Stan zapalny to wrodzona (nieswoista) odporność organizmu którą wywołują granulocyty, a także limfocyty, czyli komórki układu odpornościowego.  Celem stanu zapalnego jest pozbycie się z organizmu czynnika, który go wywołuje i rozpoczęcie procesu leczenia. 

Stan zapalny jest skutkiem ubocznym reakcji organizmu na antygen. Komórki układu odpornościowego  są “przywoływane” do miejsca, w którym nastąpiło wtargnięcie niechcianych molekuł przez błony śluzowe. 

Szczególną rolę w tym procesie odgrywają neutrofile, które mają zdolność fagocytozy (pochłaniania patogenów) i ich prezentacji, tak aby mogły być rozpoznane przez przeciwciała. Neutrofile są pobudzane przez cytokiny (są to białka aktywujące odpowiedź immunologiczną, “wyzywające na alarm” inne komórki odpornościowe), które są wytwarzane przez limfocyty pomocnicze T. 

W procesie zapalnym istotna rolę odgrywają granulocycty zasadochłonne – bazofile i komórki tuczne (mastocyty). Z ich granul w procesie degranulacji zostają uwolnione substancje, które wywołują stan zapalny, m.in. histamina. Histamina powoduje rozszerzanie naczyń krwionośnych, aby zwiększyć dopływ krwi i ułatwić innym granulocytom wniknięcie  do tkanki, gdzie pojawił się patogen. Stąd pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, podwyższona temperatura – objawy stanu zapalnego.

Alergeny, tak jak i pasożyty, są za duże, aby zostały wchłonięte przez makrofagi, dlatego do akcji wkraczają limfocyty, które produkują przeciwciała (immunoglobuliny typu E – IgE).  Ich rolą jest przyłączenie się do fragmentu antygenu i oznaczanie go, w celu identyfikacji do “unicestwienia” przez komórki NK (natural killer, eozynofile, neutrofile). W tym procesie biorą również granulocyty zasadochłonne (mastocyty i bazofile), które uwalniają histaminę.

Przyczyny alergii u koni

Alergia może rozwinąć się kiedy potencjalny alergen (białko, substancja chemiczna, złożone węglowodany) przedostają się przez błonę śluzową. Charakterystyczne dla koni alergeny to:

• ślina owadów z grupy Culicoides (muchówki, meszki, komary, much końskie), odpowiedzialne z lipcówkę
• kurz, pleśnie, pyłki
• określone produkty paszowe

Ryzyko wystąpienia alergii jest związane z dziedziczeniem – wprost proporcjonalne do faktu, czy któryś z rodziców był alergikiem  i zwiększa się dwukrotnie jeśli alergikami byli oboje. Geny jednak nie warunkują, czy alergia się ujawni, czy też nie.

Należy również pamiętać, że układ odpornościowy konia w 70% zależy od kondycji układu pokarmowego, przede wszystkim mikrobiomu zasiedlającego jelito grube. Stany zapalne jelit mogą objawiać się alergiami. 

Stres jest również czynnikiem wpływającym na odporność, a przewlekły prowadzi do spadku odpporności. Jak wiemy przyczyn stresu u koni może być wiele – przetrenowanie, niewłaściwe warunki bytowe, transport, zawody, przetrzymywanie w stajni (zakurzonej) i wiele innych.

Objawy alergii u koni

• pokrzywka
• świąd 
• łzawienie
• kaszel (kaszel stajenny)
• zmiany w oddychaniu
• wydzielina z nosa
• syndrom wody kałowej
• w przypadku objawów skórnych przy alergiach pokarmowych, symptomy są takie same jak przy chorobach dermatologicznych, wywołanych np pasożytami zewnętrznymi.

Jak zmniejszyć odpowiedź zapalną i co robić w przypadku wystąpienia alergii?

Należy działać dwutorowo:

• Po pierwsze zminimalizować obecność alergenu. 
• Po drugie doprowadzić do równowagi układ odpornościowy, m.in. poprzez zapewnienie odpowiednio zbilansowanej diety i zadbanie o mikrobiom.

Diagnostyka alergii poprzez testy śródskórne i badanie z surowicy poziomu igE niestety  nie jest miarodajną metodą, dlatego wyeliminowanie alergenu wiąże się z poznaniem historii konia i sposobu jego żywienia, dietą eliminacyjną oraz obserwacją środowiska. 

Działania:

• ograniczenie przebywania w konia w środowisku, gdzie jest dużo kurzu (stajnia),
• zamiatanie stajni “na mokro”,
• czyszczenie konia na zewnątrz, nie w boksie,
• moczenie siana,
• podawanie paszy treściwej lekko zwilżonej,
• zadawanie czystego siana,
• derkowanie latem w celu ograniczenia ukąszeń przez owady,
• stosowanie repelentów (możesz spróbować naturalnych olejków citronella, piołunowego, z drzewa herbacianego),
• stosowanie maści na rany o działaniu antyhistaminowym z nagietka, aloesu, żywokostu),
• dobra wentylację stajni,
• w przypadku alergii pokarmowych – dieta eliminacyjna.

