Mikroelementy, inaczej pierwiastki śladowe to pierwiastki występujące w bardzo małych ilościach, podawanych w miligramach. Do głównych mikroelementów w diecie konia zalicza się: żelazo, miedź, cynk, jod, selen, mangan, chrom, kobalt, molibden.

Rola mikroelementów w organizmie

Mikroelementy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a ich nadmiar lub niedobór prowadzi do zaburzeń fizjologicznych. Mikroelementy są niezbędne do celów budulcowych, enzymatycznych. Wchodzą w skład płynów ustrojowych, enzymów oraz wpływają na regulację czynności różnych narządów.

Optymalne zapotrzebowanie

Normy NRC odnoszą się do minimalnego dziennego zapotrzebowania, aby nie dopuścić do stanu niedoboru, natomiast aby zapewnić optymalną wydolność organizmu, powinniśmy zapewnić w diecie ilości większe niż minimalne.

Tak jak w przypadku makroelementów, oprócz ilości, równie istotny jest bilans pomiędzy pierwiastkami, od którego zależy  prawidłowe wchłanianie (niektóre pierwiastki konkurują między sobą o ten sam kanał wchłaniania, np. cynk i miedź).

Normy NRC z 2007 roku rekomendują następujący bilans miedź:cynk:mangan – 1:4:4. Zakres w normie może się wahać od 1:3:3 – 1:5:5; 

Przyjmuje się, że zdrowe konie otrzymują odpowiednie i zrównoważone ilości innych minerałów śladowych mogą tolerować stosunek żelaza do miedzi wynoszący nawet 10:1, chociaż w przypadku problemów świadczących o deficycie miedzi stosunek powinien wynosić 4:1. 

Miedź

Rola miedzi:

• Miedź to niezbędny składnik enzymu (oksydaza lizylowa) który jest potrzebny do syntezy kolagenu i elastyny – składników tkanki łącznej.
• Miedź jest składnikiem enzymu (oksydaza cytochromu c) który bierze udział w wytwarzaniu energii w mitochondriach.
• Jest składnikiem enzymu (tyrozynaza) odpowiedzialnego za produkcję melaniny. 
• Jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.
• Jest składnikiem ceruloplazminy (CP) –  przechwytuje  żelazo z jelita cienkiego i przetwarza je do postaci, która może wiązać się z transferyną (białkiem nośnikowym) dostarczającą żelazo do szpiku kostnego w celu produkcji hemoglobiny. To właśnie często niski poziom miedzi, a nie żelaza jest przyczyną anemii u koni.

Niedobory miedzi skutkują:

• rozwojowymi chorobami kości u źrebiąt
• nieprawidłowościami  w kościach, chrząstkach, ścięgnach, więzadłach i ścianach tętnic;
• “rdzewienie” ciemnej sierści
• anamią

Miedź, jak mangan są wydalane z organizmu z żółcią. Na wchłanianie miedzi ma również wpływ cynk. Normy NRC mówią o dziennym bytowym zapotrzebowaniu dla konia o wadze 500 kg w ilości 100 mg/dzień, ale aby zapobiec niedoborom sugeruje się podawanie miedzi w ilości 150%.

Cynk

Cynk jest jednym z ważniejszych mikroelementów dla prawidłowego funkcjonowania organizmu i najczęściej deficytowym pierwiastkiem w diecie konia. Bierze udział w ponad 200 procesach enzymatycznych. 

Rola cynku:

• odgrywa rolę w syntezie kwasów nukleinowych DNA i RNA
• wpływa na syntezę hormonów (m.in insuliny)
• jest potrzebny do “komunikacji międzykomórkowej” w układzie nerwowym
• pełni funkcję przeciwutleniającą 
• potrzebny jest do transportu CO2
• jest istotny dla układu odpornościowego, bierze udział w tworzeniu przeciwciał i zwalczaniu infekcji wirusowych
• wzmacnia włos, kopyta, sierść
• przyspiesza gojenie się ran

Objawy niedoboru cynku:

• słaby apetyt u źrebiąt
• problemy skórne
• łysienie
• słaba jakość kopyt 
• prążki na kopytach
• słaba płodność
• częste infekcje (w tym skórne)

Cynk jest wchłaniania ny zarówno w jelicie cienkim jak i grubym. Wysokie spożycie żelaza zmniejsza poziom cynku. Nadmiar cynku ogranicza wchłanianie miedzi

Uwaga na suplementację tylko cynkiem. Podawanie cynku w większych dawkach (pow 1000 mg) bez jednoczesnego zwiększenia miedzi powoduje niedobory miedzi i objawy takie jak obrzęk stawów, kulawizna, uszkodzenia chrząstki.

Dzienne minimalne zapotrzebowanie wg norm NRC dla konia 500 kg wynosi 500 mg/dzień.

Jod          

Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy T3 i T4. Wiąże się z białkami. Część jodu jest magazynowana w wątrobie, reszta magazynowana jest w tarczycy, nadmiar jest usuwany przez nerki. Zarówo wysokie jaki i niskie spożycie jodu pwoduje powstawanie wola oraz niedoczynność tarczycy. Do prawidłowego funkcjonowania tarczycy również jest potrzebny selen.

Niedobór jodu u źrebnych klaczy wpływa na rozwój płodu, Obserwowane zmiany u nowo narodzonych źrebiąt obejmują osłabienie i różne problemy szkieletowe, takie jak przykurczone lub zerwane ścięgna, słabo rozwinięty kościec.

Toksyczność jodu u koni jest zwykle wynikiem karmienia wodorostami (algami) bogatymi w jod. Za max dawkę uznaje się 5 mg na 1 kg w diecie (czyli 50 mg dla konia pobierającego 10 kg paszy), co jest i tak znacznie większą dawką niż zalecane dzienne normy – 3,5 mg na dzień dla konia o wadze 500 kg.

Uwaga – podawanie siemienia lnianego, które zawiera cyjanowodór zwiększa zapotrzebowanie na jod.

Selen

Współdziała z witaminą E, jest silnym antyoksydantem, tzn. jest potrzebny do produkcji enzymu peroksydazy glutaminowej, który usuwa z organizmu nadtlenki (wolne rodniki). Wolne rodniki wpływają na procesy degeneracyjne komórek, starzenie się, stany zapalne, uszkodzenie komórek nerwowych, również włączając chorobę charakterystyczną dla starszych koni – PPID (zespół Cushinga).

Selen jest istotny również dla hormonów tarczycy. 

Niedobór selenu jest groźny dla źrebiąt – powoduje osłabienie, trudności w poruszaniu się, miopatie (zaburzenia pracy mięśni), dystrofie mięśni. 

Na utrudnione wchłanianie ma wpływ nadmiar żelaza, siarki oraz niedobór witaminy E. Toksyczna dawka dla konia 500 kg to 50 mg. Normy NRC zalecają dzienne spożycie dla konia 500 kg w ilości 1 mg/ dzień. 

Nadmiar selenu po przekroczeniu dawki toksycznej powoduje deformacje i oddzielnie się puszki kopytowej, wypadanie włosów z grzywy i ogona, kulawizny.

Niedobory selenu pojawiają się u koni pobierających pokarm z gleb o kwaśnym odczynie lub zanieczyszczonych.

Poziom selenu najlepiej oznaczyć w badaniu krwi (w odróżnieniu od innych mikroelementów taka metoda jest miarodajna)

Selen jest wchłaniany w jelicie cienkim, wydalany jest z moczem.

Żelazo 

Żelazo jest prawdopodobnie najbardziej nadmiernie suplementowanym minerałem w diecie koni. Tak naprawdę trudno jest znaleźć dietę ubogą w żelazo, nawet bez dodatkowych źródeł w postaci preparatów witaminowo-mineralnych jak i gotowych pasz treściwych.

Należy również wziąć pod uwagę, że konie nie mają możliwości aktywnego wydzielania żelaza. Jeśli już faktycznie podejrzewa się jego niedobór należy zbadać poziom żelaza w surowicy,  poziom ferrytyny, stężenie transferyny oraz ​​całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC)

Nadmiar żelaza powoduje wtórny niedobór cynku i prawdopodobnie miedzi. Prowadzi do stanów zapalnych zapalnych i zwiększa ryzyko problemów ze ścięgnami i więzadłami. Wpływa również negatywnie na metabolizm glukozy.

Normy NRC z 2007 ustaliły górną bezpieczną dawkę żelaza w diecie konia o wadze 500 kg na poziomie 500 mg.

