana metoda (potrzebna jest biopsja). 

Badanie krwi określające poziom witamin dotyczy głównie wit. E, i mikroelementów – selenu

Z powyższych informacji wynika, że ani analiza włosa, ani analiza krwi nie jest skuteczną metodą określenia, czy dieta dostarcza odpowiednią ilość minerałów. Takiej informacji może udzielić analiza siana oraz wartości podane na etykiecie w paszach gotowych. 

Znając dzienne minimalne zapotrzebowanie konia wg norm NRC oraz wyniki analizy paszy, jesteśmy w stanie określić, czy dieta jest prawidłowa – jeśli tak, to mamy podstawy twierdzić, że mamy problem z prawidłowym wchłanianiem, na które mogą wpływać choroby oraz środowisko (np woda)

Jeśli nie wiesz jak zbilansować odpowiednio dietę warto skonsultować się z dietetykiem.

Poniżej linki do badań naukowych, oceniających skuteczność metody badawczej jaką jest analiza włosa:

• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0737080622002817?via%3Dihub
• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0737080606801346
• https://www.researchgate.net/publication/19828167_Hair_Analysis_as_an_Indicator_of_Mineral_Status_of_Livestock
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9597333
• https://madbarn.ca/can-hair-analysis-determine-your-horses-mineral-status

Artykuł Jak sprawdzić, czy koń ma niedobory minerałów? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Wysłodki to wysokostrawna pasza, która pod względem zawartości włókna jest podobna do siana, natomiast ze względu na ilość energii jest podobna do owsa. 1 kilogram wysłodków zawiera tyle samo energii co 1 kg owsa.

Wysłodki buraczane należą do węglowodanów rozpuszczalnych w wodzie, które do trawienia nie wymagają enzymów trawiennych jelita cienkiego, tylko podlegają fermentacji. Są rozkładane do lotnych kwasów tłuszczowych i kwasu mlekowego, wykorzystywanych w procesie spalania tlenowego w mitochondriach w celu uzyskania energii.

Spalanie tlenowe odbywa się podczas ćwiczeń aerobowych od niskiej do średniej intensywności, dlatego wysłodki są dobrym paliwem dla koni rajdowych albo w pracy do lekkiej do średniej, które potrzebują wolno uwalnianej energii.

Zawartość odżywcza wysłodków

Wysłodki są produktem ubocznym produkcji cukru z buraków cukrowych, dlatego mają niską zawartości cukrów prostych i skrobi. Niektóre są jednak dodatkowo melasowane. Wysłodki z dodaną melasą mogą być dobrym rozwiązaniem dla koni, które są wybredne i potrzebują przybrać na masie, a także dla tych, które potrzebują posiłku regeneracyjnego po wysiłku, w celu uzupełnienia zapasów glikogenu. Na pewno nie powinno ich się podawać koniom z syndromem metabolicznym, gdyż mogą spowodować taki sam wzrost glukozy i insuliny we krwi, jak przy karmieniu ziarnem.

Wartość energetyczna wysłodków wynosi ok 12 MJ (2,8 mcal na kg suchej masy). Dla porównania dorosły koń o wadze 500 kg ma zapotrzebowanie energetyczne na poziomie 16,65 mcal – 70 MJ, co oznacza, że 6 kg wysłodków (w suchej masie!) zapewnia dzienne zapotrzebowanie kaloryczne.

Wysłodki zawierają węglowodany rozpuszczalny w wodzie  – ok 40 %, oraz włókno nierozpuszczalne – celulozę, hemicelulozy i ligniny. 

Średnia ilość białka w wysłodkach to ok 9 %, tak jak owies, jednak mają lepszy profil aminokwasów – większą zawartość lizyny i treoniny, zawartość metioniny jest podobna. 

owies – białko surowe – 9%, lizyna 3,5 g/kg,  metionina 1,4 g/kg, treonina 2,8 g/kg
wysłodki –  białko surowe – 9%, lizyna 7,1 g/kg,  metionina 1,6 g/kg, treonina 4,4 g/kg

Wysłodki nie są dodatkiem białkowym. To przede wszystkim źródło kalorii.