Leki i suplementy:

• sterydy
• leki przeciwhistaminowe
• szczepionki alergenowe
• suplementy:

• Magnez (skuteczny przy astmie) – niedobór prowadzi do przekrwienia i wzrostu poziomu IgE, neutrofili, eozynofili, cytokin prozapalnych; obserwacje kliniczne wskazują na pozytywny wpływ miejscowego (w sprayu, na skórę) i doustnego podawania magnezu u pacjentów z alergiami skórnymi.

• Prawidłowo zbilansowana dieta, zapewniająca odpowiednią ilość mikro i makroelementów, szczególnie cynku i miedzi. Szukaj suplementów, które dostarczą 8-14 g magnezu, 400 mg miedzi, 1200 g cynku  (zauważ, że ilości rekomendowane przy alergii skórnej ponad dwukrotnie przekraczają zalecane min, dawki NRC)

• Utrzymanie odpowiedniego poziomu omega 3: omega 6 (4:1). Siemię lniane jest skutecznym dodatkiem, który ma udowodnione badaniami działanie zmniejszające reakcje skórne , dawka nawet do 450 g/dziennie.

• Zapewnienie antyoksydantów – szczególnie witaminy E, C, selenu, przy alergiach oddechowych

• Zamiast wit C można podać kwercetynę, która hamuje uwalnianie histaminy z komórek tucznych.

• W przypadku alergii górnych i dolnych dróg oddechowych (także skórnych, ale mniejsze) świetne działanie ma spirulina (20 g/dzień).

• Dr Kellon zaleca w przypadku braku efektów ze strony spiruliny podanie siarczanu chondroityny.

Zioła modulujące odporność –  tak czy nie?

Do takich ziół często stosowanych wśród koni należy echinacea. Echinacea stymuluje układ odpornościowy, zwiększając liczbę leukocytów, granulocytów, głównie neutrofili, które są odpowiedzialne za odpowiedź nieswoistą (wrodzoną) układu odpornościowego. Taka sam odpowiedź jest charakterystyczna dla alergii, dlatego podając echinaceę koniom z alergiami oddechowymi lub skórnymi możemy zwiększyć odpowiedź alergiczną.

Zioła, które stymulują ścieżki Th2 (odpowiedź humoralną) nie są przydatne, tam gdzie jest odpowiedź wewnątrzkomórkowa (z udziałem limfocytów Tc).

Zdecydowanie lepszym sposobem na poprawę funkcji systemu odpornościowego jest zbilansowana dieta, która będzie zawierać odpowiednią ilość aminokwasów o odpowiednim profilu (aminokwasy budują białka układu odpornościowego), antyoksydanty (szczególnie witaminę E, selen, cynk, miedź, a także witaminę C), oraz witaminy z grupy B. 

Należy również pamiętać, że przetrenowanie konia wpływa negatywnie na układ odpornościowy, dlatego koniom w ciężkim treningu warto podawać dodatkowo preparaty z glutaminą.Glutamina wpływa na produkcję limfocytów typu B i T, a także komórek NK (natural killers) i makrofagów. Niski poziom glutaminy upośledza układ odpornościowy, a występuje kiedy trening jest powyżej możliwości organizmu.

Źródła

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC227015
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18187018
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12747741
• https://www.steinbeckpeninsulaequine.com/post/equine-allergies

Artykuł Alergie u koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Energia jest to ilość kalorii potrzebna do życia i do wykonywanej dodatkowo aktywności. Energia jest potrzebna, aby przekształcić dostarczone składniki pokarmowe do “elementów” jakie zostaną wykorzystane przez organizm (glukoza, aminokwasy, kwasy tłuszczowe).

Szacunkowe zapotrzebowanie zależy od wieku, wagi, sposobu użytkowania konia, a także warunków środowiskowych (temperatury).

Liczba, której szukasz w analizach siana i w etykietach na paszy to DE (Digestible Energy) czyli Energia Strawna i jest wyrażona w Mcal/kg lub MJ/kg. 

1 Mcal = 1000 Kcal

1 MJ = 4,19 Mcal

Energia strawna to nic innego jak kalorie, które są dostępne z pożywienia, Należy jednak uwzględnić, że nie cała energia z pożywienia jest dostępna dla organizmu, gdyż część pożywienia pozostaje niestrawiona i jest wydalona pod postacią obornika, dlatego wybierając komponenty paszowe, należy kierować się ich strawnością (czyli “przystępnością” do wchłonięcia przez organizm).

Jak określić zapotrzebowanie na energię?

Szacunkowe normy możemy znaleźć w tabelach opracowanych przez NRC, ostatnie z 2007 roku. Określają zapotrzebowanie na tzw. energię bytową (potrzebną do funkcji życiowych) jak i dla koni “w pracy” (lekkiej, średniej, ciężkiej i bardzo ciężkiej).