Mangan

• Jest potrzebny do tworzenia enzymów bariery antyoksydacyjnej w organizmie (dysmutaza ponadtlenkowa), wzmacniając system odpornościowy, poprawiając pracę serca, spowalniając procesy starzenia.
• Mangan odgrywa kluczową rolę w tworzeniu chrząstki i tkanki łącznej i kości. 
• Jest kofaktorem glukoneogenezy (wytwarzania glukozy przez wątrobę)
• Wpływa na uwalnianie insuliny przez trzustkę.
• Bierze udział w metabolizmie tłuszczów i białek.

Nie odnotowuje się niedoboru manganu u koni  (występują bardzo rzadko). 

Dzienne zapotrzebowanie dla konia 500 kg to 400 mg. 

Optymalne dzienne dawki mikroelementów dla konia o wadze 500 kg

Bilans Cu:Zn:Mn 1:4:4

Bilans Fe:Cu 4:1 (max 10:1)

• Cynk (Zn) – zdrowa skóra, wzrok, metabolizm, zwalczanie infekcji

• Żelazo (Fe) – wchodzi w skład hemoglobiny, mioglobiny, enzymów, przenosi tlen

• Miedź (Cu)  – tworzenie krwi, chrząstki, kolagen, melanina

• Mangan (Mn) – skóra, kości, uwalnianie insuliny

• Jod (I)- produkcja hormonów tarczycy, metabolizm

• Selen (Se) – ochrona komórek, odporność

Artykuł Rola mikroelementów w diecie koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Makroelementy to pierwiastki chemiczne, których zawartość w danym środowisku, (dotyczy to również organizmu), jest w stosunkowo dużej ilości (wyrażonej w gramach). Do makroelementów zaliczamy wapń, fosfor, magnez oraz siarkę.

Wapń (kation Ca ++)

Wapń stanowi 35% kośćca konia, a 99% znajduje się w szkielecie i zębach. 

Wapń jest jednak nie tylko potrzebny do budowy zębów i kości. Pierwiastek ten jest niezbędny w komórkach mięśniowych do skurczu, wpływa na pracę serca, jest potrzebny do rozłożenia glikogenu do glukozy.

W organizmie występuje zarówno w formie jonów oraz wiąże się z białkami osocza.

Poziom wapnia w krwi jest ściśle regulowany przez dwa hormony – PTH (parathormon) oraz kalcytoninę.  PTH powoduje uwalnianie wapnia z kości i zwiększone zatrzymywanie wapnia w nerkach – tj. mniejsza utrata w moczu. W odwrotnym przypadku, hiperkalcemii (zwiększone stężenie wapnia zjonizowanego we krwi), włącza się hormon kalcytonina, który ma odwrotne działanie. Kalcytonina hamuje resorpcję wapnia z kości.

W odróżnieniu od ludzi na biodostępność wapnia u koni nie ma wpływu witamina D. Negatywny wpływ mają natomiast szczawiany oraz fosforany pochodzące z diety z nadmiarem fosforu. 

Wapń jest lepiej przyswajany jeśli dieta konia opiera się tylko na paszy objętościowej, niż jeśli włączymy do niej zboża (właśnie z powodu fosforanów, które ograniczają jego wchłanianie). Wapń pobierany jest paszy objętościowej, bogatsza jest zielonka niż siano. Więcej wapnia zawiera sieczka/siano z lucerny niż z traw.

Wapń jest wchłaniany tylko w jelicie cienkim (w odróżnieniu od fosforu i magnezu).

Układając dietę należy mieć na uwadze prawidłowy bilans wapnia do fosforu, który mieści się zakresie 1,2-2:1 (Ca:P)

Minimalne dzienne zapotrzebowanie bytowe:

• 0,043 g x waga konia (dla konia o masie 500 kg dzienne zapotrzebowanie wynosi 21,5 g)

Fosfor

Fosfor jak wapń jest głównym składnikiem kości. Poza tym jest potrzebny do syntezy ATP, budowy błony komórkowej (syntezy fosfolipidów), jest składnikiem kwasów nukleinowych DNA i RNA.

Fosfor wchłaniany jest w jelicie cienkim i grubym, na przyswajalność ma wpływ wiek (gorzej u starszych koni) oraz zawartość innych składników odżywczych – nadmiar wapnia ogranicza wchłanianie fosforu i odwrotnie. Bogatym źródłem fosforu w diecie koni są ziarna zbóż.

Minimalne dzienne zapotrzebowanie bytowe:

• 0,028 g x waga konia (dla konia o wadze 500 kg – 14 g)

Magnez (kation Mg ++)

Magnez bierze udział w ponad 300 procesach enzymatycznych, m.in w procesie oddychania komórkowego, odgrywa rolę w aktywnym transporcie jonów wapnia i potasu przez błony komórkowe, w skurczach o skurczach mięśni zarówno szkieletowych, jak i gładkich, jest niezbędny do tworzenia ATP, wpływa na wrażliwość komórek na insulinę.

Objawy niedoboru magnezu są takie same jak nadmiaru wapnia:

• drganie, skurcze mięśni
• nieregularny rytm serca
• zaburzenia chodu
• niechęć do galopu

Magnez w około 60% jest kumulowany w kościach, a w prawie 40 % w tkankach miękkich, w śladowych ilościach w płynach ustrojowych (ok 1%), dlatego pomiar stężenia w surowicy nie jest miarodajny.

Magnez wchłaniany jest w jelicie cienkim jak i grubym. Z pasz roślinnych magnez jest przyswajany w niektórych przypadkach tylko w 10-20%. Jedną z przyczyn niedoboru w diecie jest skażenie środowiska i niewłaściwe nawożenie gleby, a także stosowanie w paszach konserwantów.

Minimalne dzienne zapotrzebowanie bytowe:

• 0,015 g x waga konia (dla konia o masie 500 kg – 7,5 g/dzień). 

W przypadku koni insulinoopornych dawkę można zwiększyć do 20 g/dzień. 

Nadmiar magnezu jest wydalany z moczem.

Stosunek magnezu do wapnia powinien w diecie konia wynosić 1:2 

Siarka

Siarka w organizmie konia występuje tylko w formie organicznej – jest składnikiem aminokwasów – metioniny, cysteiny i cystyny. Ponadto siarka występuje w witaminie B1, biotynie, siarczanie chondroityny. 

Aminokwasy siarkowe budują skórę, kopyta, sierść, kolagen, który jest składnikiem tkanki łącznej (ścięgien i więzadeł). Siarka i żelazo tworzą kompleks wiążący tlen w hemoglobinie. Siarka jest niezbędnym składnikiem w procesie spalania tlenowego  w cyklu Krebsa.

Źródłem siarki w diecie koni jest metionina, powinna stanowić 1,16% całkowitego białka w diecie. Metioninę w stosunkowo dużej ilości znajdziemy w śrucie słonecznikowej, sojowej, drożdżach piwnych oraz siemieniu lnianym.

Artykuł Makroelelmenty w diecie koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Elektrolity to minerały, które występują w organizmie w postaci jonów w płynach ustrojowych i w komórkach. Jon to atom lub grupa atomów naładowanych dodatnio lub ujemnie.

Jony dodatnie (kationy) to potas, sód, wapń, magnez;

Jony ujemne (aniony) to przede wszystkim chlorek, wodorowęglan i siarczan;

Od elektrolitów zależy wiele podstawowych funkcji organizmu:

• produkcja i wydzielanie potu
• ruchy perystaltyczne jelit
• skurcz mięśni szkieletowych
• praca serca
• przewodnictwo impulsów nerwowych
• utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej
• utrzymanie prawidłowego nawodnienia

Konie (jak też inne organizmy) do prawidłowej pracy organizmu potrzebują elektrolitów występujących w stałej ilości. Trzy główne to sód, potas i chlor.

Sód jest głównym kationem w organizmie, a chlor anionem. W znacznie mniejszej ilości występują kationy potasu.

Sód

Sód jest niezbędny do wchłaniania składników odżywczych, w tym glukozy. To główny regulator gospodarki wodnej w tkankach. Niedobór sodu prowadzi do odwodnienia.

Dieta koni oparta na paszach objętościowych z dodatkiem treściwych jest niedoborowa w sód. Konie powinny mieć stały i swobodny dostęp do lizawki, jednak nie gwarantuje to, że zsotanie pokryte dzienne zapotrzebowanie, gdyż konie mogą lizać ją niechętnie lub nieefektywnie.

