Stan zapalny to wrodzona (nieswoista) odporność organizmu którą wywołują granulocyty, a także limfocyty, czyli komórki układu odpornościowego.  Celem stanu zapalnego jest pozbycie się z organizmu czynnika, który go wywołuje i rozpoczęcie procesu leczenia. 

Stan zapalny jest skutkiem ubocznym reakcji organizmu na antygen. Komórki układu odpornościowego  są “przywoływane” do miejsca, w którym nastąpiło wtargnięcie niechcianych molekuł przez błony śluzowe. 

Szczególną rolę w tym procesie odgrywają neutrofile, które mają zdolność fagocytozy (pochłaniania patogenów) i ich prezentacji, tak aby mogły być rozpoznane przez przeciwciała. Neutrofile są pobudzane przez cytokiny (są to białka aktywujące odpowiedź immunologiczną, “wyzywające na alarm” inne komórki odpornościowe), które są wytwarzane przez limfocyty pomocnicze T. 

W procesie zapalnym istotna rolę odgrywają granulocycty zasadochłonne – bazofile i komórki tuczne (mastocyty). Z ich granul w procesie degranulacji zostają uwolnione substancje, które wywołują stan zapalny, m.in. histamina. Histamina powoduje rozszerzanie naczyń krwionośnych, aby zwiększyć dopływ krwi i ułatwić innym granulocytom wniknięcie  do tkanki, gdzie pojawił się patogen. Stąd pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, podwyższona temperatura – objawy stanu zapalnego.

Alergeny, tak jak i pasożyty, są za duże, aby zostały wchłonięte przez makrofagi, dlatego do akcji wkraczają limfocyty, które produkują przeciwciała (immunoglobuliny typu E – IgE).  Ich rolą jest przyłączenie się do fragmentu antygenu i oznaczanie go, w celu identyfikacji do “unicestwienia” przez komórki NK (natural killer, eozynofile, neutrofile). W tym procesie biorą również granulocyty zasadochłonne (mastocyty i bazofile), które uwalniają histaminę.

Przyczyny alergii u koni

Alergia może rozwinąć się kiedy potencjalny alergen (białko, substancja chemiczna, złożone węglowodany) przedostają się przez błonę śluzową. Charakterystyczne dla koni alergeny to:

• ślina owadów z grupy Culicoides (muchówki, meszki, komary, much końskie), odpowiedzialne z lipcówkę
• kurz, pleśnie, pyłki
• określone produkty paszowe

Ryzyko wystąpienia alergii jest związane z dziedziczeniem – wprost proporcjonalne do faktu, czy któryś z rodziców był alergikiem  i zwiększa się dwukrotnie jeśli alergikami byli oboje. Geny jednak nie warunkują, czy alergia się ujawni, czy też nie.

Należy również pamiętać, że układ odpornościowy konia w 70% zależy od kondycji układu pokarmowego, przede wszystkim mikrobiomu zasiedlającego jelito grube. Stany zapalne jelit mogą objawiać się alergiami. 

Stres jest również czynnikiem wpływającym na odporność, a przewlekły prowadzi do spadku odpporności. Jak wiemy przyczyn stresu u koni może być wiele – przetrenowanie, niewłaściwe warunki bytowe, transport, zawody, przetrzymywanie w stajni (zakurzonej) i wiele innych.

Objawy alergii u koni

• pokrzywka
• świąd 
• łzawienie
• kaszel (kaszel stajenny)
• zmiany w oddychaniu
• wydzielina z nosa
• syndrom wody kałowej
• w przypadku objawów skórnych przy alergiach pokarmowych, symptomy są takie same jak przy chorobach dermatologicznych, wywołanych np pasożytami zewnętrznymi.

Jak zmniejszyć odpowiedź zapalną i co robić w przypadku wystąpienia alergii?

Należy działać dwutorowo:

• Po pierwsze zminimalizować obecność alergenu. 
• Po drugie doprowadzić do równowagi układ odpornościowy, m.in. poprzez zapewnienie odpowiednio zbilansowanej diety i zadbanie o mikrobiom.

Diagnostyka alergii poprzez testy śródskórne i badanie z surowicy poziomu igE niestety  nie jest miarodajną metodą, dlatego wyeliminowanie alergenu wiąże się z poznaniem historii konia i sposobu jego żywienia, dietą eliminacyjną oraz obserwacją środowiska. 

Działania:

• ograniczenie przebywania w konia w środowisku, gdzie jest dużo kurzu (stajnia),
• zamiatanie stajni “na mokro”,
• czyszczenie konia na zewnątrz, nie w boksie,
• moczenie siana,
• podawanie paszy treściwej lekko zwilżonej,
• zadawanie czystego siana,
• derkowanie latem w celu ograniczenia ukąszeń przez owady,
• stosowanie repelentów (możesz spróbować naturalnych olejków citronella, piołunowego, z drzewa herbacianego),
• stosowanie maści na rany o działaniu antyhistaminowym z nagietka, aloesu, żywokostu),
• dobra wentylację stajni,
• w przypadku alergii pokarmowych – dieta eliminacyjna.

Leki i suplementy:

• sterydy
• leki przeciwhistaminowe
• szczepionki alergenowe
• suplementy:

• Magnez (skuteczny przy astmie) – niedobór prowadzi do przekrwienia i wzrostu poziomu IgE, neutrofili, eozynofili, cytokin prozapalnych; obserwacje kliniczne wskazują na pozytywny wpływ miejscowego (w sprayu, na skórę) i doustnego podawania magnezu u pacjentów z alergiami skórnymi.

• Prawidłowo zbilansowana dieta, zapewniająca odpowiednią ilość mikro i makroelementów, szczególnie cynku i miedzi. Szukaj suplementów, które dostarczą 8-14 g magnezu, 400 mg miedzi, 1200 g cynku  (zauważ, że ilości rekomendowane przy alergii skórnej ponad dwukrotnie przekraczają zalecane min, dawki NRC)

• Utrzymanie odpowiedniego poziomu omega 3: omega 6 (4:1). Siemię lniane jest skutecznym dodatkiem, który ma udowodnione badaniami działanie zmniejszające reakcje skórne , dawka nawet do 450 g/dziennie.

• Zapewnienie antyoksydantów – szczególnie witaminy E, C, selenu, przy alergiach oddechowych

• Zamiast wit C można podać kwercetynę, która hamuje uwalnianie histaminy z komórek tucznych.

• W przypadku alergii górnych i dolnych dróg oddechowych (także skórnych, ale mniejsze) świetne działanie ma spirulina (20 g/dzień).

• Dr Kellon zaleca w przypadku braku efektów ze strony spiruliny podanie siarczanu chondroityny.

Zioła modulujące odporność –  tak czy nie?

Do takich ziół często stosowanych wśród koni należy echinacea. Echinacea stymuluje układ odpornościowy, zwiększając liczbę leukocytów, granulocytów, głównie neutrofili, które są odpowiedzialne za odpowiedź nieswoistą (wrodzoną) układu odpornościowego. Taka sam odpowiedź jest charakterystyczna dla alergii, dlatego podając echinaceę koniom z alergiami oddechowymi lub skórnymi możemy zwiększyć odpowiedź alergiczną.

Zioła, które stymulują ścieżki Th2 (odpowiedź humoralną) nie są przydatne, tam gdzie jest odpowiedź wewnątrzkomórkowa (z udziałem limfocytów Tc).

Zdecydowanie lepszym sposobem na poprawę funkcji systemu odpornościowego jest zbilansowana dieta, która będzie zawierać odpowiednią ilość aminokwasów o odpowiednim profilu (aminokwasy budują białka układu odpornościowego), antyoksydanty (szczególnie witaminę E, selen, cynk, miedź, a także witaminę C), oraz witaminy z grupy B. 

Należy również pamiętać, że przetrenowanie konia wpływa negatywnie na układ odpornościowy, dlatego koniom w ciężkim treningu warto podawać dodatkowo preparaty z glutaminą.Glutamina wpływa na produkcję limfocytów typu B i T, a także komórek NK (natural killers) i makrofagów. Niski poziom glutaminy upośledza układ odpornościowy, a występuje kiedy trening jest powyżej możliwości organizmu.

Źródła

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC227015
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18187018
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12747741
• https://www.steinbeckpeninsulaequine.com/post/equine-allergies

Artykuł Alergie u koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Podstawą żywienia koni jest pasza objętościowa. Dzienna ilość wynosi 2% masy ciała w suchej masie. Natomiast konie rosnące, klacze źrebne, karmiące i seniorzy powinny mieć siano zadawane do woli.