• Rekomendacje NRC na energię bytową zostały podzielone na 3 kategorie w zależności od temperamentu koni i sposobu chowu:

Minimalne – konie w sedacji, bardzo spokojne, z bardzo ograniczonym czasem padokowania, pozostające w areszcie boksowym;

Średnie – przeciętny koń, regularnie padokowany;

Wysokie – konie nerwowe, ciągle w ruchu (zarówno w boksie, jak i na wybiegu);

• Praca koni w zależności od intensywności:

lekka – tętno 80, 1-3 godz w tygodniu, 40% stęp, 50% kłus, 10% galop

średnia – tętno 90, 3-5 godz w tygodniu, 30% stęp, 50% kłus, 10% galop, 5% trening skokowy, ćwiczenie elementów ujeżdżeniowych

ciężka – tętno 110, 4-5 godz w tygodniu, 20% stęp, 50% kłus, 15% galop, 15% (cwał lub trening skokowy, lub zaawansowany trening ujeżdżeniowy

bardzo ciężka – tętno 110-150, od 1 godz w tygodniu w bardzo wysokim tempie do 6-12 h w tygodniu w niskim tempie – do tej kategorii zaliczamy konie wyścigowe, i rajdowe

REKOMENDACJE NRC –  ZAPOTRZEBOWANIE NA ENERGIĘ BYTOWĄ Mcal/dzień

REKOMENDACJE NRC –  ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ DLA KONI W PRACY

Jeśli chcesz szybko określić zapotrzebowanie na energię swojego konia użyj poniższej formuły:

Energia bytowa:

• Minimalna: DE = 0.0303 x masa konia
• Średnia: DE = 0.0333 x masa konia
• Wysoka: DE = 0,0363 x masa konia

lub dla konia w pracy:

• Lekka: DE = 0.04 x masa konia
• Średnia: DE = 0.0466 x masa konia
• Ciężka: DE = 0.0533 x masa konia
• Bardzo ciężka: DE = 0.069 x masa konia

A czy wiesz, jak określić ile kg siana spełni zapotrzebowanie na energię? (pamiętaj, że podstawą diety konia jest siano).

Przyjęło się, że złota zasada określająca ilość dziennego zapotrzebowania na kalorie (pochodzące zarówno z paszy objętościowej  jak i z paszy treściwej) wg norm NRC  to 2% masy ciała konia w suchej masie, z czego 1-2 kg na 100 kg masy ciała musi pochodzić z paszy objętościowej.

Ta metoda nie określa jednak, że siano może mieć różną kaloryczność uwarunkowaną gatunkiem (trawa, czy lucerna), oraz stopniem dojrzałości trawy w czasie pokosu.

Aby sprawdzić ile siana potrzebuje zjeść koń, aby zapewnić zapotrzebowanie na kalorie wystarczy znać energię strawną siana. 

Ilość siana dla konia = zapotrzebowanie konia na energię / energia strawna siana

Przykład:

Koń w lekkiej pracy o wadze 530 kg

Zapotrzebowanie na energię = 0.04 x 530 = 21,2 Mcal/dzień (89 MJ)

DE siana = 1.86 Mcal/kg (7,8 MJ)

Ile siana na dzień spełni zapotrzebowanie na energię? 

Odp: 11,4 kg 

21.2 / 1.86 = 11,39 lub 89/7,8 = 11,4 kg

Wiedząc jaka jest energia strawna siana i wiedząc, że optymalna ilość włókna w diecie wynosi 2% masy ciała, możemy określić ile dodatkowej energii powinno pochodzić z paszy treściwej:

dla konia o wadze 530 kg 2% = 10,6 kg w zaokrągleniu 11 kg

DE siana – 1.86

DE z siana 11 x 1.86 = 20. 46 Mcal/dzień (86 MJ)

Jak widać siano o energii strawnej 1.86 Mcal (7,8 MJ) powinno pokryć zapotrzebowanie energetyczne konia w lekkiej pracy, jeśli jednak zauważysz, że koń ma za mało energii wystarczy dodać mu trochę owsa (zacznij od  0,5 kg) lub innego komponentu paszowego. W tym przypadku nie jest zasadne podawanie gotowej paszy treściwej (musli/granulatu)  w ilościach jakie są z reguły przewidziane na etykiecie (ok 2-3 kg).

Artykuł Dzienne zapotrzebowanie na energię u konia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Co wpływa na kondycję kopyt:

• dieta
• środowisko 
• kowal
• uwarunkowania genetyczne

Dieta a kopyta u konia

Podstawą zdrowia, a tym samym zdrowych kopyt konia jest odpowiednio zbilansowana dieta, która oprócz odpowiedniej ilości energii pokrywa zapotrzebowanie na aminokwasy egzogenne, a także minerały i witaminy.

W przypadku kopy w słabej kondycji można rozważyć suplementację. Jakie substancje wpływają na jakość kopyt i warunkują ich przyrost?

• biotyna
• cynk
• miedź
• metionina
• lizyna

Suplementując konia należy pamiętać, o jednej istotnej kwestii – kopyta rosną wolno i nie da się ocenić efektów suplementacji po dwóch, trzech tygodniach. Odrost całego roku trwa co najmniej rok, nawet do 15 miesięcy

Suplementy nie poprawią stanu zastanego, tylko sprawią, że kopyto będzie szybciej odrastać i będzie lepszej jakości. Celem suplementacji jest pobudzenie wzrostu. Należy wybrać odpowiedni suplement i czekać. Najgorszą opcją jest nieregularność albo zmiany w suplementacji i żywieniu, a ich objawem mogą być pierścienie na kopytach.