500 kg koń ma zapotrzebowanie bytowe (bez uwzględnienia straty elektrolitów wydalonych z potem) w ilości 10g. 10 g sodu dostarcza 25 g soli (jedna łyżka). Koń z uwzględnieniem strat związanych z poceniem się potrzebuje średnio 2 razy więcej, więc powinien pobierać 50 g soli. Lizawka himalajska o wadze ok. 1700 g powinna zatem starczyć na ok 30 dni. 

Potas

Potas jest odpowiedzialny za prawidłowe funkcjonowanie mięśni, w tym serca, a także regulację płynów. Niedobór potasu u koni w treningu jest związany z wydalaniem go z moczem zamiast sodu, bez względu na jego stężenie w krwi. Jeśli poziom sodu jest niski, nerki będą go gromadzić, wydalając więcej potasu, nawet jeśli poziom potasu w krwi spada poniżej normy. 

Potas jest pierwiastkiem obficie występującym w diecie. Jeśli chcemy, aby organizm zatrzymywał potas, należy zwiększyć podaż soli.

Chlor

Odgrywa rolę w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej. Jest wydzielany w żołądku pod postacią kwasu solnego. Zawartość chloru w paszy objętościowej spełnia min. zapotrzebowanie bytowe. Konie, które pobierają spore dawki paszy treściowej opartej na zbożu i są w treningu mogą mieć niedobory.

Zapotrzebowanie konia na elektrolity

Sód (Na) = 0,02 g x masa ciała (dla konia o masie 500 kg – 10g)

Potas (K) = 0,05 g x masa ciała  (dla konia o masie 500 kg – 25g)

Chlor (Cl) = 0,08 g x masa ciała  (dla konia o masie 500 kg – 40g)

Równoważenie strat elektrolitów z potem

Oprócz dziennego zapotrzebowania bytowego, dodatkowe porcje elektrolitów muszą wyrównywać ich stratę z potem. Pocenie się jest niezbędne, aby wyeliminować ogromne ilości ciepła wytwarzanego w organizmie podczas ćwiczeń.

Na pocenie się ma wpływ:

• intensywność wysiłku fizycznego
• temperatura
• nerwowy temperament
• ból
• wielkość konia

Efektywna podaż elektrolitów musi uwzględniać zarówno zapotrzebowanie bytowe, jak i pokryć straty wynikające z utraty elektrolitów z potem.

Jak obliczyć ilość potu, którą wydziela organizm konia w pracy? 

Przyjmuje się za normę 10 ml na kg masy ciala konia, przez godzinę pracy

10 ml x 500 kg = 5000 ml = 5 litrów

Należy wziąć pod uwagę, że ilość może zwiększyć się 4 a nawet 5 krotnie w wyniku wysokiej temperatury i intensywnego treningu.

NRC ustaliło następujące ilości starty elektrolitów w pocie na 1l.

Na – 2,8 g/l

K – 1,4 g/l

Cl – 5,3 g/l

Zakładając utratę 5l potu (koń o masie 500 kg), koń traci 12,5 g sodu, 7g potasu, 26,5 chlorku.

Czyli minimum tyle jonów pierwiastków musimy dodatkowo dostarczyć w diecie. 

Jak uzupełnić elektrolity?

Sól jest najlepszym produktem na pokrycie dziennego zapotrzebowania konia na elektrolity. 

Sól to inaczej chlorek sodu NaCl; składa się z 40% sodu i 60% chlorku, na 100 g soli przypada 40g sodu i 60 g chlorku.

50 g soli dostarczy 20g sodu i 30g chlorku. 2 łyżki kuchenne soli to średnio 50 g – taka ilość powinna zaspokoić dzienne zapotrzebowanie konia na sód i chlor (potas obficie występuje w paszy objętościowej).

Jeśli koń jest w średnio intensywnym treningu podczas ciepłej pogody, to dawkę należy zwiększyć dwukrotnie (100 g soli na dzień).

Tip 1:Jeśli wiesz, że koń będzie intensywnie pracował, to podaj dodatkowe elektrolity na 4h godziny przed pracą, tak aby były dostępne do wchłaniania z jelit. 

Tip 2: Jeśli koń pracuje dłużej niż dwie godziny, dodatkowe elektrolity podaj po treningu, ale dopiero po tym, jak koń wypije wystarczającą ilość wody, aby pokryć jej szacunkową utratę z potem. Także, najpierw zaspokojenie pragnienia, a potem np. regeneracyjna zupa (do odbudowy glikogenu w mięśniach) z solą 🙂

Artykuł Elektrolity w żywieniu koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Białko – najistotniejsze informacje

Białka są rozkładane do krótkich łańcuchów – peptydów, a te z kolei na poszczególne cegiełki – aminokwasy, które są wchłaniane w jelicie cienkim. Po wchłonięciu, organizm wykorzystuje aminokwasy do syntezy własnych białek. 

Część aminokwasów musi być dostarczana z dietą (egzogenne), a część może być wytwarzana przez organizm (endogenne). Aminokwasy egzogenne, które nie zostaną dostarczone w odpowiedniej ilości, a są najczęściej używane do synetezy własnych białkek nazywamy limitującymi. 

Jakość białka określa się poprzez jego strawność oraz jak dobrze spełnia zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne. Należy pamiętać, że nawet jeśli białko jest wysokostrawne ale nie zawiera odpowiedniej ilości niezbędnych aminokwasów, nie zostaje ono efektywnie wykorzystane do syntezy białka na potrzeby organizmu i zostaje wydalone w postaci mocznika. Dlatego w diecie konia nie liczy się ilość białka a jego jakość.

Poziom białka w paszach określany jest białko surowe. Należy jednak pamiętać, że jest to w rzeczywistości pomiar azotu (azot jest pierwiastkiem, który występuje w grupie aminowej białek), zatem odnosi się również do azotu, który nie jest częścią białka (azotanów).

Najczęstszym aminokwasem limitującym w diecie koni jest lizyna. Zawartość lizyny w białku surowym w paszach dla koni powinna wynosić 4,3%. Nawet niewielkie niedobory lizyny mogą wpłynąć na muskulaturę konia – albo będzie dobra albo przeciętna.

Jak obliczyć zapotrzebowanie bytowe dla dorosłego konia na białko surowe?

Należy wziąć pod uwagę jakie koń ma zapotrzebowanie (jak w przypadku energii)

• minimalne: waga konia x 1,08
• średnie: waga konia x 1,26
• podniesione: waga konia x 1,44

Zapotrzebowanie dzienne na lizynę liczymy wg wzoru: 0,043 x ilość białka surowego potrzebnego na dzień.

Przykład: dorosły, zdrowy koń o wadze 530 kg

530 x 1,26 = 667,8g, po zaokrągleniu 670 g

Zapotrzebowanie na lizynę: 670 x 0,043 = 28,81 g, po zaokrągleniu 29-30g

UWAGA: Koń w treningu powinien mieć dostarczane 2g białka na kg m-c na dzień.

Przykład: Koń w średniej pracy o wadze 530 g

2 x 530 = 1060 g

Zapotrzebowanie na lizynę: 0,043 x 1060 = 45,58, po zaokrągleniu 46 g

Zwiększone zapotrzebowanie

Białko jest potrzebne przy każdym podziale komórki, a młode konie szybko budują tkankę, dlatego 4 miesięczne  źrebię ma o ponad połowę większe zapotrzebowanie na białko niż dorosły koń. Większe zapotrzebowanie na białko mają klacze źrebne, klacze karmiące (szczególnie na początku laktacji) oraz ogiery.

Konie po operacjach, walczące z infekcjami, po kuracji odrobaczającej również mają większe zapotrzebowanie na białko. 

U koni starszych większe zapotrzebowanie na białko wiąże się z nieefektywnym przeżuwaniem w wyniku problemów z zębami. To wyjaśnia również fakt, że takie konie zdecydowanie lepiej wyglądają w czasie sezonu pastwiskowego, gorzej przy skarmianiu sianem, nawet jeśli jest ono wysokiej jakości.

Najistotniejszy fakt!

Dieta uboga w aminokwasy limitujące, nawet zapewniająca odpowiednią ilość białka surowego, doprowadzi do tego, że białko z diety nie będzie wykorzystywane do syntezy białek potrzebnych dla konia, tylko zostanie zmetabolizowane i wydalone z moczem.

Energia, a białko

Koń, który otrzymuje niewystarczającą ilość kalorii (energii) będzie tracił na wadze – najpierw straci tłuszcz, potem mięśnie, niezależnie od spożycia białka.

Koń, który będzie otrzymywał odpowiednią ilość kalorii, ale za mało białka surowego, lub za małą ilość aminokwasów egzogennych również będzie chudł – straci mięśnie.