Zapotrzebowanie bytowe na energię i białko dla konia o wadze 500 kg: 64 MJ energii i 318 g  białka.

Taką ilość energii i białka zdrowy koń jest w stanie uzyskać z siana o dobrej jakości, zadawanego w ilość 2% masy ciała, tj ok 10 kg. 

Zapotrzebowanie bytowe zmienia się pod wpływem warunków pogodowych, a także uwarunkowań indywidualnych – rasa, temperament, właściwości izolacyjne sierści. U zwierząt starszych obniża się tempo przemian energetycznych (ok 10-20%), jednak u  koni intensywnie użytkowanych i pozostających w treningu wzrasta. 

Dzienne zapotrzebowanie  na białko waha się od 0,5 do 1 g na kg m-c. 

Konie w stanie zapotrzebowania bytowego wymagają ok 5g białka ogólnego w przeliczeniu na 1 mJ energii strawnej. 

Tolerowana jest proporcja nie przekraczająca 10:1. Na podstawie tej zasady można ocenić stosunek białkowo-energetyczny danej paszy w dawce pokarmowej. 

U koni na poziomie zapotrzebowania bytowego rzadko występuje niedobór białka, nadmiar często. Problemem jest natomiast jakość – czy białko które koń pozyskuje z paszy zawiera w odpowiedniej ilości niezbędne aminokwasy egzogenne w szczególności lizynę, metioninę i treoninę.

Dzienne zapotrzebowanie dla dojrzałego konia o wadze 500 kg przy utrzymaniu bez obciążenia:

• Białko surowe: 630g
• Lizyna: 27g
• Metionina: 7,5 g
• Treonina: 17g

Umiarkowane i lekkie ćwiczenia zazwyczaj nie wymagają dodatkowej suplementacji białka. Jednakże konie wykonujące ciężką lub bardzo ciężką pracę wymagają większej ilości białka i aminokwasów, aby wspomóc regenerację tkanek.

Ogólne wytyczne dot. żywienia starszych zdrowych koni

Konie w wieku powyżej 20 lat uważa się za stare. Procesy starzenia są nieodwracalne ale można je opóźnić dzięki odpowiedniemu żywieniu, a gdy pojawią się choroby i problemy związane z wiekiem można dzięki diecie zmniejszyć ich skutki.

Układając dawki pokarmowe koniom starszym trzeba brać pod uwagę ich faktyczny stan odżywienia, ponieważ ilość energii strawnej może różnić się od tej obliczonej w dziennej dawce pokarmowej.

Wchłanianie składników odżywczych może być ograniczone przez niewłaściwe żucie spowodowane złym uzębieniem, co jest powszechne u starszych koni.

1. Białko w diecie starszych koni

Starsze konie (powyżej 20 lat) mogą wymagać wyższego poziomu białka, aby utrzymać kondycję. 

U starszych koni zwiększenie spożycia białka należy przeprowadzić ostrożnie, po zasięgnięciu porady dietetyka koni i lekarza weterynarii. Dodatkowe białko należy wprowadzać powoli i tylko wtedy, gdy nerki i wątroba pracują prawidłowo.  

Nadmiar aminokwasów nie będzie magazynowany, ale zostanie rozłożony na mocznik i wydalony z moczem i obornikiem. Może to spowodować, że konie będą pić więcej wody i częściej oddawać mocz.

Ilość białka może być podwyższona o 10-20% Należy dostarczać białko wysokowartościowe, zawierające aminokwasy egzogenne, przede wszystkim lizynę, metioninę i treoninę.  Najlepsze źródła to drożdże piwne i śruta sojowa.

Zawartość białka w paszy:

• drożdże piwne 50% białka ogólnego (35 g lizyny) 

• poekstrakcyjna śruta sojowa 45% białka ogólnego (30g lizyny ) 
• poekstrakcyjna śruta słonecznikowa 33 % białka ogólnego (12 g lizyny)
• poekstrakcyjna śruta lniana 34% białka ogólnego (13 g lizyny)
• siemię lniane 23% białka ogólnego (10g lizyny)

do porównania:

• owies 12,5% białka ogólnego (5 g lizyny)
• jęczmień 10% białka (4 g lizyny)
• kukurydza 8,5% białka (2,5% lizyny)
• mączka z lucerny 17% białka ogólnego (7,4 g lizyny)
• zielonka z traw 4% białka ogólnego (1,4 g lizyny)
• siano do 2-10% białka ogólnego (do 5 g lizyny)
• siano z lucerny 15% białka ogólnego (7,5 g lizyny)

Siemię lniane – ma niższą zawartość lizyny niż soja ale jest  wartościowym dodatkiem ze względu na zawartość niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (brakuje ich w diecie zimą), mają działanie przeciwzapalne,  właściwości śluzowe i działają jako prebiotyk. Należy podawać siemię świeżo zmielone (szybko jełczeje, co obniża zawartość witaminy E). Koniom starszym należy dawać 150 g jako dodatek paszowy.

Produkt uboczny obróbki siemienia to makuch lniany lub poekstrakcyjna śruta lniana – mają podobne właściwości – wysoką zawartość białka 35% i lizyny 12 g (w ziarnie 20%), mniejszą zawartość tłuszczu (w ziarnie 40%). Produkty te  są używane jako  dodatek w żywieniu  źrebiąt;  podobny skład ma śruta słonecznikowa.

2. Makro i mikroelementy oraz witaminy

Należy unikać zbyt wysokiego poziomu wapnia w dawce (ryzyko tworzenia się kamieni moczowych). Stosunek wapnia do fosforu powinien wynosić 1,5-2,5:1. Starsze konie mają problem z przyswajaniem fosforu, dlatego warto dodawać do ich paszy ziarno.

Podaż cynku, selenu, witamin A i E należy zwiększyć dwukrotnie.

Wskazane jest suplementowanie witaminami z grupy B – drożdże 50g/100 kg m-c, a podczas spadku odporności witaminą C (4-5 g/100 kg mc)

3. Wysoka strawność paszy

W sezonie pastwiskowym wypas powinien stanowić podstawę diety, jeśli siekacze są w dobrym stanie.

W stajni,  jeśli zęby trzonowe są w dobrym stanie,  koń powinien mieć zadawane siano, lub kiszonkę (wtedy 30% więcej niż siana). Dodatkowo podajemy paszę mineralną z wysoką zawartością witamin A i E oraz selenu.

Nie skarmiamy słomą ze względu na niską strawność. Siano powinno być bardzo dobrej jakości z małym udziałem łykowatych roślin, łodyg, najlepiej z pierwszego pokosu przed wykłoszeniem.

Paszę można moczyć wodą do postaci półpłynnej ale należy unikać konsystencji zupy, gdyż za szybko przechodzi przez przewód pokarmowy.

Konie należy karmić 3-4 razy dziennie, aby odciążyć przewód pokarmowy.

4. Mikrobiom

Należy wspomagać mikrobiom (niezależnie od wieku) aby utrzymać zdrowy układ pokarmowy. Prebiotyki i probiotyki nie tylko wspomagają jelita ale też wpływają na odporność i metabolizm. Probiotyki i prebiotyki są podawane jako suplementy albo włączone bezpośrednio do gotowych mieszanek.

Do diety można dodawać zioła w zależności od potrzeb (poprawiające odporność, apetyt, funkcje układu pokarmowego) oraz suplementy wspierające aparat ruchu.

Kiedy należy zmodyfikować żywienie?