Wysłodki zawierają 10 razy więcej wapnia niż fosforu, a prawidłowy bilans Ca:P wynosi 2,5-2:1, więc często dodaje się do nich otręby pszenne (zawierają więcej fosforu), w ilości 2 porcje wysłodków na 1 porcję otrąb.

Wysłodki zawierają ok 1% tłuszczu i nie są źródłem witamin, dlatego nie skarmiamy nimi bez dodatku witaminowo-mineralnego albo balancera do paszy objętościowej.

Jak karmić wysłodkami?

Wysłodki podajemy na mokro. Moczenie nie tylko poprawia ich smakowitość, ale powduje, że wysłodki “puchną”, gdyż mają właściwości hydrofilowe. 

Wysłodki, jak każdą paszę, podajemy wg wagi ale tu zasadnicza uwaga – ważymy na sucho. 1 kg owsa możemy zastąpić 1 kg suchych wysłodków (przed zalaniem wodą), które po namoczeniu bardzo powiększą swoją objętość.

Przykładowa dieta dla dorosłego konia  500 kg w dobrej kondycji bez pracy:

0,5 kg wysłodków
250 g otrębów pszennych
200 g śruty sojowej
100 g balancera Cavalor Nutri plus
30 g soli
60 ml oleju lnianego
siano 10 kg
Energia – 17,4 Mcal
białko – 882 g
lizyna – 35 g
Ca:P 2:1
Zn:Cu 3,5:1

Przykładowa dieta konia 500 kg w dobrej kondycji w lekkiej pracy:

1 kg wysłodków
1 kg owsa całego
100 ml oleju lnianego
30 g soli
120 g cavalor nutri plus
siano min 2% masy ciała konia 

Przykładowa dieta konia 500 kg w dobrej kondycji w średniej pracy

1kg wysłodków
2 kg owsa
750 g balancera Saracen Stamm 30
200 g siemienia lnianego mielonego
50 ml elektrolitów Cavalor balance
dostęp do lizawki
siano min 2% masy ciała konia 

Ile wody do wysłodków?

Na 1 kg wysłodków potrzebujemy co najmniej 3 litry wody; Producenci szybkich wysłodków podają na etykiecie informację o sposobie przygotowania – jedni, jak np. Pavo  wymagają na 1 porcję wysłodków 5 porcji wody, inni (Nuba) – 3 porcje.

Jak długo moczymy wysłodki?

Wysłodki przygotowywane na szybko, tzw. “speedy beets” po zalaniu ciepłą wodą są gotowe do spożycia po ok 15-20 min. Inne wysłodki muszą moczyć się zdecydowanie dłużej, przynajmniej kilka godzin. Niektórzy po zalaniu zimną wodą moczą nawet 12 godzin, przy czym latem należy uważać, żeby wysłodki nie skisły ze względu na wysoką temperaturę.

Zalety wysłodków

• Wysłodki są źródłem szybko fermentującego włókna i są łatwo strawne dla konia.
• Są świetną paszą dla koni, które muszą mieć podawane posiłki na mokro – są skłonne do zadławień, łapczywie jedzą, mają problemy z zębami;
• Są źródłem wolno uwalnianej energii, dlatego dobrze sprawdzą się u koni, które wykonują pracę przez dłuższy czas ze średnią intensywnością, a także dla koni w regularnym treningu, dzięki czemu koń zachowuje w mięśniach glikogen, ograniczając powysiłkowe zmęczenie.
• Niemelasowane wysłodki są dobrą paszą dla koni, które muszą mieć niski udział cukrów prostych i skrobi w diecie – dotyczy to koni m.in. z IR, PPID.
• Ze względu na wartość energetyczną są dobrą paszą “na przytycie” w połączeniu z otrębami pszennymi lub ryżowymi, oraz z dodatkiem oleju.
• Mają działanie prebiotyczne – są pożywką dla bakterii zasiedlających jelito grube, które są odpowiedzialne za fermentację.
• Wysłodki mogą częściowo być zamiennikiem siana – nawet do 25% – dla konia o wadze 500 kg dawka siana wynosi 10 kg, czyli możemy podać nawet do 2,5 kg wysłodków na dzień.
• Wysłodki ze względu na duży udział energii są dobre na poprawę kondycji – warto je zbilansować otrębami i dodać olej aby podnieść kaloryczność. 
• Są stałym elementem diety koni rajdowych, gdyż są rezerwuarem wody, a także źródłem wolno uwalnianej energii.