Należy mieć to na względzie w przypadku koni sportowych o dobrze rozwiniętej muskulaturze, które doznają kontuzji i muszą mieć ograniczą ilość ruchu, tym samym mają obcinaną ilość kalorii. Jeśli dieta nie zapewni odpowiedniej ilości białka i aminokwasów zaczną tracić mięśnie, nie tylko przez to, że nie są w pracy.

Zapotrzebowanie na białko również wynika z muskulatury – inne będzie miał szczupły koń pełnej krwi, a inne “nabity” QH.

Inne wpisy warte uwagi:

• Białko w diecie konia
• Aminokwasy limitujące w diecie konia

Artykuł Czy wiesz, ile białka potrzebuje twój koń? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Energia jest to ilość kalorii potrzebna do życia i do wykonywanej dodatkowo aktywności. Energia jest potrzebna, aby przekształcić dostarczone składniki pokarmowe do “elementów” jakie zostaną wykorzystane przez organizm (glukoza, aminokwasy, kwasy tłuszczowe).

Szacunkowe zapotrzebowanie zależy od wieku, wagi, sposobu użytkowania konia, a także warunków środowiskowych (temperatury).

Liczba, której szukasz w analizach siana i w etykietach na paszy to DE (Digestible Energy) czyli Energia Strawna i jest wyrażona w Mcal/kg lub MJ/kg. 

1 Mcal = 1000 Kcal

1 MJ = 4,19 Mcal

Energia strawna to nic innego jak kalorie, które są dostępne z pożywienia, Należy jednak uwzględnić, że nie cała energia z pożywienia jest dostępna dla organizmu, gdyż część pożywienia pozostaje niestrawiona i jest wydalona pod postacią obornika, dlatego wybierając komponenty paszowe, należy kierować się ich strawnością (czyli “przystępnością” do wchłonięcia przez organizm).

Jak określić zapotrzebowanie na energię?

Szacunkowe normy możemy znaleźć w tabelach opracowanych przez NRC, ostatnie z 2007 roku. Określają zapotrzebowanie na tzw. energię bytową (potrzebną do funkcji życiowych) jak i dla koni “w pracy” (lekkiej, średniej, ciężkiej i bardzo ciężkiej).

• Rekomendacje NRC na energię bytową zostały podzielone na 3 kategorie w zależności od temperamentu koni i sposobu chowu:

Minimalne – konie w sedacji, bardzo spokojne, z bardzo ograniczonym czasem padokowania, pozostające w areszcie boksowym;

Średnie – przeciętny koń, regularnie padokowany;

Wysokie – konie nerwowe, ciągle w ruchu (zarówno w boksie, jak i na wybiegu);

• Praca koni w zależności od intensywności:

lekka – tętno 80, 1-3 godz w tygodniu, 40% stęp, 50% kłus, 10% galop

średnia – tętno 90, 3-5 godz w tygodniu, 30% stęp, 50% kłus, 10% galop, 5% trening skokowy, ćwiczenie elementów ujeżdżeniowych

ciężka – tętno 110, 4-5 godz w tygodniu, 20% stęp, 50% kłus, 15% galop, 15% (cwał lub trening skokowy, lub zaawansowany trening ujeżdżeniowy

bardzo ciężka – tętno 110-150, od 1 godz w tygodniu w bardzo wysokim tempie do 6-12 h w tygodniu w niskim tempie – do tej kategorii zaliczamy konie wyścigowe, i rajdowe

REKOMENDACJE NRC –  ZAPOTRZEBOWANIE NA ENERGIĘ BYTOWĄ Mcal/dzień

REKOMENDACJE NRC –  ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ DLA KONI W PRACY

Jeśli chcesz szybko określić zapotrzebowanie na energię swojego konia użyj poniższej formuły:

Energia bytowa:

• Minimalna: DE = 0.0303 x masa konia
• Średnia: DE = 0.0333 x masa konia
• Wysoka: DE = 0,0363 x masa konia

lub dla konia w pracy:

• Lekka: DE = 0.04 x masa konia
• Średnia: DE = 0.0466 x masa konia
• Ciężka: DE = 0.0533 x masa konia
• Bardzo ciężka: DE = 0.069 x masa konia

A czy wiesz, jak określić ile kg siana spełni zapotrzebowanie na energię? (pamiętaj, że podstawą diety konia jest siano).

Przyjęło się, że złota zasada określająca ilość dziennego zapotrzebowania na kalorie (pochodzące zarówno z paszy objętościowej  jak i z paszy treściwej) wg norm NRC  to 2% masy ciała konia w suchej masie, z czego 1-2 kg na 100 kg masy ciała musi pochodzić z paszy objętościowej.

Ta metoda nie określa jednak, że siano może mieć różną kaloryczność uwarunkowaną gatunkiem (trawa, czy lucerna), oraz stopniem dojrzałości trawy w czasie pokosu.

Aby sprawdzić ile siana potrzebuje zjeść koń, aby zapewnić zapotrzebowanie na kalorie wystarczy znać energię strawną siana. 

Ilość siana dla konia = zapotrzebowanie konia na energię / energia strawna siana

Przykład:

Koń w lekkiej pracy o wadze 530 kg

Zapotrzebowanie na energię = 0.04 x 530 = 21,2 Mcal/dzień (89 MJ)

DE siana = 1.86 Mcal/kg (7,8 MJ)

Ile siana na dzień spełni zapotrzebowanie na energię? 

Odp: 11,4 kg 

21.2 / 1.86 = 11,39 lub 89/7,8 = 11,4 kg

Wiedząc jaka jest energia strawna siana i wiedząc, że optymalna ilość włókna w diecie wynosi 2% masy ciała, możemy określić ile dodatkowej energii powinno pochodzić z paszy treściwej:

dla konia o wadze 530 kg 2% = 10,6 kg w zaokrągleniu 11 kg

DE siana – 1.86

DE z siana 11 x 1.86 = 20. 46 Mcal/dzień (86 MJ)

Jak widać siano o energii strawnej 1.86 Mcal (7,8 MJ) powinno pokryć zapotrzebowanie energetyczne konia w lekkiej pracy, jeśli jednak zauważysz, że koń ma za mało energii wystarczy dodać mu trochę owsa (zacznij od  0,5 kg) lub innego komponentu paszowego. W tym przypadku nie jest zasadne podawanie gotowej paszy treściwej (musli/granulatu)  w ilościach jakie są z reguły przewidziane na etykiecie (ok 2-3 kg).

Artykuł Dzienne zapotrzebowanie na energię u konia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Minerały pełnią kluczową rolę w żywych organizmach. Biorą udział w procesach budulcowych, metabolicznych, gospodarkę wodną oraz równowagę kwasowo-zasadową. 

W organizmach jest ok 40 pierwiastków, część występuje w dużych ilościach (podawanych w gramach) – są to makroelementy (wapń, fosfor, magnez, siarka, chlor, sód, potas), część zaliczana jest do mikroelementów, są to pierwiastki śladowe (żelazo, miedź, cynk, mangan, selen, jod, kobalt, chrom (dzienne zapotrzebowanie określane w mg).

Koń musi mieć dostarczane minerały z pożywieniem lub kiedy ich brak, jako suplement w odpowiednio zbilansowanej dawce. Oprócz odpowiedniej ilości należy zadbać o odpowiednią relację (balans) pomiędzy nimi. Niektóre pierwiastki mają te same kanały wchłaniania, dlatego między sobą konkurują. Zwiększona podaż jednego może osłabić wchłanianie drugiego, np. nadmiar żelaza ogranicza wchłanianie miedzi, tak samo jak nieodpowiedni stosunek cynku do miedzi.

Więcej o pierwiastakch i dziennym zapotrzebowaniu przeczytasz w artyklule Minerały i ich niedobory w diecie koni

Trawienie pierwiastków rozpoczyna się w żołądku, gdzie są rozpuszczane przez kwas żołądkowy do jonów. Aktywne wchłanianie zachodzi w jelicie cienkim. Obecność białek poprawia absorpcję wielu minerałów (minerały wiążą się z aminokwasami tworząc chelaty).

Niedobory pierwiastków są przyczyną wielu dolegliwości zdrowotnych u koni – słaba odporność, problemy z kopytami (kruche, wolno rosnące, choroba linii białej) , słaba kondycja sierści, skurcze mięśni, nadpobudliwość, męczliwość, słaba regeneracja.  Niestety objawy pojawiają się o wiele później niż niedobry w tkankach.

Czy da się określić poziom minerałów u konia?