• koń traci na wadze, jego BCS jest poniżej normy, pomimo prawidłowego karmienia (słaba strawność paszy, problemy zdrowotne, PPID)
• traci “top line” – mięśnie na linii grzbietu (zbyt mało aminokwasów egzogennych)
• ma siano brzuszek  i widoczne żebra (słaba jakość siana, problemy z układem pokarmowym)
• wypluwa kulki siana, rozsypuje treściwe podczas jedzenia (problemy z zębami)
• ma biegunki, pojawia się woda kałowa, w kale jest niestrawione ziarno (problemy z układem pokarmowym)
• ma problemy z wymianą sierści (PPID)
• matowa sierść, kruche kopyta (zbyt mała ilość lub słaba przyswajalność mikroelementów, witamin, białka)

Dieta konia starszego zdrowego podsumowanie

• Powinna dostarczać co najmniej 12% białka.
• Powinna być z ograniczeniem wapnia (poniżej 1%) i lekkim zwiększeniem fosforu (0,3-0,5%). Stosunek wapnia do fosforu nie powinien być mniejszy niż 1:1, najlepiej 1,5-2 :1. Zbyt duża ilość wapnia obciąża nerki.
• Pasze zastępujące siano lub uzupełniające udział włókna w diecie są zazwyczaj bogate w wapń (wysłodki buraczane, pellet z lucerny, dlatego łączymy je z paszami bogatymi w fosfor np. owies, otręby pszenne).
• Pasza objętościowa jak i treściwa powinna być wysokostrawna. Unikamy siana z duża ilością zdrewniałych łodyg, słomy. Ziarno owsa powinno być pogniecione, kukurydzy i jęczmienia – ekstrudowane.
• Koń powinien mieć dostęp do pastwiska i siana (do woli).
• Należy zapewnić dostęp do świeżej wody. 
• Dietę należy  uzupełnić o sól (40 g/dzień).
• W przypadku podawania pasz gospodarskich należy dodawać mieszanki mineralne o zwiększonej zawartości witamin A, E, cynku, selenu.
• Warto dodawać dwa dodatki paszowe: drożdże piwne (zwiększają podaż białka i lizyny, polepszają strawność, mają działanie prebiotyczne) oraz siemię lniane (ma właściwości śluzowe, zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, dobrze wpływa na kondycję sierści, kopyt, układ pokarmowy).
• Przy spadku odporności warto dodawać witaminę C.
• Można dodawać zioła (w zależności od potrzeb i sezonu) oraz suplementy wspierające aparat ruchu (MSM, glukozamina, chondroityna, kolagen, kwas hialuronowy).
• Jeżeli zwierzę traci na wadze można dodać do diety tłuszcze pod postacią olejów oraz należy wykonać badania weterynaryjne  – sprawdzić zęby, zrobić badanie krwi  w celu diagnostyki.

Źródła:

• https://esc.rutgers.edu/fact_sheet/care-for-the-older-horse-diet-and-health/?utm_source=pocket_reader
• https://forageplus.co.uk/feeding-an-old-horse/?utm_source=pocket_reader

• https://thehorse.com/features/feeding-old-horses/?utm_source=pocket_reader
• https://www.extension.iastate.edu/equine/feeding-senior-horse?utm_source=pocket_reader
• Autor H. Meyer, M. Coenen: Żywienie koni

Artykuł Żywienie koni starszych pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Czym jest łykawość?

Łykawość jest zaliczana do stereotypii oralnej. Koń zawiesza się siekaczami o stały przedmiot (np. ogrodzenie albo żłób), zapiera się napinając mięśnie szyi i zaciąga powietrze do przełyku, wydając przy tym charakterystyczny dźwięk chrząkania.

Czym jest stereotypia?

Stereotypia to ciągłe powtarzanie bezcelowych lub rytualnych ruchów. Może występować zarówno u ludzi, jak i u zwierząt przebywających długo w zamknięciu, w nienaturalnym dla swojego gatunku środowisku (ogrody zoologiczne, fermy, hodowle). Uważa się, że takie zachowania są mechanizmem radzenia sobie ze stresem lub wyrażają frustrację. 

U koni, oprócz łykania, do zachowań stereotypowych zaliczamy również:  

• łykanie bez podparcia 
• tkanie
• żucie drewna
• chodzenie po boksie

Aż 32% udomowionych koni wykazuje stereotypie w  zachowaniu. Łykanie dotyka 8% koni. Stereotypia może wskazywać na chów niezgodny z dobrostanem, który ma miejsce na chwilę obecną lub występował w przeszłości.

Czy łykawość występuje u dzikich koni?

Konie bardzo rzadko przejawiają zachowania stereotypowe na wolności. Z pewnością udomowienie, a co za tym idzie sposób chowu zwierząt, wpływa na występowanie i częstotliwość zachowań stereotypowych.

Najczęstszymi świadomie lub też nieświadomie popełnianymi błędami w opiece nad końmi, które mają znaczny wpływ na ich zdrowie fizyczne i psychiczne są: 

• zła dieta –  przede wszystkim brak ciągłego dostępu do paszy objętościowej,
• przetrzymywanie koni w stajni, 
• izolacja od innych koni. 

Posiadając konie, często zapominamy o ich potrzebach wynikających z gatunku. Konie to zwierzęta stadne, pochodzące ze stepu, które przemieszczają się na dużych, otwartych przestrzeniach w poszukiwaniu pożywienia; ich układ pokarmowy jest przystosowany do spożywania włókna ciągle, małymi porcjami.  

Jeśli ograniczamy wypas, puszczamy konie na pojedyncze kwatery, nie zadajemy siana, a ruch ograniczamy do pracy pod siodłem lub na lonży, nie dziwmy się, że konie są sfrustrowane i chorują.

Przyczyny łykania

Przyczyny łykawości nie są znane i trudno jednoznacznie stwierdzić, co wywołuje takie zachowanie. Niezaspokojone potrzeby żywieniowe i sposób chowu mają wpływ na komfort fizyczny i psychiczny koni. Jedna z teorii dotyczącej łykania zakłada, że jest próbą radzenia sobie z dyskomfortem. Potencjalnymi stresorami u koni są: 

• brak swobodnego dostępu do paszy objętościowej
• stanie w boksie – po kilkanaście godzin dziennie
• nuda
• izolacja od innych koni
• zbyt wczesne odsadzenie źrebaka od klaczy
• intensywny trening ponad możliwości fizyczne konia
• niemożność uniknięcia sytuacji budzącychu konia lęk (niestety w dalszym ciągu często spotykana jest “metoda” treningowa pt. “trzy baty”, bo koń nie chce wykonać jakiegoś zadania i przepychanie na siłę)

Niektórzy badacze twierdzą, że łykanie ma związek ze stresem oksydacyjnym. 

Kluczową rolę odgrywają tutaj pierwiastki śladowe, takie jak selen, mangan, miedź i cynk. Niedobory lub brak odpowiedniego bilansu pomiędzy nimi mają istotny wpływ na zdrowie oraz odporność i są przyczyną zaburzeń fizjologicznych.

Pewne badanie wykazało, że konie które łykały, miały niższy poziom selenu, niż konie w grupie kontrolnej, stąd wyciągnięto wniosek, że niedobór tego pierwiastka może być odpowiedzialny za patofizjologię zachowań.

Selen i witamina E są odpowiedzialne za ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, który niszczy ściany komórek, obniża odporność, sprzyja rozwojowi alergii. Konie, które mają deficyt tego pierwiastka, mają zaburzenia w funkcjonowaniu mięśni, układu nerwowego i odpornościowego.

Jeśli twój koń zaczął łykać, warto przeprowadzić diagnostykę. Badanie krwi wykaże poziom mikro i makroelementów. 

Łykawość a wrzody

Prawidłowa dieta jest niezbędnym elementem zdrowia konia. Wiele badań wskazuje na związek diety z częstotliwością łykania. 

Konie z natury przystosowane są pobierania i trawienia włókna. Udomowienie sprawiło, że konie często otrzymują wysokoskrobiowe mieszanki treściwe. Takie karmienie – dużo i rzadko przy braku dostępu do paszy objętościowej, powoduje dysfunkcje w pracy przewodu pokarmowego:

• kon wydziela zbyt mało śliny, która ma działanie buforujące,
• zbyt duże ilości skrobi nie są trawione w jelicie cienkim i przedostają się do jelita grubego zaburzając proces fermentacji,
• zaburzona zostaje flora bakteryjna,
• obniżone jest pH, 
• zwiększa się wydzielanie kwasu żołądkowego, który działa drażniąco na błonę śluzowa żołądka, co z kolei przyczynia się do powstawania wrzodów, które są niezwykle bolesne dla konia;

Łykawość może mieć związek z odczuwaniem dyskomfortu w brzuchu konia i może być mechanizmem radzenia sobie z bólem. Łykając, koń zwiększa produkcję śliny, która z kolei buforuje działanie kwasu.

Konie nie mające dostępu przez parę godzin do siana lub pastwiska, są narażone na żrące działanie kwasu, który produkowany jest cały czas. Dlatego, łykając, konie nie tylko “zabijają” nudę w boksie lub na padoku ale także chcą zredukować dyskomfort.

Jeśli konie łykają po posiłku treściwym, może to wskazywać na obecność wrzodów, jednak potwierdzić to może tylko gastroskopia. Niestety nawet po wyleczeniu wrzodów, konie mogą łykać dalej z przyzwyczajenia. 