Artykuł Wysłodki buraczane dla koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Co wpływa na kondycję kopyt:

• dieta
• środowisko 
• kowal
• uwarunkowania genetyczne

Dieta a kopyta u konia

Podstawą zdrowia, a tym samym zdrowych kopyt konia jest odpowiednio zbilansowana dieta, która oprócz odpowiedniej ilości energii pokrywa zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne, a także minerały i witaminy.

W przypadku kopy w słabej kondycji można rozważyć suplementację. Jakie substancje wpływają na jakość kopyt i warunkują ich przyrost?

• biotyna
• cynk
• miedź
• metionina
• lizyna

Suplementując konia należy pamiętać, o jednej istotnej kwestii – kopyta rosną wolno i nie da się ocenić efektów suplementacji po dwóch, trzech tygodniach. Odrost całego roku trwa co najmniej rok, nawet do 15 miesięcy

Suplementy nie poprawią stanu zastanego, tylko sprawią, że kopyto będzie szybciej odrastać i będzie lepszej jakości. Celem suplementacji jest pobudzenie wzrostu. Należy wybrać odpowiedni suplement i czekać. Najgorszą opcją jest nieregularność albo zmiany w suplementacji i żywieniu, a ich objawem mogą być pierścienie na kopytach.

Substancje czynne:

Biotyna

Można dodawać w osobnym preparacie albo jest już komponentem balancerów; Dawka, która ma znaczenie terapeutyczne wynosi co najmniej 20-25 mg/dzień, a niektóre badania mówią nawet o 100 mg; w przypadku biotyny można zastosować regułę – im więcej, tym lepiej – im więcej dajesz, tym lepszy uzyskasz rezultat. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554493/

Cynk i miedź

Te dwa pierwiastki śladowe są od siebie zależne  i nie rozumiem dlaczego w dużej ilości suplementów pojawia się tylko i wyłącznie cynk. Cynk i miedź walczą o ten sam “kanał” wchłaniania. Za duża ilość cynku zmniejsza przyswajalność miedzi. Wyobraź sobie maszynę losującą w której jest 100 kulek czarnych i 3 białe. Prawdopodobieństwo wylosowania białej jest znikome i tak jest w przypadku przekroczenia dawek cynku.

Prawidłowy bilans cynku do miedzi, powinien wynosić 4:1, dlatego szukajcie suplementów, w których na na 1 kg przypada 4000 mg cynku i 1000 mg miedzi. Normy NRC mówią o minimalny zapotrzebowaniu dziennym na cynk 100 mg na 100 kg masy ciała i na miedź 20 mg na 100 kg masy ciała. Aby uniknąć niedoborów to  dawki lepiej wyliczyć na poziomie 150-200% dziennego zapotrzebowania.

Warto podawać cynk i miedź w formie organicznej – pod postacią chelatu – kompleksu jonu metalu z aminokwasem (cynk+metionina i miedź+lizyna), zwiększa to biodostępność, czyli przyswajalność.

Lizyna i metionina

Są to aminokwasy egzogenne. Oznacza to, że koń nie może ich sam wyprodukować, tylko muszą zostać dostarczone z pożywieniem. Lizyna i metionina są głównymi składnikami budulcowymi białek. O roli aminokwasów w diecie konia przeczytasz tutaj.

Metionina jest niezbędna, aby organizm wytworzył cysteinę – aminokwas siarkowy, który jest potrzeby do produkcji keratyny. Keratyna to składnik budulcowy włosów i paznokci, czyli w przypadku konia – rogu kopytowego.