Uważa się, że aby określić niedobory pierwiastków należy wykonać rozszerzone badanie krwi lub analizę włosa (bardzo popularna metoda w USA). Czy faktycznie są one skuteczne? Niestety niekoniecznie. Tak naprawdę jedyną skuteczną metodą, która określi, czy koń ma odpowiednią podaż minerałów jest analiza jego diety – czyli siana i posiłków treściwych. Dlatego najskuteczniejsza metoda to analiza siana, umiejętność czytania etykiet i kontakt z dietetykiem. 

Analiza pierwiastków z sierści u konia

Ta metoda badawcza jest znana już od 1857 roku. Pobrane włosy można poddać analizie w celu sprawdzenia, czy występują w niej określone substancje (metale ciężkie, narkotyki). Ze względów odżywczych używa się jej do określenia poziomu minerałów. Wartość tego sposobu badania jest ograniczona z kilku powodów:

• Minerały przed dostaniem się do krwi, rozprowadzającej je po wszystkich tkankach (w tym do włosów) przechodzą przez wątrobę, która je często “pochłania”, dlatego tutaj pojawia się problem z przełożeniem ich do poziomu dostarczanego przez dietę. Poziom minerałów krążących w krwi niekoniecznie jest równoznaczny z poziomem wynikającym z diety.
• Badanie włosa nie wykaże przyczyn, dlaczego dany minerał ma za niskie lub za wysokie stężenie, a w powodów może być kilka: niedoborowa dieta, za wysoki poziom konkurencyjnych minerałów, chwilowe większe zapotrzebowanie organizmu, hormony.
• Poziom minerałów zależy od hormonów.
• Taka metoda nie jest w stanie rozróżnić minerałów znajdujących się na powierzchni włosa od tych wewnątrz włosa. 
• Pobrana próbka może być zanieczyszczona (wydzieliny, preparat do sierści, kurz), co przekłada się na wynik badania.
• Badania skuteczności tej metody wykazały, że na poziom minerałów ma również wpływ płeć (u klaczy wyższe wartości), kolor sierści i włosa oraz wiek.

Analiza pierwiastkowa włosa jest stosunkowo skuteczna przy określaniu poziomu metali ciężkich oraz niedoboru selenu.

Analiza krwi u konia

Morfologia jest bezwątpienia skutecznym i potrzebnym badaniem diagnostycznym, które powinno być wykonywane przynajmniej raz w roku. Ma szerokie zastosowanie i pozwala obrazować ogólny stan organizmu poprzez ocenę ilościową i jakościową składników krwi obwodowej. 

Ze względów dietetycznych pozwala określić poziom witamin i minerałów, tyle, że należy mieć na uwadze, że jest to swego rodzaju “migawka w czasie” – mówi tylko o poziomie w chwili badania. Na wynik ma również czas posiłku oraz wysiłek fizyczny.

Należy mieć na względzie, tak jak w przypadku analizy z włosia, że poziom minerałów w krwi, może różnić się od poziomu w wątrobie. Często jest tak, że jeśli badanie wykazuje duże niedobory, to faktycznie one są, natomiast prawidłowy wynik (w zakresach) niekoniecznie świadczy, że ich nie ma.

Analiza minerałów z tkanki wątroby jest standardem w diagnozowaniu niedoborów, jednak jest to inwazyjna i rzadko stosowana metoda (potrzebna jest biopsja). 

Badanie krwi określające poziom witamin dotyczy głównie wit. E, i mikroelementów – selenu

Z powyższych informacji wynika, że ani analiza włosa, ani analiza krwi nie jest skuteczną metodą określenia, czy dieta dostarcza odpowiednią ilość minerałów. Takiej informacji może udzielić analiza siana oraz wartości podane na etykiecie w paszach gotowych. 

Znając dzienne minimalne zapotrzebowanie konia wg norm NRC oraz wyniki analizy paszy, jesteśmy w stanie określić, czy dieta jest prawidłowa – jeśli tak, to mamy podstawy twierdzić, że mamy problem z prawidłowym wchłanianiem, na które mogą wpływać choroby oraz środowisko (np woda)

Jeśli nie wiesz jak zbilansować odpowiednio dietę warto skonsultować się z dietetykiem.

Poniżej linki do badań naukowych, oceniających skuteczność metody badawczej jaką jest analiza włosa:

• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0737080622002817?via%3Dihub
• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0737080606801346
• https://www.researchgate.net/publication/19828167_Hair_Analysis_as_an_Indicator_of_Mineral_Status_of_Livestock
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9597333
• https://madbarn.ca/can-hair-analysis-determine-your-horses-mineral-status

Artykuł Jak sprawdzić, czy koń ma niedobory minerałów? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Wysłodki to wysokostrawna pasza, która pod względem zawartości włókna jest podobna do siana, natomiast ze względu na ilość energii jest podobna do owsa. 1 kilogram wysłodków zawiera tyle samo energii co 1 kg owsa.

Wysłodki buraczane należą do węglowodanów rozpuszczalnych w wodzie, które do trawienia nie wymagają enzymów trawiennych jelita cienkiego, tylko podlegają fermentacji. Są rozkładane do lotnych kwasów tłuszczowych i kwasu mlekowego, wykorzystywanych w procesie spalania tlenowego w mitochondriach w celu uzyskania energii.

Spalanie tlenowe odbywa się podczas ćwiczeń aerobowych od niskiej do średniej intensywności, dlatego wysłodki są dobrym paliwem dla koni rajdowych albo w pracy do lekkiej do średniej, które potrzebują wolno uwalnianej energii.

Zawartość odżywcza wysłodków

Wysłodki są produktem ubocznym produkcji cukru z buraków cukrowych, dlatego mają niską zawartości cukrów prostych i skrobi. Niektóre są jednak dodatkowo melasowane. Wysłodki z dodaną melasą mogą być dobrym rozwiązaniem dla koni, które są wybredne i potrzebują przybrać na masie, a także dla tych, które potrzebują posiłku regeneracyjnego po wysiłku, w celu uzupełnienia zapasów glikogenu. Na pewno nie powinno ich się podawać koniom z syndromem metabolicznym, gdyż mogą spowodować taki sam wzrost glukozy i insuliny we krwi, jak przy karmieniu ziarnem.

Wartość energetyczna wysłodków wynosi ok 12 MJ (2,8 mcal na kg suchej masy). Dla porównania dorosły koń o wadze 500 kg ma zapotrzebowanie energetyczne na poziomie 16,65 mcal – 70 MJ, co oznacza, że 6 kg wysłodków (w suchej masie!) zapewnia dzienne zapotrzebowanie kaloryczne.

Wysłodki zawierają węglowodany rozpuszczalny w wodzie  – ok 40 %, oraz włókno nierozpuszczalne – celulozę, hemicelulozy i ligniny. 

Średnia ilość białka w wysłodkach to ok 9 %, tak jak owies, jednak mają lepszy profil aminokwasów – większą zawartość lizyny i treoniny, zawartość metioniny jest podobna. 

owies – białko surowe – 9%, lizyna 3,5 g/kg,  metionina 1,4 g/kg, treonina 2,8 g/kg
wysłodki –  białko surowe – 9%, lizyna 7,1 g/kg,  metionina 1,6 g/kg, treonina 4,4 g/kg

Wysłodki nie są dodatkiem białkowym. To przede wszystkim źródło kalorii.

Wysłodki zawierają 10 razy więcej wapnia niż fosforu, a prawidłowy bilans Ca:P wynosi 2,5-2:1, więc często dodaje się do nich otręby pszenne (zawierają więcej fosforu), w ilości 2 porcje wysłodków na 1 porcję otrąb.

Wysłodki zawierają ok 1% tłuszczu i nie są źródłem witamin, dlatego nie skarmiamy nimi bez dodatku witaminowo-mineralnego albo balancera do paszy objętościowej.

Jak karmić wysłodkami?

Wysłodki podajemy na mokro. Moczenie nie tylko poprawia ich smakowitość, ale powduje, że wysłodki “puchną”, gdyż mają właściwości hydrofilowe. 

Wysłodki, jak każdą paszę, podajemy wg wagi ale tu zasadnicza uwaga – ważymy na sucho. 1 kg owsa możemy zastąpić 1 kg suchych wysłodków (przed zalaniem wodą), które po namoczeniu bardzo powiększą swoją objętość.