Z pewnością łykanie nie przyczynia się do powstawania wrzodów. Nie każdy koń wrzodowy będzie łykawy, nie mniej jednak takie zachowanie jest jednym z objawów występowania wrzodów żołądka. 

Czy naśladownictwo jest przyczyną łykania?

Łykawość to nie choroba zakaźna! Konie nie naśladują łykania, gdy są trzymane w  pobliżu koni przejawiających takie zachowanie. Dowiedziono, że tylko 1% koni  łyka po zetknięciu się z koniem z tą stereotypią, a wynika to raczej  z nieodpowiednich warunków chowu, które dotyczą wszystkich koni przebywających w danym miejscu. 

Niestety wśród koni, jak i ludzi, są osobniki bardziej wrażliwe i podatne na negatywne działania w ich środowisku. 

Szkoda, że osoby, które uważają łykawość za zaraźliwą, nie przyjrzą się dokładniej własnym metodom chowu – co koń je, ile czasu spędza na pastwisku, czy stoi sam na kwaterze czy może chodzić ze stadem, jak wygląda trening, czy często wyjeżdża na zawody, czy jest zadowolony i chętny do pracy, czy stał/stoi w boksie z powodu kontuzji itp, kiedy był odsadzony, czy przeżył jakiś silny stres itp.

Jak radzić sobie z łykaniem

Gdy koń zacznie łykać, rzadko kiedy definitywnie wyeliminujemy ten nałóg. Istnieją jednak dobre praktyki, dzięki którym zmniejszamy częstotliwość, a być może uda się okresowo wyeliminować takie zachowanie: 

1. Przeprowadź diagnostykę – badanie krwi na poziom mikro i makroelementów, gastroskopię, aby potwierdzić lub wykluczyć wrzody.
2. Konia łykającego traktuj jak wrzodowego, dotyczy to przede wszystkim diety.
3. Zapewnij stały dostęp do paszy objętościowej.
4. Zapewnij dobrze zbilansowaną dietę – właściwy poziom mikro i makroelementów oraz witamin jest kluczowy dla zdrowia.
5. Padokuj konia jak najdłużej w ciągu dnia i zapewnij kontakt z innymi końmi. Dobrze dobrane stado ograniczy stres. Konie, które są niżej w hierarchii i nie mogą dostać się do zasobów, również nie będą szczęśliwe.
6. Zapewnij aktywność fizyczną a także umysłową, np wzbogacając padok o różne atrakcje (system paddock paradise).
7. Pozwól na naturalne odsadzenie źrebięcia.

Zatrzymanie łykania za wszelką cenę, np. zakładając łykawkę na szyi, może przynieść więcej szkody niż pożytku. Łykając, konie redukują nagromadzony stres i jeśli im tego definitywnie zabronimy, możemy zwiększyć frustrację u zwierzęcia.

Dlaczego łykanie jest złe?

• Nałogowi łykacze mają często problemy z zębami; ich przednie zęby mogą być nadmierne starte, co utrudnia pobieranie i przeżuwać pokarmu. 
• Są konie, które potrafią łykać przez większą część dnia, zamiast odpoczywać i jeść. Będzie to miało przełożenie na ich kondycję i wydolność. 
• Łykając konie niszczą infrastrukturę – szczególnie drewniane elementy zabudowy, na których mogą zawiesić zęby.

Podsumowując

Łykawość jest stosunkowo często występującym końskim nałogiem, który trudno zwalczyć, tym bardziej, że nie znamy dokładnej przyczyny takiego zachowania. Wszelkie stereotypie związane są z nieodpowiednim chowem, jaki fundujemy świadomie bądź też nie, udomowionym zwierzętom. Jako opiekunowie jesteśmy zobowiązani do zapewnienia dobrostanu odpowiedniego do danego gatunku.

Artykuł Łykawość u konia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Aby móc porozumieć się z koniem i sprawić, by chciał być w twoim towarzystwie, musisz być spokojny, cierpliwy i obecny. Przed wejściem do stajni musisz uświadomić sobie emocje, w jakich się znajdujesz, bo to na nich będzie opierać się wasza relacja w danym dniu. Trening uważności jest bardzo pomocnym narzędziem.

Co to jest uważność?

Uważność (mindfulness) to umiejętność skierowania uwagi na to, co się dzieje w danej chwili zarówno wokół nas, jak i w nas, bez oceny, w sposób obiektywny. 

Co nam daje uważność?

Trening uważności pozwala na uniknięcie schematycznych lub nawykowych reakcji na emocje (szczególnie negatywne), a także ogranicza skłonność do negatywnych myśli, opinii. Uważność pozwala opanować stres niepokój i osiągnąć stan relaksu.

Jak ćwiczyć uważność?

Ćwiczenie uważności może mieć różne formy:

• Skupianie się na oddechu — zaobserwowanie, jak powietrze przepływa przez nasze ciało.
• Skanowanie całego ciała i uświadomienie sobie jak się ono czuje, czy są w nim jakieś napięcia.
• Uważność można ćwiczyć podczas wykonywania codziennych czynności, które nas odprężają i skupieniu się na nich, np. zaparzanie kawy, przygotowanie ulubionego dania, spacer w parku, obserwacja nieba i płynących po nim chmur.
• Kontakt z końmi — konie to zwierzęta żyjące tu i teraz — nie rozpamiętują przeszłości ani nie planują przyszłości. Są obecne, skupione na czasie teraźniejszym, dlatego obserwacja ich zachowań jest świetnym przykładem  jak być uważnym. 

Dlaczego uważność jest potrzebna podczas pracy/kontaktu z koniem?

Konie są bardzo wrażliwe. Jako zwierzęta uciekające mają bardzo wyczulone zmysły. Cały czas „skanują” teren i szybko przechodzą ze stanu spoczynku w stan ucieczki, jeśli czują się zagrożone.  Z drugiej strony mają umiejętność samoregulacji, czyli powrotu do stanu relaksu. Szukają bezpieczeństwa, które zapewnia im stado. Konie komunikują się między sobą i wysyłają sobie informacje, które je pobudzają, ostrzegają, ale też wzajemnie się uspokajają. Konie dążą do relaksu i wyciszenia i takich sygnałów poszukują również w nas. Jeśli przyjeżdżamy do stajni z całym bagażem emocji oraz nie dokonamy wcześniej autorefleksji i nie spróbujemy się wyciszyć, przeniesiemy nasz stan emocjonalny na konia, co będzie miało wpływ na jego zachowanie.

Uważność to także skupienie się na koniu. Bycie mentalnie z koniem, a nie z telefonem, albo z koleżanką w stajni jest podstawą nawiązania relacji. Nie oczekuj, że koń będzie szukał w tobie oparcia i czytał twoje wskazówki, jeśli nie jesteś skupiony na tym, co chce Ci sam zakomunikować. Nikt nie lubi rozmawiać, kiedy druga osoba jest myślami w innym miejscu, lub tkwi z nosem w telefonie. Skupiony koń będzie podążał za tobą i twoimi wskazówkami zarówno podczas pracy z ziemi, jak i podczas jazdy. Skupiony koń jest pod kontrolą. Jeśli umiesz opanować jego emocje, umiesz opanować konia. 

Aby umieć kontrolować emocje konia, najpierw musisz umieć kontrolować swoje emocje, swoje ego i być cierpliwym. Musisz nauczyć się być świadomym mowy ciała konia, jak i swojej, umieć kontrolować swoją energię. To jak się porozumiewasz, jak dotykasz konia, ma wpływ na wasze relacje.

Jak być świadomym i uważnym w relacji z koniem?

1. Odłóż telefon po przyjściu do stajni. 
2. Zanim skonfrontujesz się z koniem, przyjrzyj się swoim emocjom. Zastanów się, jakie wydarzenia z ostatnich dni mogą mieć na nie wpływ. Jak określisz swój stan — radość, smutek, żal, złość, strach. Zauważ, jaką masz energię — wysoką, bo jesteś zdenerwowana, zła, podniecona, czy niską — jesteś zrelaksowana, albo wręcz zmęczona, apatyczna, senna.
3. Pamiętaj, że twój stan emocjonalny może wpłynąć na konia, dlatego zadbaj przed interakcją o własny relaks, wyciszenie. Jeśli masz podwyższoną energię, jesteś zła, lepiej nie wchodź od razu w interakcje z koniem. Zacznij wasz kontakt od obserwacji.
4. Skup się na oddechu — czy jest przyspieszony, czy spokojny.
5. Jak się czuje twoje ciało — czy cię coś boli, czy masz jakieś napięcia?
6. Przyjrzyj się koniowi i otoczeniu, w jakim się znajduje w chwili waszego pierwszego kontaktu: 

• Co robi, w jakim jest otoczeniu, na czym skupia uwagę?
• Jaki ma nastrój?
• Czy jest zrelaksowany, czy czymś zaniepokojony?