Substancje czynne:

Biotyna

Można dodawać w osobnym preparacie albo jest już komponentem balancerów; Dawka, która ma znaczenie terapeutyczne wynosi co najmniej 20-25 mg/dzień, a niektóre badania mówią nawet o 100 mg; w przypadku biotyny można zastosować regułę – im więcej, tym lepiej – im więcej dajesz, tym lepszy uzyskasz rezultat. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554493/

Cynk i miedź

Te dwa pierwiastki śladowe są od siebie zależne  i nie rozumiem dlaczego w dużej ilości suplementów pojawia się tylko i wyłącznie cynk. Cynk i miedź walczą o ten sam “kanał” wchłaniania. Za duża ilość cynku zmniejsza przyswajalność miedzi. Wyobraź sobie maszynę losującą w której jest 100 kulek czarnych i 3 białe. Prawdopodobieństwo wylosowania białej jest znikome i tak jest w przypadku przekroczenia dawek cynku.

Prawidłowy bilans cynku do miedzi, powinien wynosić 4:1, dlatego szukajcie suplementów, w których na na 1 kg przypada 4000 mg cynku i 1000 mg miedzi. Normy NRC mówią o minimalny zapotrzebowaniu dziennym na cynk 100 mg na 100 kg masy ciała i na miedź 20 mg na 100 kg masy ciała. Aby uniknąć niedoborów to  dawki lepiej wyliczyć na poziomie 150-200% dziennego zapotrzebowania.

Warto podawać cynk i miedź w formie organicznej – pod postacią chelatu – kompleksu jonu metalu z aminokwasem (cynk+metionina i miedź+lizyna), zwiększa to biodostępność, czyli przyswajalność.

Lizyna i metionina

Są to aminokwasy egzogenne. Oznacza to, że koń nie może ich sam wyprodukować, tylko muszą zostać dostarczone z pożywieniem. Lizyna i metionina są głównymi składnikami budulcowymi białek. O roli aminokwasów w diecie konia przeczytasz tutaj.

Metionina jest niezbędna, aby organizm wytworzył cysteinę – aminokwas siarkowy, który jest potrzeby do produkcji keratyny. Keratyna to składnik budulcowy włosów i paznokci, czyli w przypadku konia – rogu kopytowego.

Zapewniając koniowi odpowiednią dawkę substancji odżywczych, musimy mieć pewność, że dotrą z krwią do kopyt konia, jednak w przypadku stanów zapalnych dopływ krwi do tkanek jest utrudniony, dzieje się tak w przypadku kulawizn, ochwatu, dużych urazów, dlatego w takim przypadku jest niezbędna opieka weterynarza i podanie odpowiednich leków. 

W przypadku koni insulinoopornych, ochwatowych, dieta musi zawierać poniżej 12% NSC (cukru i skrobi).

Środowisko

Na stan kopyt istotne znaczenie mają warunki w jakich funkcjonuje koń. NIestety zmora większości stajni to gigantyczne błoto w okresie jesienno-zimowym. Konie stojące przez długi czas na błotnistym i mokrym podłożu będą mieć problemy ze strzałką, cienką podeszwę co znowu sprzyja podbiciu, powstawaniu ropni i dużych urazów.

Niska i wysoka temperatura również ma wpływ na kopyta – ogranicza ich wzrost. Kopyta najszybciej rosną wiosną i jesienią.

Kowal

Myślę, że wybór kowala i dobre relacje z nim są tak samo istotne jak w przypadku weterynarza.Trudno o termin do dobrego kowala, a ten zawód jest naprawdę wysoką sztuką – kowal musi znać mechanikę ruchu, budowę kopyta, czytać zdjęcia RTG,  wiedzieć jak uzyskać odpowiednie kąty. Dobre relacje są istotne, aby trzymać się ustalonego terminu i go nie przeciągać. Pionowe pęknięcia kopyt są często efektem zbyt długiego pazura.

Genetyka

Niestety bywa i tak, że mimo odpowiedniej diety, suplementacji  kopyta są słabe. W tym przypadku mogą pomóc jedynie regularne wizyty dobrego kowala.

Na koniec podam tip na suche i pękające kopyta. Jeśli twój koń ma taki problem, dodaj do diety tłuszcz z dużą zawartością omega-3. Dobrze sprawdzi się olej z ryb z kwasami DHA i EPA. Olej dostarcza niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, które mają wpływ na jakość sierści oraz poprawiają elastyczność i wilgotność kopyt.

Artykuł Jak poprawić jakość kopyt u konia? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Większość osób decydujących na zakup konia dla dziecka, to rodzice którzy sami mają jeździeckie doświadczenie i chcą przekazać swoją pasję. Doświadczenie przy wyborze konia jest kluczowe, a rodzice “koniarze” wiedzą z jakimi obowiązkami wiąże się posiadanie konia.

Jeśli jednak sam nie jesteś pasjonatem koni, a twoje dziecko tak, to prawdopodobnie jesteś już zaprawiony w dojazdach do stajni przynajmniej dwa razy w tygodniu.