Przykładowa dieta dla dorosłego konia  500 kg w dobrej kondycji bez pracy:

0,5 kg wysłodków
250 g otrębów pszennych
200 g śruty sojowej
100 g balancera Cavalor Nutri plus
30 g soli
60 ml oleju lnianego
siano 10 kg
Energia – 17,4 Mcal
białko – 882 g
lizyna – 35 g
Ca:P 2:1
Zn:Cu 3,5:1

Przykładowa dieta konia 500 kg w dobrej kondycji w lekkiej pracy:

1 kg wysłodków
1 kg owsa całego
100 ml oleju lnianego
30 g soli
120 g cavalor nutri plus
siano min 2% masy ciała konia 

Przykładowa dieta konia 500 kg w dobrej kondycji w średniej pracy

1kg wysłodków
2 kg owsa
750 g balancera Saracen Stamm 30
200 g siemienia lnianego mielonego
50 ml elektrolitów Cavalor balance
dostęp do lizawki
siano min 2% masy ciała konia 

Ile wody do wysłodków?

Na 1 kg wysłodków potrzebujemy co najmniej 3 litry wody; Producenci szybkich wysłodków podają na etykiecie informację o sposobie przygotowania – jedni, jak np. Pavo  wymagają na 1 porcję wysłodków 5 porcji wody, inni (Nuba) – 3 porcje.

Jak długo moczymy wysłodki?

Wysłodki przygotowywane na szybko, tzw. “speedy beets” po zalaniu ciepłą wodą są gotowe do spożycia po ok 15-20 min. Inne wysłodki muszą moczyć się zdecydowanie dłużej, przynajmniej kilka godzin. Niektórzy po zalaniu zimną wodą moczą nawet 12 godzin, przy czym latem należy uważać, żeby wysłodki nie skisły ze względu na wysoką temperaturę.

Zalety wysłodków

• Wysłodki są źródłem szybko fermentującego włókna i są łatwo strawne dla konia.
• Są świetną paszą dla koni, które muszą mieć podawane posiłki na mokro – są skłonne do zadławień, łapczywie jedzą, mają problemy z zębami;
• Są źródłem wolno uwalnianej energii, dlatego dobrze sprawdzą się u koni, które wykonują pracę przez dłuższy czas ze średnią intensywnością, a także dla koni w regularnym treningu, dzięki czemu koń zachowuje w mięśniach glikogen, ograniczając powysiłkowe zmęczenie.
• Niemelasowane wysłodki są dobrą paszą dla koni, które muszą mieć niski udział cukrów prostych i skrobi w diecie – dotyczy to koni m.in. z IR, PPID.
• Ze względu na wartość energetyczną są dobrą paszą “na przytycie” w połączeniu z otrębami pszennymi lub ryżowymi, oraz z dodatkiem oleju.
• Mają działanie prebiotyczne – są pożywką dla bakterii zasiedlających jelito grube, które są odpowiedzialne za fermentację.
• Wysłodki mogą częściowo być zamiennikiem siana – nawet do 25% – dla konia o wadze 500 kg dawka siana wynosi 10 kg, czyli możemy podać nawet do 2,5 kg wysłodków na dzień.
• Wysłodki ze względu na duży udział energii są dobre na poprawę kondycji – warto je zbilansować otrębami i dodać olej aby podnieść kaloryczność. 
• Są stałym elementem diety koni rajdowych, gdyż są rezerwuarem wody, a także źródłem wolno uwalnianej energii.

Artykuł Wysłodki buraczane dla koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

• czy koń miał dostęp przez cały rok do pastwiska,
• ile młodej trawy jest pastwisku,
• jakie koń ma BSC,
• czy jest predysponowany do ochwatu,
• czy cierpi na choroby metaboliczne.

Dla mikrobiomu i pracy przewodu pokarmowego najlepszym rozwiązaniem jest całoroczny pobyt na pastwisku, wtedy układ pokarmowy konia stopniowo przyzwyczaja się do poboru świeżej trawy i okres adaptacji przebiega naturalnie.

Większość koni wypuszczana jest na trawę wiosną, kiedy jest już bujna. Taki sposób to drastyczna zmiana diety. Siano zawiera do 10% wody, natomiast trawa aż 80%. Świeża trawa oprócz zdecydowanie większej wilgotności, zawiera więcej białka, ma mniejszą ilość włókna i więcej węglowodanów strukturalnych w porównaniu do siana.

Każda zmiana paszy – treściwej czy objętościowej powinna przebiegać stopniowo. Aby wiedzieć, jak konie przygotować do wypasu wiosennego  i czy wszystkie mogą korzystać z dobrodziejstw pastwiska, należy wiedzieć jak rośnie trawa i jak działa układ pokarmowy konia oraz jak trawione są węglowodany – główne źródło energii.

Jak rośnie trawa?

Wzrost trawy zaczyna się od liścia. Następnie roślina powoli wytwarza łodygę, a potem drugi, trzeci i w końcu czwarty liść. Jeśli wzrost rośliny nie zostanie przerwany, łodyga będzie rosnąć pionowo w górę i wytworzy na szczycie kwiatostan. Po osiągnięciu tego stadium roślina nie będzie już dalej rosnąć. 

Zawartość  cukrów rozpuszczalnych w wodzie (WSC), czyli cukrów, prostych, dwucukrów i fruktanów w trawie w dużym stopniu zależy od ilości światła słonecznego i temperatury. 

Cukry są produkowane w roślinach  w trakcie fotosyntezy, która zachodzi pod wpływem intensywnego promieniowania słońca. Dlatego najwięcej cukru ma trawa w godzinach wieczornych. Jeśli dodatkowo noce są dosyć chłodne, zawartość cukrów w roślinie pozostanie wysoka, gdyż nie zostanie wykorzystany w nocy do wzrostu. Tak dzieje się zwłaszcza wiosną i jesienią – to dlatego w tych okresach zwiększa się ryzyko wystąpienia ochwatu u koni.

Jakość i smak świeżej trawy w dużym stopniu zależą od stadium wzrostu, w jakim się znajduje. Młoda trawa, mająca 1-2 liście, jest świeża i soczysta, i zawiera dużo białka, cukrów,  przy tym jednak zawiera raczej niewiele włókna. 

Trawienie i podział węglowodanów w diecie konia

Włókno to wolno fermentujące węglowodany, które rozkładane są w jelicie grubym do lotnych kwasów tłuszczowych i dostarcza do 70% energii. Układ pokarmowy konia jest przystosowany do pobierania energii z węglowodanów strukturalnych, a nie z NSC (węglowodanów  niestrukturalnych) do których zaliczamy cukry proste, dwucukry, fruktany oraz skrobię.

Cukry i skrobia rozkładane są w jelicie cienkim do glukozy, która jest wchłaniana do krwi.  Skrobia i cukry są odpowiedzialna za szybki wzrost glukozy oraz odpowiedź insulinową. 

Dysbioza jelit u konia

Nadmiar niestrawionej skrobi i cukru który przejdzie do jelita grubego prowadzi do dysbiozy jelit. Dysbioza to zaburzenie funkcjonowania jelit wywołane zmianami flory bakteryjnej. Dochodzi do nadmiernego rozrostu gatunków niepożądanych w mikrobiocie (bakterii kwasu mlekoweg), w tym patogenów. pH jelita grubego spada prowadząc do zakwaszania, którego objawem jest m.in. biegunka, odchody wyglądające jak zielone “krowie placki”, nadmierna produkcja gazów, w skrajnych przypadkach kolka oraz ochwat.

Fruktany – czy są przyczyną ochwatu?

Fruktany to węglowodany rozpuszczalne w wodzie (jak cukry proste i dwucukry), ale  

szybko fermentujące – co oznacza, że są rozkładane w jelicie grubym to lotnych kwasów tłuszczowych i kwasu mlekowego. Naukowcy i weterynarza nie są do końca zgodni, czy to właśnie fruktany są odpowiedzialne za ochwat.  Wydaje się, że nie, gdyż fruktany nie powodują wzrostu insuliny.

Za odpowiedź glikemiczną odpowiedzialne są węglowodany rozpuszczalne w etanolu (ESC) – cukry proste i dwucukry oraz skrobia. Wydaje się, że to właśnie nadmiar cukrów prostych i skrobi (skumulowanej w roślinie w nasionach) nie strawionej w jelicie cienkim, prowadzi do wcześniej opisanej dysbiozy i  jest przyczyną ochwatu. 

Wpuszczając konie na majowe pastwisko należy zweryfikować dietę konia, również pod względem ilości ziarna, jakie dostaje w dawce treściwej. 

To dieta bogata w cukry proste, dwucukry oraz skrobię jest przyczyną insulinoooporności, której skutkiem często jest ochwat.