Zapewniając koniowi odpowiednią dawkę substancji odżywczych, musimy mieć pewność, że dotrą z krwią do kopyt konia, jednak w przypadku stanów zapalnych dopływ krwi do tkanek jest utrudniony, dzieje się tak w przypadku kulawizn, ochwatu, dużych urazów, dlatego w takim przypadku jest niezbędna opieka weterynarza i podanie odpowiednich leków. 

W przypadku koni insulinoopornych, ochwatowych, dieta musi zawierać poniżej 12% NSC (cukru i skrobi).

Środowisko

Na stan kopyt istotne znaczenie mają warunki w jakich funkcjonuje koń. NIestety zmora większości stajni to gigantyczne błoto w okresie jesienno-zimowym. Konie stojące przez długi czas na błotnistym i mokrym podłożu będą mieć problemy ze strzałką, cienką podeszwę co znowu sprzyja podbiciu, powstawaniu ropni i dużych urazów.

Niska i wysoka temperatura również ma wpływ na kopyta – ogranicza ich wzrost. Kopyta najszybciej rosną wiosną i jesienią.

Kowal

Myślę, że wybór kowala i dobre relacje z nim są tak samo istotne jak w przypadku weterynarza.Trudno o termin do dobrego kowala, a ten zawód jest naprawdę wysoką sztuką – kowal musi znać mechanikę ruchu, budowę kopyta, czytać zdjęcia RTG,  wiedzieć jak uzyskać odpowiednie kąty. Dobre relacje są istotne, aby trzymać się ustalonego terminu i go nie przeciągać. Pionowe pęknięcia kopyt są często efektem zbyt długiego pazura.

Genetyka

Niestety bywa i tak, że mimo odpowiedniej diety, suplementacji  kopyta są słabe. W tym przypadku mogą pomóc jedynie regularne wizyty dobrego kowala.

Na koniec podam tip na suche i pękające kopyta. Jeśli twój koń ma taki problem, dodaj do diety tłuszcz z dużą zawartością omega-3. Dobrze sprawdzi się olej z ryb z kwasami DHA i EPA. Olej dostarcza niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, które mają wpływ na jakość sierści oraz poprawiają elastyczność i wilgotność kopyt.

Artykuł Jak poprawić jakość kopyt u konia? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Większość osób decydujących na zakup konia dla dziecka, to rodzice którzy sami mają jeździeckie doświadczenie i chcą przekazać swoją pasję. Doświadczenie przy wyborze konia jest kluczowe, a rodzice “koniarze” wiedzą z jakimi obowiązkami wiąże się posiadanie konia.

Jeśli jednak sam nie jesteś pasjonatem koni, a twoje dziecko tak, to prawdopodobnie jesteś już zaprawiony w dojazdach do stajni przynajmniej dwa razy w tygodniu.

Dzierżawa konia

Zanimi kupisz konia warto wydzierżawić go przynajmniej na 6 miesięcy, żeby sprawdzić, na ile Ty i twoje dziecko macie czas na regularne wizyty w stajni, nie tylko związane z jazdą konną. Przy pełnej dzierżawie będziesz ponosić wszystkie wydatki (pensjonat, opieka weterynaryjna, pasza, kowal) oraz wypełniać  obowiązki związane z opieką nad koniem. O dzierżawie konia przeczytasz w tym artykule – Dzierżawa konia

Ile wydać na konia dla dziecka?

Odpowiedź nie będzie satysfakcjonująca – to zależy. Na pewno doświadczone konie, które są bezpieczne, a przy tym zdrowe, są w cenie, mogą kosztować ok 40-50 tys. zł. Jeśli kupujesz konia dla dziecka albo dla siebie i nie masz doświadczenia, to bezpieczeństwo powinno grać pierwszoplanową rolę, a nie cena. Być może masz nieograniczony budżet, ale zastanów się, czy pierwszym samochodem powinno być ferrari ????

Najlepiej decyzje zakupowe podejmij w konsultacji z instruktorem lub doświadczoną osobą. 