Dzierżawa konia

Zanimi kupisz konia warto wydzierżawić go przynajmniej na 6 miesięcy, żeby sprawdzić, na ile Ty i twoje dziecko macie czas na regularne wizyty w stajni, nie tylko związane z jazdą konną. Przy pełnej dzierżawie będziesz ponosić wszystkie wydatki (pensjonat, opieka weterynaryjna, pasza, kowal) oraz wypełniać  obowiązki związane z opieką nad koniem. O dzierżawie konia przeczytasz w tym artykule – Dzierżawa konia

Ile wydać na konia dla dziecka?

Odpowiedź nie będzie satysfakcjonująca – to zależy. Na pewno doświadczone konie, które są bezpieczne, a przy tym zdrowe, są w cenie, mogą kosztować ok 40-50 tys. zł. Jeśli kupujesz konia dla dziecka albo dla siebie i nie masz doświadczenia, to bezpieczeństwo powinno grać pierwszoplanową rolę, a nie cena. Być może masz nieograniczony budżet, ale zastanów się, czy pierwszym samochodem powinno być ferrari ????

Najlepiej decyzje zakupowe podejmij w konsultacji z instruktorem lub doświadczoną osobą. 

Wiek i wzrost twojego dziecka

Następnie ważnymi punktami są wiek i wzrost dziecka. Zazwyczaj dzieci do 12. roku życia jeżdżą na kucach do ok. 130 cm,  w wieku od 12 do 16 lat na kucach od 140 do 150 cm, a następnie od 16 roku życia przesiadają się na duże konie. 

Jeśli Twoje dziecko nie jest najwyższym ani najsilniejszym jeźdźcem, wybierz kua o wysokości ok 140 cm. 

W sporcie jeździeckim kuce podzielone są na grupy zależne od wzrostu kuca i wieku zawodnika:

• Grupa A: kuc do 121 cm, zawodnik do 11 lat.
• Grupa B: kuc do 131 cm, zawodnik 10-14 lat.
• Grupa C: kuc do 141 cm, zawodnik 11-16 lat.
• Grupa D: kuc do 149 cm, zawodnik 12-16 lat.

Zgodnie z przepisami PZJ na kucu może startować jedynie osoba do 16 roku życia włącznie.

Dla osób powyżej 16 roku życia wzrost  koni zaczyna się od 150 cm, nawet do 170 cm i więcej. Większość jeźdźców wybiera konie o wzroście między 160 a 170 cm w kłębie.

Wiek konia i jego doświadczenie

Kucyk dla dziecka musi mieć doświadczenie. Początkujący jeździec i niedoświadczony koń to nie jest dobre połączenie i może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Doświadczony koń lub kucyk nie powinien mieć mniej niż 10 lat. 

Nawet jeźdźcy z pewnym doświadczeniem popełniają często ten błąd – przeceniają swoje umiejętności, a potem mają problemy z dobrym prowadzeniem młodego konia.

Jeśli w ofercie widzisz hasła “z potencjałem’, “dobrze rokuje” to raczej nie jest to odpowiedni koń dla twojego dziecka.

Oprócz doświadczenia, ważnym czynnikiem wpływającym na decyzję o zakupie powinien być temperament konia. Powinien być spokojny i łagodny w obejściu, tak aby dziecko mogło bezpiecznie wykonywać czynności pielęgnacyjne. Powinien dać się prowadzić, ustępować miejsce w boksie, a także bez problemu obniżyć głowę do założenia kantaru lub ogłowia.

Co powinno umieć dziecko nim dostanie pierwszego konia?

Zarówno dzieci, jak i nastolatki oraz osoby dorosłe powinny bez problemu wykonać obsługę z ziemi – sprowadzić i zaprowadzić konia na pastwisko, wyczyścić, nakarmić, osiodłać, prawidłowo prowadzić. Warto również umieć wykonać proste ćwiczenia z koniem z ziemi (cofać, odesłać na koło, odangażować zad, przesunąć łopatki), dzięki którym opiekun uczy się prawidłowej komunikacji.

Czy rasa ma znaczenie?

W zasadzie rasa nie ma istotnego znaczenia, jeśli koń ma doświadczenie i łagodne usposobienie, jednak konie gorącokrwiste – araby i konie pełnej krwii angielskiej nie są polecane na pierwszego konia ze względu na swój temperament i dużą wrażliwość. Są to też często konie ekstrawertyczne o dużej energii, której początkujący, młody jeździec nie będzie potrafił wykorzystać.

Rasy propagowane jako najlepsze dla początkujących niekoniecznie są łatwe do kupienia w Polsce. FEI (MIędzynarodowa Federacja Jeździecka) wymienia następujące rasy: Morgan, American Quarter Horse, Kuc Connemara, Kuc Walijski, Islander. Z polskich ras warto zastanowić się nad koniem huculskim lub konikiem polskim. 

O tym jak nawiązać więź z nowym koniem przeczytasz tutaj – Jak nawiązać relacje z koniem

Wszystkim osobom, które chciałyby mieć swojego konia, a nie mają doświadczeń zakupowych ani nigdy nie opiekowały się koniem polecam e-booka “Projekt: Pierwszy koń”.

Artykuł Koń dla dziecka pochodzi z serwisu Equizen.pl.

• czy koń miał dostęp przez cały rok do pastwiska,
• ile młodej trawy jest pastwisku,
• jakie koń ma BSC,
• czy jest predysponowany do ochwatu,
• czy cierpi na choroby metaboliczne.