Oznaki relaksu — opuszczona szyja, luźna dolna warga, przymknięte oczy, miękkie spojrzenie, jedna tylna noga odciążona;

Oznaki uwalniania napięcia — ziewanie, oblizywanie, przeżuwanie, wzdychanie, głośnie wypuszczanie powietrza/ parskanie;

• Obserwuj konia w stadzie — jak się zachowują, kiedy są pobudzone i pojawia się napięcie, jak się samoregulują i dążą do relaksu,  jakie wysyłają sygnały uspokajające.

7. Przyjrzyj się, jak koń reaguje na twój dotyk — czy go akceptuje, czy unika. Czy podczas dotyku koń jest spięty, czy go coś boli? Zastanów się, z jaką intensywnością dotykasz konia i jakie są twoje emocje. Pomyśl jakie emocje pojawiają się, kiedy koń od ciebie odchodzi. 

Konie jako zwierzęta uciekające są bardzo wyczulone na zmiany zachodzące w środowisku. Muszą uczyć się, jak radzić sobie z własnymi lękami oraz stresem, dlatego po każdym podniesieniu energii dążą do samoregulacji i wyciszenia. Tego samego pragną w kontakcie z człowiekiem.  Odbierają sygnały, jakie im wysyłamy, a często robimy to nieświadomie. Musimy pamiętać, że konie są zwierciadłem naszych zachowań emocji, dlatego tak ważna jest umiejętność diagnozowania naszego stanu emocjonalnego i kontrola impulsywnych zachowań. 

Umiejętność skupiania na sobie uwagi konia jest fundamentem pracy i komunikacji. Aby skupić na sobie uwagę konia, musimy być obecni i uważni na to, co robimy i na sygnały jakie wysyła do nas koń.

Przebywanie wśród koni uczy cierpliwości, spokoju, komunikacji, zachowań społecznych oraz stawiania granic.

Artykuł <strong>Uważność w pracy z koniem</strong> pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Empatyczni ludzie mają na uwadze szczęście i samopoczucie innych. Takie samo podjeście mają także do zwierząt, którymi się opiekują. W tym artykule dowiesz się, co jest miarą końskiego szczęścia i jak sprawdzić, czy twój koń jest zadwolony z życia.

Sczęśliwy koń musi żyć … jak koń

Aby koń był szczęśliwy muszą zostać spełnione trzy elementy wynikające z przynależności do gatunku:

1. Konie muszą mieć kontakt z innymi końmi.
2. Konie muszą mieć codziennie możliwość swobodnego ruchu na odpowiednio dużej przestrzeni.
3. Konie muszą mieć swobodny dostęp do paszy objętościowej i wody.

Jeśli zapewniasz swojemu zwierzakowi te podstawowe i niezbędne elementy bytowe na pewno sprawiasz, że czuje się szczęśliwy. Jakkolwiek okrutnie to brzmi, my – ludzie nie jesteśmy zbytnio potrzebni koniowi do szczęścia.

Nie zmienia to faktu, że warto zadbać o relacje i sprawić by koń lubił przebywać w naszym towarzystwie i czuł się zrelaksowany.

Szczęśliwy koń to zrelaksowany koń

Konie, jak i ludzie, jeśli są poddani ciągłemu stresowi chorują fizycznie i psychicznie. Bycie zrelaksowanym jest podstawą dobrego samopoczucia. 

Jak wygląda zrelaksowany koń?

• jest spokojny
• ma lekko przymknięte oczy, „miękkie” spojrzenie
• szyja jest obniżona
• uszy lekko rozłożone na boki
• nie ma zmarszczek wokół oczu
• przeżuwa
• dolna warga jest luźna
• jedna tylnia noga jest odciążona – oznaka odpoczynku

Bycie razem

Oczywiście konie są bardzo wrażliwe i czujne z natury. Dzięki ciągłemu “monitoringowi” otoczenia są w stanie wykryć “anomalia”, które mogą stanowić dla nich potencjalne zagrożenie. Aby móc odpocząć, potrzebują ochrony stada. Koń może być w pełni szczęśliwy, jeśli ma możliwość przebywania z przedstawicielami swojego gatunku. 

Relacje w stadzie oparte są na hierachii – każdy zna swoje miejsce. Zawsze w stadzie występują konie które są wysoko i nisko. Aby słabsze osobniki mogły czuć się komfortowo, muszą mieć dostęp do zasobów. Jeśli jest ich za mało, będą przeganiane przez jednostki stojące wyżej w hierarch. Dlatego tak istotne jest zapewnienie odpowiednej ilości siana i łatwego dostępu do wody dla każdego konia.

Konie, który dobrze czują się swoim towrzystwie i stanowią dobrane stado, odpoczywają na leżąco, bawią się, wchodzą w interakcje, poddają się wzajemnej pielęgnacji. Warto wykorzystać tę potrzebę. Czyszczenie konia – szczotkowanie i drapanie najbardziej swędzących miejsc jest dobrym sposobem na zdobyciu plusików u swojego zwierzaka. 

Aby relacja koń-człowiek układała się dobrze i koń był zrelaksowany w naszym towarzystwie, warto spędzać niezobowiązująco czas – nie wymagać, tylko być obok. Wystarczy usiąść i obserwować konie na padoku, tak aby stać się integralną częścią ich otoczenia. Aby stworzyć więź i zdobyć zaufanie, konie muszą wiedzieć, że mogą się zrelaksować w twoim towarzystwie.

Więcej o relacji człowieka z koniem dowiesz się w artykule Lubi, kocha, szanuje – o relacjach między koniem, a człowiekiem

Złota klatka i trening

Jeśli zastanawiamy się, czy koń jest szczęśliwy, warto wziąć pod uwagę warunki w jakich żyje i jak spędza dzień.

Nawet najpiękniejsza i najbardziej zadbana stania nie zastąpi pobytu na pastwisku lub padoku. I nie mam tu na myśli pojedynczej kwaterki albo boksu z tzw. ogródkiem. 

Konie, które spędzają dwie trzecie dnia w boksie, bo są “sportowe”, z pewnością nie są szczęśliwe. Nierzadko taki chów w połączeniu z intensywnym treningiem jest przyczyną chorób i problemów behawioralnych, takich jak tkanie, łykanie, wrzody. Przetrenowanie naraża konie na urazy i kontuzje.

Szczęśliwy koń to zdrowy koń

Warto podejść do tematu zdrowia holistycznie:

• Zdrowie konia zaczyna się od jego diety, na którą powinna składać się dobra jakościowo pasza objętościowa w ilości 2% jego masy ciała dziennie i dodatek witaminowo mineralny. Resztę (treściwe i suplementy) dobieramy do indywidulanych potrzeb konia. Należy również monitorować kondycję – przekarmianie konia (nawet jeśli wynika z troski) jest tak samo złe jak i niedożywnie. Trudniej konia odchudzić niż podtuczyć. 

• Ruch to zdrowie – pamiętajmy o regulranych ćwiczeniach dostosowanych do wieku i zdrowia konia, tym bardziej jeśli sporą część dnia przebywa w boksie.

• Zdrowie psychiczne jest równie ważne co kondycja fizyczna – zadbajmy o potrzeby bytowe konia, a także stymulujmy jego umysł. Konie szczęśliwe chętnie się uczą, lubią pracę z człowiekiem, potrafią się skupić i podążać za wskazówkami.

Artykuł <strong>Czy mój koń jest szczęśliwy?</strong> pochodzi z serwisu Equizen.pl.

• wymiana sierści z letniej na zimową
• zakończenie sezonu pastwiskowego i zmiana żywienia z trawy na siano
• zdrowotna profilaktyka – odrobaczanie i szczepienia

Aby sprostać jesiennym wyzwaniom należy pomóc koniowi w wymianie sierści poprzez odpowiednią suplementację, zabezpieczyć układ pokarmowy, wzmocnić odporność i oczyścić wątrobę.

Jak można wspomóc konia jesienią?