Wiek i wzrost twojego dziecka

Następnie ważnymi punktami są wiek i wzrost dziecka. Zazwyczaj dzieci do 12. roku życia jeżdżą na kucach do ok. 130 cm,  w wieku od 12 do 16 lat na kucach od 140 do 150 cm, a następnie od 16 roku życia przesiadają się na duże konie. 

Jeśli Twoje dziecko nie jest najwyższym ani najsilniejszym jeźdźcem, wybierz kua o wysokości ok 140 cm. 

W sporcie jeździeckim kuce podzielone są na grupy zależne od wzrostu kuca i wieku zawodnika:

• Grupa A: kuc do 121 cm, zawodnik do 11 lat.
• Grupa B: kuc do 131 cm, zawodnik 10-14 lat.
• Grupa C: kuc do 141 cm, zawodnik 11-16 lat.
• Grupa D: kuc do 149 cm, zawodnik 12-16 lat.

Zgodnie z przepisami PZJ na kucu może startować jedynie osoba do 16 roku życia włącznie.

Dla osób powyżej 16 roku życia wzrost  koni zaczyna się od 150 cm, nawet do 170 cm i więcej. Większość jeźdźców wybiera konie o wzroście między 160 a 170 cm w kłębie.

Wiek konia i jego doświadczenie

Kucyk dla dziecka musi mieć doświadczenie. Początkujący jeździec i niedoświadczony koń to nie jest dobre połączenie i może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Doświadczony koń lub kucyk nie powinien mieć mniej niż 10 lat. 

Nawet jeźdźcy z pewnym doświadczeniem popełniają często ten błąd – przeceniają swoje umiejętności, a potem mają problemy z dobrym prowadzeniem młodego konia.

Jeśli w ofercie widzisz hasła “z potencjałem’, “dobrze rokuje” to raczej nie jest to odpowiedni koń dla twojego dziecka.

Oprócz doświadczenia, ważnym czynnikiem wpływającym na decyzję o zakupie powinien być temperament konia. Powinien być spokojny i łagodny w obejściu, tak aby dziecko mogło bezpiecznie wykonywać czynności pielęgnacyjne. Powinien dać się prowadzić, ustępować miejsce w boksie, a także bez problemu obniżyć głowę do założenia kantaru lub ogłowia.

Co powinno umieć dziecko nim dostanie pierwszego konia?

Zarówno dzieci, jak i nastolatki oraz osoby dorosłe powinny bez problemu wykonać obsługę z ziemi – sprowadzić i zaprowadzić konia na pastwisko, wyczyścić, nakarmić, osiodłać, prawidłowo prowadzić. Warto również umieć wykonać proste ćwiczenia z koniem z ziemi (cofać, odesłać na koło, odangażować zad, przesunąć łopatki), dzięki którym opiekun uczy się prawidłowej komunikacji.

Czy rasa ma znaczenie?

W zasadzie rasa nie ma istotnego znaczenia, jeśli koń ma doświadczenie i łagodne usposobienie, jednak konie gorącokrwiste – araby i konie pełnej krwii angielskiej nie są polecane na pierwszego konia ze względu na swój temperament i dużą wrażliwość. Są to też często konie ekstrawertyczne o dużej energii, której początkujący, młody jeździec nie będzie potrafił wykorzystać.

Rasy propagowane jako najlepsze dla początkujących niekoniecznie są łatwe do kupienia w Polsce. FEI (MIędzynarodowa Federacja Jeździecka) wymienia następujące rasy: Morgan, American Quarter Horse, Kuc Connemara, Kuc Walijski, Islander. Z polskich ras warto zastanowić się nad koniem huculskim lub konikiem polskim. 

O tym jak nawiązać więź z nowym koniem przeczytasz tutaj – Jak nawiązać relacje z koniem

Wszystkim osobom, które chciałyby mieć swojego konia, a nie mają doświadczeń zakupowych ani nigdy nie opiekowały się koniem polecam e-booka “Projekt: Pierwszy koń”.

Artykuł Koń dla dziecka pochodzi z serwisu Equizen.pl.