Dla mikrobiomu i pracy przewodu pokarmowego najlepszym rozwiązaniem jest całoroczny pobyt na pastwisku, wtedy układ pokarmowy konia stopniowo przyzwyczaja się do poboru świeżej trawy i okres adaptacji przebiega naturalnie.

Większość koni wypuszczana jest na trawę wiosną, kiedy jest już bujna. Taki sposób to drastyczna zmiana diety. Siano zawiera do 10% wody, natomiast trawa aż 80%. Świeża trawa oprócz zdecydowanie większej wilgotności, zawiera więcej białka, ma mniejszą ilość włókna i więcej węglowodanów strukturalnych w porównaniu do siana.

Każda zmiana paszy – treściwej czy objętościowej powinna przebiegać stopniowo. Aby wiedzieć, jak konie przygotować do wypasu wiosennego  i czy wszystkie mogą korzystać z dobrodziejstw pastwiska, należy wiedzieć jak rośnie trawa i jak działa układ pokarmowy konia oraz jak trawione są węglowodany – główne źródło energii.

Jak rośnie trawa?

Wzrost trawy zaczyna się od liścia. Następnie roślina powoli wytwarza łodygę, a potem drugi, trzeci i w końcu czwarty liść. Jeśli wzrost rośliny nie zostanie przerwany, łodyga będzie rosnąć pionowo w górę i wytworzy na szczycie kwiatostan. Po osiągnięciu tego stadium roślina nie będzie już dalej rosnąć. 

Zawartość  cukrów rozpuszczalnych w wodzie (WSC), czyli cukrów, prostych, dwucukrów i fruktanów w trawie w dużym stopniu zależy od ilości światła słonecznego i temperatury. 

Cukry są produkowane w roślinach  w trakcie fotosyntezy, która zachodzi pod wpływem intensywnego promieniowania słońca. Dlatego najwięcej cukru ma trawa w godzinach wieczornych. Jeśli dodatkowo noce są dosyć chłodne, zawartość cukrów w roślinie pozostanie wysoka, gdyż nie zostanie wykorzystany w nocy do wzrostu. Tak dzieje się zwłaszcza wiosną i jesienią – to dlatego w tych okresach zwiększa się ryzyko wystąpienia ochwatu u koni.

Jakość i smak świeżej trawy w dużym stopniu zależą od stadium wzrostu, w jakim się znajduje. Młoda trawa, mająca 1-2 liście, jest świeża i soczysta, i zawiera dużo białka, cukrów,  przy tym jednak zawiera raczej niewiele włókna. 

Trawienie i podział węglowodanów w diecie konia

Włókno to wolno fermentujące węglowodany, które rozkładane są w jelicie grubym do lotnych kwasów tłuszczowych i dostarcza do 70% energii. Układ pokarmowy konia jest przystosowany do pobierania energii z węglowodanów strukturalnych, a nie z NSC (węglowodanów  niestrukturalnych) do których zaliczamy cukry proste, dwucukry, fruktany oraz skrobię.

Cukry i skrobia rozkładane są w jelicie cienkim do glukozy, która jest wchłaniana do krwi.  Skrobia i cukry są odpowiedzialna za szybki wzrost glukozy oraz odpowiedź insulinową. 

Dysbioza jelit u konia

Nadmiar niestrawionej skrobi i cukru który przejdzie do jelita grubego prowadzi do dysbiozy jelit. Dysbioza to zaburzenie funkcjonowania jelit wywołane zmianami flory bakteryjnej. Dochodzi do nadmiernego rozrostu gatunków niepożądanych w mikrobiocie (bakterii kwasu mlekoweg), w tym patogenów. pH jelita grubego spada prowadząc do zakwaszania, którego objawem jest m.in. biegunka, odchody wyglądające jak zielone “krowie placki”, nadmierna produkcja gazów, w skrajnych przypadkach kolka oraz ochwat.

Fruktany – czy są przyczyną ochwatu?

Fruktany to węglowodany rozpuszczalne w wodzie (jak cukry proste i dwucukry), ale  

szybko fermentujące – co oznacza, że są rozkładane w jelicie grubym to lotnych kwasów tłuszczowych i kwasu mlekowego. Naukowcy i weterynarza nie są do końca zgodni, czy to właśnie fruktany są odpowiedzialne za ochwat.  Wydaje się, że nie, gdyż fruktany nie powodują wzrostu insuliny.

Za odpowiedź glikemiczną odpowiedzialne są węglowodany rozpuszczalne w etanolu (ESC) – cukry proste i dwucukry oraz skrobia. Wydaje się, że to właśnie nadmiar cukrów prostych i skrobi (skumulowanej w roślinie w nasionach) nie strawionej w jelicie cienkim, prowadzi do wcześniej opisanej dysbiozy i  jest przyczyną ochwatu. 

Wpuszczając konie na majowe pastwisko należy zweryfikować dietę konia, również pod względem ilości ziarna, jakie dostaje w dawce treściwej. 

To dieta bogata w cukry proste, dwucukry oraz skrobię jest przyczyną insulinoooporności, której skutkiem często jest ochwat.