1. Wymiana sierści

Wymiana sierści następuje już w połowie sierpnia. Cykl zrzucania/wzrostu sierści konia jest wywoływany przez wysokość słońca, od czego zależy długość dnia. Kiedy dni stają się coraz krótsze, organizm konia wie, że nadszedł czas, aby rozpocząć przygotowania do zimowych miesięcy i zaczyna zrzucać letnią sierść w ramach przygotowań do wytwarzania zimowej sierści. 

Pastwiska pod koniec lata nie są tak bogate i odżywcze jak wiosną, brakuje w nich witaminy A, białka, mikroelementów takich jak cynk i miedź niezbędnych do utrzymania skóry, sierści i kopyt w prawidłowej kondycji.

Aby wspomóc konia w procesie wymiany sierści należy zadbać o odpowiednio zbilansowaną dietę i dodać następujące suplementy:

• drożdże, siemię lniane, które uzupełniają zapotrzebowanie na aminokwasy;
• prowitamina A – beta karoten – występuje obficie w zielonkach ale traci się w sianie w ilości 10% na każdy miesiąc przechowywania. Jeśli skarmiamy konia zeszłorocznym sianem możemy mieć pewność, że koniom będzie go brakować. Najlepszym źródłem beta-karotenu są marchewki.
• nienasycone kwasy tłuszczowe z przewagą omega 3 zawarte w oleju lnianym lub kameliowym; Dieta, która nie dostarcza odpowiedniej ilości kwasów tłuszczowych, może skutkować suchą skórą która jest bardziej podatna na uszkodzenia a sierść ma matowy wygląd.
• zapewnij odpowiednią podaż cynku i miedzi – oba te minerały wpływają na melaninę, białko zawarte we włosiu, które jest odpowiedzialne za pigmentację i ochronę przed działaniem promieni UV.  Miedź bierze udział w syntezie kolagenu i elastyny, niezbędnych do utrzymania skóry w prawidłowej kondycji. Miedź jest pierwiastkiem wymaganym do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego.

2. Odrobaczanie

Rutynowe odrobaczanie jesienne jest przeprowadzane na koniec sezonu pastwiskowego z końcem października lub na początku listopada. Likwidujemy nicienie, larwy gza i tasiemca, dlatego wybieramy pastę dwuskładnikową.

Podczas odrobaczania można podawać wspomagająco rośliny przeciwpasożytnicze (czosnek, tymianek), zawierające m.in taniny, wspierające system immunologiczny, oczyszczające z toksyn wątrobę i krew (ostropest, mniszek, pokrzywa). 

Ostropest działa powoli, także podajemy go przez 4-6 tyg, z początkiem października w dawce 50g/dziennie. 

3. Wsparcie układu pokarmowego i odpornościowego

Jeśli szczepimy konia jesienią, to należy zachować paro tygodniową przerwę między jednym, a drugim zabiegiem, gdyż każdy powoduje obniżenie odporności. Na odporność ma istotny wpływ prawidłowa praca układu pokarmowego i flora bakteryjna. Zmiana sposobu karmienia konia i większa podaż siana niż zielonek wpływa również na zmianę flory bakteryjnej w jelicie grubym, dlatego tak istotna w tym okresie jest suplementacja probiotykami i prebiotykami.

Podsumowując

Odpowiednio zbilansowana dieta i wsparcie konia w czasie zmiany pór roku ma istotny wpływ na jego kondycję. Suplementowanie drogimi preparatami (suplementami, gotowymi mieszankami ziołowymi) bez podstawowej wiedzy dotyczącej żywienia koni i ich dobrostanu to często wywalanie pieniędzy w błoto. Wystarczy przestrzegać paru wskazówek aby zapewnić koniowi zdrowie i przygotować go do zimy.

• zapewnij odpowiednią podaż dziennej dawki, na którą składa się przede wszystkim pasza objętościowa (2% masy ciała dla konia w dobrej kondycji);
•  suplementuj preparatami cynkiem i miedzią – mogą być ogólne suplementy witaminowo – mineralne, które zawierają min 4000 mg cynku na kg i 1000 mg miedzi na kg (stosunek Zn:Cu 1:3 – 1:5 maksymalnie);
• zapewnij dostęp do aminokwasów egzogennych (lizyny) – dobrym źródłem jest siemię lniane i drożdże. Siemię lniane lub olej lniany są źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, które zapewniają dobrą kondycję skóry i włosa, a drożdże, oprócz tego, że są świetnym źródłem białka, są też prebiotykiem, który wzmacnia odporność i wpływa na odpowiednią kondycję flory bakteryjnej;
• jesień to czas na przeprowadzenie profilaktycznych zabiegów zdrowotnych – odrobaczanie i szczepienie (nie rób tego w tym samym czasie);
• wesprzyj odporność probiotykami;
• wesprzyj wątrobę ostropestem;

Źródła

Can Nutrition Help a Horse Shed?
Gabi Neurohr Understanding Equine Nutrition workshop
Praktyczne uwagi odrabaczania
J. Smólska: Zioła w diecie koni

Artykuł Jesienne wyzwania i profilaktyka u konia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

U koni dobrze wykorzystujących paszę, tzw easy-keepers, które pracują kilka razy w tygodniu po 1-2 h i są użytkowane głównie do spacerów, sposób utrzymywania w chowie pastwiskowym, z dostępem do siania i paroma garściami lucerny lub namoczonych trawokulek w celu podania odpowiednich suplementów jest najbardziej optymalny.

Dlaczego pasza objętościowa jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego?

Pasza objętościowa zawiera przede wszystkim włókno, które zmusza konia do dokładnego pogryzienia pokarmu, co wzmaga produkcję śliny. Naśliniona pasza jest luźno układana w żołądku, przez co jest dobrze wymieszana z kwasem żołądkowym. Włókno także pobudza perystaltykę jelit i przeciwdziała ich zatkaniu. Tworzy właściwą strukturę treści pokarmowej w jelicie cienkim, zwiększa objętość jelita grubego, dzięki czemu gromadzona jest woda i zapobiega odwodnieniu organizmu. Włókno sprzyja prawidłowemu działaniu flory bakteryjnej w jelicie ślepym i grubym.

Minimalny poziom włókna w dawce pokarmowej niezbędny do prawidłowego trawienia wynosi 15%, dlatego należy zawsze zadawać siano przed posiłkiem treściwym, a posiłek zawierający dużą ilość skrobi i cukru wzbogacać sieczką.

Czy sama pasza objętościowa jest wystarczająca?

Z pewnością dobrej jakości siano dostarcza odpowiednią ilość kalorii ale w ponad 95% przypadków nie zapewnia odpowiedniej ilości minerałów, a jeśli koń nie ma dostępu do zielonki to także witamin.

Koniom brakuje głównie  miedzi, cynku, manganu, selenu, sodu, a także witaminy A, E i B1.

Jeśli niedobory utrzymują się w organizmie przez dłuższy czas, to konie zaczną  mieć problemy ze stawami, kopytami, odpornością, wydolnością mięśni i ich odbudową po treningu.

Aby odpowiednio zbilansować dietę opartą na paszy objętościowej należy podawać suplement witaminowo-mineralny lub balancer, który dodatkowo wzbogacony jest o aminokwasy. Oczywiście należy zapewnić również dostęp do lizawki.

Na co należy zwrócić uwagę przy karmieniu tylko paszą objętościową?

Odpowiednia ilość paszy 

Po pierwsze należy określić jakie koń ma dzienne zapotrzebowanie na paszę objętościową. Minimalne to 1,5 a w zasadzie 2% masy ciała – czyli koń o wadze 500 kg powinien dostawać 10 kg siana dziennie. 

Kontrola kondycji i zębów

Spadek masy będzie sygnałem, że pasza objętościowa jest albo zadawana w niewystarczającej ilości, albo należy wzbogacić ją o posiłek treściwy, albo koń może mieć problemy z zębami, dlatego niezmiernie istotna jest regularna profilaktyka dentystyczna.  Konie starsze mogą mieć problemy z żuciem siana, dlatego w takim przypadku należy dostarczać włókno pod postacią miękkiej sieczki albo trawokulek po uprzednim zalaniu wodą.

Konie otyłe

Konie, które są otyłe, nie powinny mieć ograniczonej podaży siana. Takim koniom warto podawać mniej kaloryczne siano (z drugiego pokosu) a zamiast sieczki z lucerny podawać sieczkę z traw, a także słomę owsianą. Warto stosować siatki, które spowolnią proces jedzenia.