Całkowite ograniczenie dostępu do pastwiska jest jednak ostatecznością. Żywienie pastwiskowe odgrywa istotną rolę w zapewnieniu dobrostanu – to najlepszy sposób na zapewnienie paszy objętościowej oraz zapewnienie potrzeby żucia.

Jak bezpiecznie wypuścić konie na młodą trawę?

1. Stopniowo i powoli. Zaczynamy wypas od 15 min pierwszego dnia i zwiększamy o kolejne 15 min. Wypas w pierwszym tygodniu ograniczamy do godziny. Przez kolejne dwa tygodnie wydłużamy o kolejne 15 min, aż dojdziemy do 3-4 godziny wypasu w 3 tygodniu. Jeśli koń przez następne dwa tygodnie będzie wypasany przez 4 godziny bez konsekwencji zdrowotnych, możemy przejść na wypas całodzienny.
2. Wypuszczamy na pastwisko, kiedy temperatura w nocy utrzymuje się na poziomie 5 stopni Celsjusza i nie ma przymrozków.
3. Przed wypuszczeniem na pastwisko zadajemy siano.
4. Koniom metabolicznym ograniczamy wypas. Trawa ma najmniejszą ilość węglowodanów rozpuszczalnych w wodzie między godziną 3 a 10 rano. 
5. Konie, które muszą mieć ograniczony wypas powinny byc albo na wybiegach bez dostępu do trawy albo mieć zakładany kaganiec.
6. Młoda trawa jest świetnym źródłem energii i białka dla młodych koni, klaczy karmiących, starszych koni. Pokrywa zapotrzebowanie dzienne, jednak należy dostarczyć sól oraz pierwiastki śladowe –  w trawie brakuje głównie miedzi, cynku, selenu.
7. Nie wypuszczamy koni na zestresowaną trawę, nie dopuszczamy do nadmiernego wypasu. Krótka trawa ma większą zawartość cukru. 
8. Konie wpuszczamy na pastwisko gdy trawa osiągnie 15 cm wysokości.

Czy zmieniać dietę konia i dawki treściwe przy wypuszczeniu konia na wiosenne pastwisko?

Po pierwsze należy ocenić kondycję konia i zweryfikować dotychczasową dietę. Zima to dobry czas na zrzucenie zbędnych kilogramów, jednak życie pokazuje, że jest zupełnie odwrotnie. 

Troskliwi właściciele derkują konie, które tego nie potrzebują i zwiększają racje treściwe często wzbogacone o tłuszcze, a koń ma ograniczoną dawkę ruchu przez warunki pogodowe, krótki dzień i spędzanie większej ilości czasu w boksie.

Jeśli BSC jest właściwe, koń nie ma nadwagi i zamierzamy wrócić do regularnej pracy, to zostawiamy dawkę treściwego, natomiast jeśli koń zgrubł, to należy zweryfikować dietę.

Konie, które są wrażliwe na cukier nie powinny mieć dawek treściwych o zawartości cukru i skrobi powyżej 10% i mieć ograniczony wypas do godzin wczesno-porannych.

Źródła

https://madbarn.com/spring-grazing-for-horses/

https://magwet.pl/17645,zywienie-a-ochwat-u-koni

https://www.barenbrug.pl/konie/trawa-%C5%BCywienie

Artykuł Jak bezpiecznie wypuścić konie na wiosenne pastwisko? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Ślina zawiera wodorowęglan sodu, który działa jak naturalny bufor żołądkowy, neutralizując kwaśne środowisko i pomaga utrzymać optymalne pH w całym przewodzie pokarmowym.

Potrzeba żucia u koni

Konie w naturalnym środowisku spędzają na pasieniu się do 16 godzin dziennie i mają fizjologiczną potrzebę żucia. Stała produkcja śliny podczas żucia stanowi doskonałą linię obrony przed ciągłą produkcją kwasu żołądkowego

Naukowcy przeprowadzili obserwacje koni w naturalnym środowisku (dziko żyjących, żywiących się naturalne – bez dostępu do paszy treściwej, siana) i wyliczyli, że w ciągu przeżuwają 60 000 razy. Wynik ten stanowił podstawę dalszych badań. Chcieli się dowiedzieć, czy liczba ta ulegnie zmianie, jeśli na dietę konia będzie składać się siano w ilości 2% masy ciała oraz 3 kg ziarna (czyli standardowy model żywienia). Okazało się, że ilość przeżuwania spadła do 28 000 razy. Po dodaniu kolejnych 3 kg ziarna, liczba przeżuwań wzrosła tylko do 30 000.

Oczywiście nasuwa się pytanie, czy na liczbę przeżuwań ma też rodzaj paszy objętościowej. Trawa zawiera ok 80 % wody, siano tylko 10% więc automatycznie koń musi pobrać znacznie więcej trawy, aby ilość włókna w suchej masie odpowiadała 2% masy ciała. Jedzenie trawy zajmuje więcej czasu, tym samym koń znacznie więcej przeżuwa. 

Rodzaj paszy ma znaczenie dla ilości wytwarzanej śliny

Zastępowanie paszy objętościowej paszą treściwą, kiedy nie jest to konieczne, jest nie tylko nieuzasadnione ale również szkodliwe. Należy również pamiętać, że podczas jedzenia 1 kg siana, koń przeżuwa do 3000 razy i wytwarza 4-5 litrów śliny, natomiast podczas jedzenia ziarna 1000 razy, dlatego zadając koniom owies, czy inne zboża warto dodawać do nich sieczkę. Czas jedzenia 1 kg siania jest 3 krotnie dłuższy niż jedzenia ziarna.

Mając na względzie powyższe wyniki, musimy mieć świadomość, że jeśli ograniczymy dostęp do paszy objętościowej, spowodujemy, że koń nie będzie wytwarzał śliny, która jest buforem dla kwasu solnego.

Jedzenie ze żłobu czy z gumowych misek?

Wysokość na jakiej koń pobiera pokarm, również ma znaczenie, co do jakości i ilości żucia. Okazuje się że, koń spożywający standardowo ziarno ze żłobu  przeżuwa 50-60% mniej razy (350-500 razy, a z poziomu ziemi 1000 razy). 

Pokarm spożywany na wysokości klatki piersiowej nie jest tak dobrze rozdrobniony, ani nawilżony śliną co może skutkować zadławieniem i zatkaniem przełyku. Ślina ma kluczowe znaczenie dla transportu paszy do przełyku, ponieważ działa jak smar, co pomaga uniknąć zadławienia! Konie, które mają tendencję do zadławień powinny mieć zadawane pasze z ziemi (np z gumowych misek).

pH żołądka koni wynosi 4-7; u koni pozbawionych  stałego dostępu do siana przez kilka godzin pH spada do 2. Brak ciągłego dostępu albo podział na 2 lub 3 odpasy w ciągu dnia jest przyczyną wrzodów w części bezgruczołowej, tak samo jak praca koni z pustym żołądkiem.  

Aby zapewnić koniom stały dostęp, szczególnie tym, które są otyłe i nie mogą mieć zadawanego siana ad lib oraz muszą mieć ograniczony wypas na pastwisku, siano należy zadawać w siatkach o małych oczkach, aby maksymalnie spowolnić pobieranie i wydłużyć czas jedzenia.

W takim przypadku można rozważyć również suplementy, które mają działanie buforujące, m.in zawierające wapń pochodzący z wodorostów (algi).

Podsumowując:

1. Ślina jest kluczowa do prawidłowej pracy przewodu pokarmowego:

• działa jak smar i umożliwia prawidłowy transport paszy przez przełyk ograniczając ryzyko zatkania;
• jest buforem dla kwasu żołądkowego.

2. Konie muszą mieć zapewnioną odpowiednią ilość włókna w diecie – konie otyłe 1,5%, z prawidłową masą 2% masy ciała w suchej masie.
3. Siano musi być praktycznie cały czas dostępne, dlatego w przypadku koni, które muszą przestrzegać ilości pobieranej paszy objętościowej ważny jest rodzaj siana (ile zawiera energii, białka i cukru) a także zadawanie w siatkach z małym oczkiem.
4. Nie pozbawiaj konia dostępu do paszy objętościowej dłużej niż przez 4 godziny.
5. Przed treningiem koń powinien mieć zadaną paszę objętościową.
6. Dodawanie  sieczki do posiłków treściwych spowalnia tempo przejścia paszy przez układ trawienny, dzięki czemu koń może prawidłowo trawić pokarm.
7. Koniom, które mają ograniczony dostęp do włókna, można podawać preparaty buforujące działanie kwasu solnego.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0737080620303567

https://saracenhorsefeeds.com/sports/nutritional-articles/saliva-your-horses-secret-weapon

Artykuł Ślina – super tajna broń konia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Problemem w żywieniu koni  bywa nie tylko nieodpowiednio dobrana pasza pod kątem składu, ale też jej jakość. 