Całkowite ograniczenie dostępu do pastwiska jest jednak ostatecznością. Żywienie pastwiskowe odgrywa istotną rolę w zapewnieniu dobrostanu – to najlepszy sposób na zapewnienie paszy objętościowej oraz zapewnienie potrzeby żucia.

Jak bezpiecznie wypuścić konie na młodą trawę?

1. Stopniowo i powoli. Zaczynamy wypas od 15 min pierwszego dnia i zwiększamy o kolejne 15 min. Wypas w pierwszym tygodniu ograniczamy do godziny. Przez kolejne dwa tygodnie wydłużamy o kolejne 15 min, aż dojdziemy do 3-4 godziny wypasu w 3 tygodniu. Jeśli koń przez następne dwa tygodnie będzie wypasany przez 4 godziny bez konsekwencji zdrowotnych, możemy przejść na wypas całodzienny.
2. Wypuszczamy na pastwisko, kiedy temperatura w nocy utrzymuje się na poziomie 5 stopni Celsjusza i nie ma przymrozków.
3. Przed wypuszczeniem na pastwisko zadajemy siano.
4. Koniom metabolicznym ograniczamy wypas. Trawa ma najmniejszą ilość węglowodanów rozpuszczalnych w wodzie między godziną 3 a 10 rano. 
5. Konie, które muszą mieć ograniczony wypas powinny byc albo na wybiegach bez dostępu do trawy albo mieć zakładany kaganiec.
6. Młoda trawa jest świetnym źródłem energii i białka dla młodych koni, klaczy karmiących, starszych koni. Pokrywa zapotrzebowanie dzienne, jednak należy dostarczyć sól oraz pierwiastki śladowe –  w trawie brakuje głównie miedzi, cynku, selenu.
7. Nie wypuszczamy koni na zestresowaną trawę, nie dopuszczamy do nadmiernego wypasu. Krótka trawa ma większą zawartość cukru. 
8. Konie wpuszczamy na pastwisko gdy trawa osiągnie 15 cm wysokości.

Czy zmieniać dietę konia i dawki treściwe przy wypuszczeniu konia na wiosenne pastwisko?

Po pierwsze należy ocenić kondycję konia i zweryfikować dotychczasową dietę. Zima to dobry czas na zrzucenie zbędnych kilogramów, jednak życie pokazuje, że jest zupełnie odwrotnie. 

Troskliwi właściciele derkują konie, które tego nie potrzebują i zwiększają racje treściwe często wzbogacone o tłuszcze, a koń ma ograniczoną dawkę ruchu przez warunki pogodowe, krótki dzień i spędzanie większej ilości czasu w boksie.

Jeśli BSC jest właściwe, koń nie ma nadwagi i zamierzamy wrócić do regularnej pracy, to zostawiamy dawkę treściwego, natomiast jeśli koń zgrubł, to należy zweryfikować dietę.

Konie, które są wrażliwe na cukier nie powinny mieć dawek treściwych o zawartości cukru i skrobi powyżej 10% i mieć ograniczony wypas do godzin wczesno-porannych.

Źródła

https://madbarn.com/spring-grazing-for-horses/

https://magwet.pl/17645,zywienie-a-ochwat-u-koni

https://www.barenbrug.pl/konie/trawa-%C5%BCywienie

Artykuł Jak bezpiecznie wypuścić konie na wiosenne pastwisko? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Top line u koni to inaczej linia grzbietowa, która obejmuje mięśnie od górnej części szyi, poprzez grzbiet, aż do zadu. Prawidłowo rozbudowane mięśnie górnej linii są istotne nie tylko ze względów wizualnych ale są kluczowe dla zdrowia i prawidłowego wzorca ruchu, dzięki czemu koń porusza się w balansie i ma siłę do noszenia jeźdźca na grzbiecie. 

Pytanie o poprawę linie grzbietu często pojawia się na różnych grupach i forach internetowych. Odpowiedzi i porad jest mnóstwo, wiele dotyczy diety i pasz stosowanych do odbudowy mięśni. Owszem, dieta jest istotna ale nie jest to jedyny element, na który należy zwrócić uwagę.

Przyczyny słabych mięśni grzbietu

Po pierwsze należy zdiagnozować przyczynę słabych mięśni grzbietu. U koni cierpiących na tzw. sydndrom top line istnieje wiele przyczyn tego porobelmu, m.in:

• zły wzorzec ruchu
• stare urazy, kontuzje, blizny
• kissing spine
• zły trening
• źle dopasowany sprzęt, powodujący punktowy ucisk i atrofię mięśni
• starzenie się,
• PPID,
• problemy metaboliczne,
• problemy z przyswajaniem odpowiedniej ilości składników odżywczych,
• duża ilość ciąż u klaczy hodowlanych.

Bardzo dobrze temat ten jest wyjaśniony w tym poście

Aby poradzić sobie z odbudowaniem mięśni grzbietu najpierw należy znaleźć przyczynę, później znaleźć odpowiednie do problemu rozwiązanie:

• ewentualne leczenie,
• opieka fizjoterapeuty, 
• sprawdzenie i dopasowanie sprzętu, 
• prawidłowe ćwiczenia,
• prawidłowe żywienie.