Konie chore

Konie z problemami metabolicznymi (ochwatowe, z EMS) i oddechowymi powinny mieć siano moczone lub parowane. Moczenie siana przez godzinę w zimnej wodzie obniża poziom cukru o 30%. Siano należy odcedzić przed podaniem. Należy również zwrócić uwagę na skład botaniczny siana – wybierać te gatunki traw, które mają najniższą zawartość cukrów prostych i skrobi (tymotka łąkowa, kupkówka pospolita, trawa bermudzka), a unikać siana z zawartością lucerny, koniczyny.

Analiza siana

Tak jak wspomniałam wcześniej najistotniejszą sprawą jest prawidłowo zbilansowana dieta, poprzez właściwy stosunek minerałów, dlatego warto poddać analizie siano, które koń dostaje codziennie w stajni i odpowiednio do niego dobrać odpowiedni preparat witaminowo-mineralny lub balancer.

Nie skarmiać bezpośrednio z ziemi

Przy długotrwałym skarmianiu zanieczyszczoną paszą (ziemią i piaskiem) dochodzi do gromadzenia się piasku w okrężnicy. Czasem ilość może dochodzić do kilku kilogramów i być przyczyną kolki. Dlatego siano najlepiej zadawać z paśników lub ewentualnie siatek, przy czym powinny być one odpowiednio zawieszone: nie za wysoko, tak aby koń spożywał siano w naturalnej pozycji, jak podczas pasienia na pastwisku, ani w sposób zagrażający wplątaniu nóg (szczególnie dotyczy to koni kutych). Błędem jest pozostawianie siatki na prawie opróżnionym balocie, albo leżącej na ziemi. Wplątanie nóg w siatkę grozi bardzo poważnymi konsekwencjami – rozciętą skórą, a nawet urazami ścięgien.

Siano i sieczki dobrej jakości

Podawanie koniom przez długi czas dużej ilości zdrewniałych pasz objętościowych, spleśniałych, zanieczyszczonych ziemią i piaskiem może prowadzić do zatkania światła jelit. Również do zatkania jelita może prowadzić podanie drobno pociętej trawy, siana lub słomy.

Podsumowanie

Konie bez pracy lub w lekkiej albo otyłe, z problemami metabolicznymi mogą być karmione wyłącznie paszą objętościową, przy czym należy zwrócić uwagę na jakość paszy i dostosować dawkę do potrzeb konia, szczególnie w przypadku koni z określonymi wymaganiami żywieniowymi i dodatkowo suplementować.

Pasze objętościowe w postaci pastwiska mają najlepszą zawartość i przyswajalność składników pokarmowych, a także świetnie wpływają na kondycję psychiczną i fizyczną koni. 

W okresie jesienno-zimowym podstawową paszą w żywieniu koni jest siano, które powinno być bardzo dobrej jakość. Jeśli nie jest, włókno powinno być dostarczane również pod inną postacią sieczki z traw, lucerny, trawokulek, granulatów z lucerny lub tzw “hay cubes”.

Skarmianie koni wyłącznie paszą objętościową w 95% jest niewystarczające z powodu deficytów minerałów, a także witamin (w przypadku karmienia wyłącznie sianem), dlatego należy podawać suplementy witaminowo-mineralne lub balancery.

Należy również wziąć pod uwagę fakt, że taka monodieta może być niewystarczającym źródłem kalorii nawet dla koni niepracujących – chudych, chorych, mających problem z utrzymaniem kondycji, w okresie zimowym albo narażonych na trudne warunki atmosferyczne.

Źródła

Sz. Chrzanowski: Żywienie koni

Artykuł Karmienie konia tylko paszą objętościową pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Kiedy należy prosić fizjoterapeutę  o wizytę i pomoc?

Gdy koń:

• jest w regularnym treningu/ startuje regularnie w zawodach
• jest po kontuzji
• cierpi na zwyrodnienie stawów/ ma problemy ze ścięgnami, kopytami
• usztywnia którąś ze stron
• ma problemy z wygięciem, podstawieniem zadu
• skraca wykrok, jest niechętny do ruchu naprzód
• ma bolesne plecy, denerwuje się przy siodłaniu
• zrzuca drągi, odmawia wykonania zadania
• ma problem ze zganaszowaniem

Generalnie wyróżniamy różnego rodzaju masaże/ terapie manualne, jak np.: masaż głęboki/ leczniczy (w poprzek włókien mięśni), masaż relaksacyjny/ pobudzający, terapia manualna na powięzi. Dzisiejszy temat pogłębi nam wiedzę odnośnie masażu głębokiego/ leczniczego. Jest to masaż dość mocny, inwazyjny, ale przynosi niesamowite efekty (czasami nawet już po 1 sesji). 

Masaż głęboki/ leczniczy

Jest to masaż wykonywany w poprzek włókien mięśnia. Istotna jest tutaj precyzja wykonania, ponieważ technika jest kluczem do sukcesu i uzyskania efektów. 

Masaż ten ma działanie lecznicze. Stosowany jest między innymi w przypadku bólów, sztywności i napięć mięśni oraz przy porażeniach nerwów.  Opiera się na mocnych technikach, dzięki którym poprawia krążenie krwi, przewodnictwo nerwowe, relaksuje mięśnie, pobudza przepływ limfy, a także zwiększa zakres pracy mięśni i wzmacnia ich strukturę. Dodatkowo, co równie istotne, leczy nabyte kontuzje mięśniowe, wspomaga okres rekonwalescencji, a nawet poprawia perystaltykę jelit oraz zwiększa wykorzystanie przez konia paszy.

Co jest ważne?

• masaż głęboki można wykonać po min. 2-godzinnym odpoczynku od zakończonej jazdy, treningu 
• po masażu istotne, aby koń został w boksie (nie powinien tego dnia po masażu już wyjść na padok, pastwisko; wyjątek stanowią stajnie wolno-wybiegowe)
• po wykonanym zabiegu koń zwykle potrzebuje dzień- dwa, a nawet czasem trzy dni odpoczynku (ruch na pastwisku jest jednak wskazany! Nie zamykamy następnego dnia po masażu konia w boksie. Pastwisko/ padok/ karuzela czy spacer w ręce są wskazane- jednak nie należy prowadzić jazdy w siodle ani intensywnego treningu)
• koń po masażu może czuć się źle, rozbity… taki stan przechodzi zwykle po dniu; należy wiedzieć, że nie zawsze masaż głęboki jest dla konia przyjemny.
  Reakcje konia są różne. Jest to jak już wspomniano masaż leczniczy, w którym ingerujemy głęboko w mięsień. Miejsca bolące są poddawane różnego rodzaju technikom masażu, co powoduje duży dyskomfort dla zwierzęcia. Koń nie zdaje sobie sprawy jak my, że jest to dla jego dobra i często zachowuje się niespokojnie, próbuje straszyć a niekiedy nawet gryźć czy kopnąć. Zazwyczaj konie, które są regularnie poddawane zabiegom masażu, przy kolejnych sesjach reagują dużo spokojniej i próbują odnaleźć przyjemność.

Jak przygotować konia do zabiegu masażu głębokiego?

Koń musi być czysty i suchy. Zabieg może odbyć się minimum dwie godziny po treningu w miejscu spokojnym i bezpiecznym dla konia (boks, stanowisko, korytarz).  W zależności od warunków pogodowych, należy przygotować derkę polarową. 

Jakie są przeciwskazania do masażu głębokiego/leczniczego?

• ostre stany zapalne (gorączka, przyspieszone tętno/ oddech, nadmierne pocenie się)
• świeże opuchlizny
• choroba skóry (np. grzybica)
• świeża kulawizna (* konsultacja z lek. wet.)
• złamania
• ciąża u klaczy (* lekki masaż relaksacyjny jest alternatywą, w zależności od etapu ciąży)
• po szczepieniu
• gdy koń zażywa leki przeciwzapalne, antybiotyk lub jest od razu po antybiotykoterapii
• gdy koń jest osłabiony
• przebyte niedawno zabiegi (np. tarnikowanie zębów, kastracja)
• flegmona (* konsultacja lek. wet)
• nowotwór/ sarkoidy

Artykuł Kiedy wizyta fizjoterapeuty konieczna? O masażu słów kilka… pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Stajnie i padoki siłą rzeczy są pełne jaj pasożytów. Konie żyjące w stadach często zarażają się od siebie, wystarczy jeden zarobaczony osobnik, który wraz z wydalaniem odchodów rozsiewa jaja do środowiska. Dlatego bardzo ważne jest by regularnie dbać o czystość otoczenia w jakim przebywa koń, na padokach usuwać odchody, a w boksach codziennie sprzątać obornik i ścielić świeżą ściółką. Takie działanie, plus regularne odrobaczanie pozwala na znaczne ograniczenie ryzyka inwazji pasożytów u koni.