Zatem jak wybrać dobrą jakościowo paszę?

Na jakość paszy ma wpływ:

• rodzaj komponentów
• jakość białka
• pochodzenie komponentów paszowych
• sposób obróbki
• miejsce wytwarzania/produkcji

Komponenty paszowe

Kupując określoną paszę zwróć uwagę, czy jest wyszczególniona lista komponentów. W pierwszej kolejności są zamieszczane te, które mają największy udział w paszy. Jeśli producent lub sprzedawca nie zamieszcza takiej informacji, to tej paszy nie kupuj. 

Lista komponentów paszowych może już być wyznacznikiem jakości. Zwróć uwagę jaka jest baza  – zboża, rośliny motylkowe, nasiona roślin oleistych. Lepsze pasze zawierają całe składniki (np. pełne ziarna owsa, pełnotłuste siemię lniane, całe ziarno słonecznika, sieczka z lucerny), a nie produkty uboczne  – makuchy, wytłoki, łupiny, łuski, mączki, śruty. Etykieta będzie zawierać informację o konkretnym typie oleju (np. lniany) a nie ogólną informację – olej roślinny. Dobrej jakości pasze również zawierają produkty uboczne, ale nie stanowią one bazy. Krótko mówiąc, szukaj paszy, która zawiera jak najmniej przetworzonych komponentów i tych które są poprodukcyjnym odpadem, używanym jako “wypełniacz”.

Źródło białka

Jakość białka jest jedną, jeśli nie główną cechą paszy decydującą o jej jakości. Jeśli pasza zawiera białko niskiej jakości, ucierpi na tym sierść, kopyta i rozwój mięśni konia. Jakość białka zależy od ilości niezbędnych aminokwasów egzogennych (aminokwasów, których koń nie jest w stanie sam wytworzyć) w danym produkcie. Białka o wysokiej ilości aminokwasów limitujących są uważane za dobrej jakości, podczas gdy białka o niskim poziomie niezbędnych aminokwasów są uważane za słabej jakości.

Aby określić jakość białka, należy przyjrzeć się składnikom paszy i sprawdzić, skąd białko pochodzi. Pasze zawierające soję, łubin, płatki grochu, lucernę będą zawierały białko wyższej jakości niż pasze zawierające białko wyłącznie ze źródeł zbożowych (na przykład białko pszenicy występujące w otrębach pszennych).

Lizyna jest pierwszym aminokwasem ograniczającym w diecie konia, ponieważ zwykle to ona jako pierwsza ulega zużyciu, dlatego staje się ograniczająca (dla wzrostu, rozwoju mięśni). Wysokiej jakości białka, w tym te z roślin motylkowych i soi, są  niezbędne, w okresie wzrostu, wysokiej ciąży, laktacji i do  budowy mięśni.

Stosunek ilościowy poszczególnych komponentów

Istnieją dwie metody komponowania pasz:

1. Pierwsza polega na obniżaniu kosztów produkcji, w ramach których firma wymienia na etykiecie wybrane składniki (używając  ogólnych sformułowań: „ziarna zbóż, w tym jęczmień, pszenica i kukurydza”), a następnie producent paszy używa dowolnej kombinacji tych składników, w zależności, która będzie najtańsza, aby spełnić minimalne wymagania.
2. Druga polega na użyciu tych samych składników i tej samej receptury za każdym razem, gdy przygotowywana jest pasza. Ta metoda dozowania daje produkt bardziej spójny i często wyższej jakości.

Kiedy jakość ma znaczenie?

Koń w lekkiej pracy, który dobrze wykorzystuje paszę bez problemu poradzi sobie na dobrym jakościowo sianie i małych dawkach koncentratów gorszej jakości. Jakość paszy ma za to znaczenie w przypadku koni o zwiększonym zapotrzebowaniu na energię i białko – dotyczy to klaczy hodowlanych, koni rosnących, koni które potrzebują pasz kondycyjnych.

Należy również wziąć pod uwagę jakość głównego składnika końskiej diety – siana i pastwiska. Konie mające dostęp do dobrej jakościowo paszy objętościowej nie muszą w takim samym stopniu potrzebować wysokiej jakości paszy treściwej.

Standardy paszowe

Produkcja pasz stanowi niezwykle ważny element łańcucha żywnościowego. Producenci rolni powinni mieć na uwadze fakt, że jakość wytwarzanych pasz dla zwierząt wpływa nie tylko na ich bezpieczeństwo, ale również na bezpieczeństwo ludzi.

UFAS / FEMAS 

Norma FEMAS obejmuje wymagania dotyczące bezpieczeństwa dla wszystkich składników pasz (w tym mikroskładników, takich jak aromaty, witaminy i enzymy) stosowanych w produkcji paszy dla zwierząt, niezależnie od tego, czy są to produkty podstawowe systemu produkcyjnego, czy produkty uboczne, niezależnie od kraju pochodzenia.

System GMP+ 

To standard kierowany do producentów pasz dla zwierząt oraz ich składników, jak również do przedsiębiorstw transportowych i handlowców działających na tym rynku. W oparciu o praktyczne potrzeby, w standardach GMP+ FSA uwzględniono szereg elementów, takich jak wymogi zarządzania systemem bezpieczeństwa pasz, zasady HACCP, śledzenie drogi produktu, programy wymogów wstępnych, kompleksowe ujęcie całego łańcucha paszowego oraz system wczesnego ostrzegania EWS (Early Warning System).

+ QS

System certyfikacji QS (Qualität und Sicherheit) jest systemem zapewnienia bezpieczeństwa żywności i pasz. Q-S Qualität und Sicherheit GmbH to niemiecka organizacja powstała w 2001 roku, której udziałowcami są organizacje i zrzeszenia rolników i hodowców w Niemczech. Organizacja ta wypracowała standardy dobrej praktyki rolniczej dla szerokiego obszaru działań w produkcji rolnej, przetwórstwie oraz handlu.

ISO 22000 (Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności) – Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ISO w 2005 roku opublikowała nową normę przeznaczoną do stosowania w branży żywnościowej. Zawarte są w niej wymagania konieczne do spełnienia po to, aby umożliwić stałe dostarczanie bezpiecznych wyrobów i usług. Norma ISO 22000 określająca System Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności przeznaczona jest do stosowania przez:

• Producentów płodów rolnych,
• Producentów pasz,
• Producentów produktów pierwotnych,
• Wytwórców środków żywnościowych,
• Operatorów transportu (firmy logistyczne, transportowe),
• Firmy świadczące usługi magazynowania,
• Hurtownie,
• Podwykonawców w/w,
• Strefę detalicznego zbytu produktów (sklepy, markety),
• Strefę usług żywieniowych (restauracje, bary, catering),
• Producentów maszyn i urządzeń,
• Producentów materiałów opakowaniowych,
• Producentów środków czystości,
• Producentów składników i substancji dodatkowych,
• Producentów pestycydów, nawozów, leków, środków dietetycznych,
• Organizacje świadczące usługi,

BETA NOPS – Naturally Occurring Prohibited Substances

Kodeks substancji zakazanych naturalnie występujących (NOPS) został opracowany przez BETA (Brytyjskie Stowarzyszenie Handlu Jeździeckiego)  w odpowiedzi na zwiększoną częstość występowania pozytywnych testy antydopingowe u koni wyścigowych. Program NOPS, choć nie jest gwarancją, jest podejściem opartym na ocenie ryzyka, mającym na celu zmniejszenie ryzyka skażenia paszy naturalnie występującymi substancjami zabronionymi, takimi jak na przykład morfina

Pasze z jednym z powyższych certyfikatów*:

Spillers, Saracen, Wytwórnia Pasz Morawski (Sukces), Masters, Biofeed, Pavo, Polski Żłób, Hartog, Havens, St. Hippolyt

*na podstawie informacji zawartych na stronie producenta

• https://pakulaconsulting.pl/certyfikat-gmp-paszowy​
• https://haccp-polska.pl/fca-qalimat-ufas
• https://feedxl.com/27-feed-quality/

Certyfikowana pasza powinna być gwarancją jakości komponentów, spełniać wymogi bezpieczeństwa, gwarantować łańcuch dostaw i wspierać dobre praktyki rolnicze. Kupując pasze z certyfikatem zmniejszasz ryzyko skażenia paszy.

Artykuł Jak wybrać paszę dla konia dobrej jakości pochodzi z serwisu Equizen.pl.