Aby odrobaczanie było skuteczne, powinno być przeprowadzane około cztery razy w roku, nie rzadziej niż co trzy miesiące. Źrebięta i młode konie są bardziej narażone na inwazje pasożytów, w ich przypadku odrobaczanie powinno odbywać się co 6-8 tygodni.

Środki, którymi odrobaczamy konie, powinny mieć zmienną substancję czynną, by zapobiegać wytwarzaniu się oporności pasożytów na lek – można stosować kilkakrotnie z rzędu środek z tą samą substancją czynną jednak później należy go zmienić.

W przypadku klaczy źrebnych odradza się odrobaczanie w pierwszych trzech miesiącach ciąży, później należy zwrócić uwagę na to, by środek był bezpieczny dla takiej klaczy. Pierwsze odrobaczanie końskiego noworodka powinno mieć miejsce po 4-6 tyg od urodzenia.

Na inwazje jakich pasożytów narażone są konie?

Najpopularniejsze końskie pasożyty to m.in.

• Glista końska
• Słupkowce małe
• Słupkowce duże
• Gzy końskie 
• Tasiemiec 
• Węgorek koński
• Owsiki

Schemat odrobaczania

Pierwsze odrobaczanie
Kwiecień – przed rozpoczęciem sezonu pastwiskowego.

Drugie odrobaczanie
Przełom lipca i sierpnia – środek sezonu pastwiskowego.

Trzecie odrobaczanie
Przełom września i października. Tutaj dobierz środek zwalczający larwy tasiemców.

Czwarte odrobaczanie
Późna jesień około 10-14 dni po pierwszych przymrozkach. Tutaj dobierz środek zwalczający larwy gzów.

Na rynku dostępne są preparaty jedno i dwuskładnikowe (łączące więcej niż jedną substancję czynną). 

Iwermektyna, moksydektyna, abamektyna (postacie dorosłe)  działają na dorosłe postacie i larwy glisty końskiej, nicieni, owsików i gzów.

Fenbendazol sprawdza się w przypadku  dorosłych postaci glist, słupkowców i owsików.

Prazikwantel niweluje tasiemce.

W przypadku podejrzenia silnego zarobaczenia należy podać najpierw słabszy środek jednoskładnikowy, a dopiero później, po około 10-14 dniach, dwuskładnikowy – pozwoli to na stopniowe wyrzucanie pasożytów z organizmu zwierzęcia i może zapobiec ewentualnemu zatkaniu.

Pamiętajmy jednak, że każde odrobaczanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza weterynarii – szczególnie gdy inwazja pasożytów jest duża. Zleci on wówczas badanie kału w celu sprawdzenia co dokładnie siedzi w koniu, a następnie dobierze odpowiednią kurację odrobaczającą (w przypadku silnego zarobaczenia niestety nie wystarczy jednorazowe podanie leku).

Odrobaczanie środkami chemicznymi to obciążenie dla układu pokarmowego i wątroby. Warto w trakcie kuracji wspierać konia probiotykiem a po jej zakończeniu podawać przez jakiś czas ostropest plamisty – wspomaga on wątrobę.

Podsumowanie

1. Konie odrobaczamy około cztery razy do roku co mniej więcej trzy miesiące. 
2. Źrebięta i młode konie są bardziej narażone na inwazje pasożytów, je należy odrobaczać co 6-8tyg.
3. Na rynku są dostępne środki jedno i dwuskładnikowe a ich substancje czynne działają na różne odmiany pasożytów.
4. Każde odrobaczanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza weterynarii!

Artykuł Kalendarz odrobaczania konia  pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Swobodny ruch jest niezbędny do utrzymania konia w zdrowiu fizycznym i psychicznym. Dzisiejszy sposób utrzymania tych zwierząt znacznie ogranicza im ten ważny aspekt życia.

Konie powinny mieć możliwość przebywania na padoku/pastwisku przez jak największą część doby (najlepiej 24h). 

Aby nieco zmotywować zwierzęta do ruchu na wybiegu, możemy zorganizować przestrzeń tak, aby dostęp do zasobów (woda, siano i schronienie) był w różnych miejscach. Ciekawym rozwiązaniem jest padok w systemie Paddock Paradise oraz chów wolnowybiegowy. 

Odpowiedniej ilości ruchu nie zapewni koniowi wychodzenie na niewielką kwaterkę do południa, bądź (o zgrozo) oglądanie świata tylko podczas wyjścia na trening lub do karuzeli.

Tak naprawdę już spędzanie samych nocy w stajni to czas około 9-11h pobytu w małej klitce umożliwiającej obrócenie się jedynie wokół własnej osi.

Czy padok i swobodny ruch to wszystko? 

Kolejnym ważnym aspektem jest zapewnienie zwierzętom stałego dostępu do paszy objętościowej. W naturze konie pobierają pokarm przez około 16 do nawet 18h na dobę. Gdy nie ma dostępu do trawiastego pastwiska bądź jego ruń została już mocno wygryziona, wówczas przychodzi czas na siano. Dobrym rozwiązaniem może się tutaj okazać stosowanie tak zwanych „slow feeder” czyli wszelkiego rodzaju siatek na siano lub rozłożenie siana w różnych miejscach wybiegu. 

Trawa i siano to nie wszystko. Konie w swoim menu powinny mieć również dostęp do rozmaitych ziół, drzew i krzewów. Uwielbiają obgryzać korę, gałązki i liście drzew oraz zjadać owoce krzewów, a zimą wygrzebywać korzonki spod śniegu. Jest to ważna część diety mająca często aspekt prozdrowotny.

Dobrane stado to klucz do dobrego samopoczucia

Konie to zwierzęta o bardzo silnym instynkcie stadnym. Najlepiej czują się w grupach od kilku do kilkunastu osobników. Jest to związane z byciem zwierzęciem roślinożernym, uciekającym. Krótko mówiąc w grupie siła! Stado to warunek konieczny aby zapewnić koniowi poczucie bezpieczeństwa, spokojnego odpoczynku i pasienia się.

W życiu młodych koni stado odgrywa również ważną rolę w prawidłowym rozwoju. Istotny i nieobojętny jest dobór towarzystwa. Konie o przeciwnych charakterach mogą się co najwyżej tolerować. Stado powinno składać się z co najmniej trzech osobników – konie mogą wówczas dobrać sobie odpowiadające im towarzystwo i trzymać się w mniejszych grupach. W dobrze zgranym stadzie, które nie musi walczyć o zasoby na wybiegu i ma wystarczająco dużo terenu, panują zwykle bardzo przyjazne relacje.

Gdy uda nam się zapewnić powyższe wymogi mamy duże szanse na to, aby koń wiódł zdrowe i szczęśliwe życie. Odpowiednia ilość ruchu już od urodzenia jest niezbędna dla zdrowych, mocnych kości i stawów. 

Warto zaznaczyć że za mała ilość ruchu u młodych, rosnących koni jest jedną z przyczyn często występującej osteochondrozy (złego odżywienia chrząstki kostno stawowej co w efekcie powoduje powstanie tzw. chipów czyli odprysków kostnych w stawie bądź jego okolicy, zależnie od umiejscowienia bywa konieczność operacyjnego usunięcia zmiany).

Prawidłowa dieta, towarzystwo stada, długi a najlepiej nieograniczony pobyt na padoku neutralizują stres, a za tym ryzyko powstawania wszelkiego rodzaju nałogów i narowów ale również zapobiegają tworzeniu się wrzodów żołądka.

Podsumowanie

1. Koń powinien mieć zapewniony jak najdłuższy pobyt na padoku i możliwość swobodnego ruchu.
2. Konie to zwierzęta stadne. Kontakty socjalne są ważną częścią ich życia. Mają one swoich przyjaciół wśród koni z którymi dzielą padok. Stado odgrywa istotną rolę w zapewnieniu poczucia bezpieczeństwa.
3. Stały dostęp do paszy objętościowej jest absolutnie obowiązkowy.

Artykuł Jakie są najważniejsze potrzeby konia? pochodzi z serwisu Equizen.pl.