Dieta koni na poprawę muskulatury grzbietu

Aby dobrze ustawić dietę konia, należy najpierw określić jego kondycję, oraz zapotrzebowanie na kalorie (energię) oraz białko. Ilość białka musi pokrywać dzienne zapotrzebowanie. Artykuły o zapotrzebowaniu koni na białko znajdziesz tutaj: Białko w diecie konia

Aminokwasy egzogenne

Bardzo często przy standardowym karmieniu sianem, owsem, ilość białka jest wystarczająca, ale niewystarczająca jest ilość aminokwasów egzogennych, które są materiałem budulcowym dla białka koni. Najistotniejszym w budowie mięśni jest lizyna, której najczęściej w diecie konia brakuje. 

O aminokwasach limitujących przeczytasz tutaj: Aminokwasy limitujące w diecie konia

Wartościowym dodatkiem do pasz gospodarskich dla koni, które budują mięśnie jest śruta sojowa lub mikronizowana soja, która ma najlepszy profil aminokwasów dla konia, a także drożdże.

Można również do diety opartej na sianie i owsie włączyć balancer, który zapewni odpowiednią podaż aminokwasów, witamin i minerałów i odpowiednio zbilansuje dzienną dawkę żywieniową.

Dobre siano to podstawa

Podstawą żywienia koni jest pasza objętościowa. Jeśli konie przebywają na bujnym pastwisku, ich potrzeby na dobrej jakości białko zostają zaspokojone, natomiast jeśli podstawą diety jest siano i owies – niekoniecznie, szczególnie gdy siano jest kiepskiej jakości. Dobre siano dostarczy zarówno odpowiednią podaż kalorii jak i białka dla koni bez pracy. Takie siano musi być czyste, bez kurzu, z dodatkiem roślin motylkowych (koniczyny/lucerny), bez pleśni i skoszone przed kwitnieniem, zielone, pachnące.

Żeby wiedzieć jakie jest siano warto dać je do analizy, jednak mało kto decyduje się na taki zabieg, gdyż często siano pochodzi od różnych dostawców, a analiza jest kosztowna. Należy pamiętać, że zadając dobrej jakości siano można dużo zyskać, zarówno pod względem zdrowotnym konia, jak i finansowym, ograniczając potrzebę dodatków treściwych i suplementów. 

Zadając siano należy przestrzegać najważniejszej zasady – musi być w ilości min. 2% masy ciała konia (dla konia o wadze 500 kg – 10 kg/dzień). Należy jednak pamiętać, że słabe siano (twarde, przejrzałe, zawierające dużo niestrawnego włókna) nie pokryje zapotrzebowania na energię i białko nawet jeśli będzie zadawane w odpowiedniej ilości.

Lucerna jest dobrym źródłem białka i aminokwasów; sianem z lucerny można zastąpić 25% siana łąkowego.

Tłuszcze

Dobrym dodatkiem do diety konia, której celem jest poprawa kondycji, jest tłuszcz, który daje wolno uwalnianą energię. W paszach kondycyjnych jego zawartość jest powyżej 5%. U koni ilość energii z pozyskiwanej z tłuszczu może sięgać do 10%. Żródła tłuszczu to nasiona roślin olesitych (np. słonecznik), oleje (najlepszy lniany, sojowy) a także otręby ryżowe (zawierają gamma – oryzanol, który reguluje procesy odbudowy i regeneracji mięśni), mikronizowana soja.

Suplementy na budowę masy mięśniowej

Wybierając odpowiedni suplement warto zwrócić uwagę na gwarantowaną ilość aminokwasów limitujących w składzie (lizyny, metioniny, treoniny), ilość NSC, zawartość kwasów omega-3, zawartość antyoksydantów – witaminy E, C, selenu, gamma oryzanolu,  a także minerałów. Odpowiedni balans między mikro i makroelementami jest kluczem prawidłowej diety. W pracy mięśni kluczowy jest wapń, magnez i potas.

Sprawny układ pokarmowy

Sprawnie działający układ pokarmowy zaczyna się od zębów. Istotna jest regularna kontrola dentystyczna, aby mieć pewność, że koń prawidłowo żuje i rozdrabnia pokarm. Konie które mają braki w uzębieniu powinny mieć przeprowadzane kontrole dentystyczne do 6-8 miesięcy.

Należy również zadbać o stan żołądka jak i jelit, bo problem w słabej muskulaturze może być związany ze słabym przyswajaniem składników odżywczych na skutek np. choroby wrzodowej, stanów zapalnych jelit, zarobaczenia. Należy regularnie badać kał na obecność pasożytów i ich ilość i adekwatnie dobrać substancję czynną.

Ćwiczenia

• jazda do dołu w rozluźnieniu,
• praca na drążkach i cavaletti – z siodła i z ziemi,
• ćwiczenia z ziemi,
• cofanie w prawidłowym ustawieniu (nos nie może chować się za pion, koń musi poruszać się prosto),

• cofanie z obniżoną szyją ok 30 kroków pod górę,
• prowadzenie stępem po małej wolcie dookoła pachołka z rozciągnięciem szyi w dół i do przodu,
• stęp po drągach w różnej odległości – skrócenie/wydłużenie wykroku,
• stęp pod górę po drągach.

Świetnym kompendium ćwiczeń dla koni, które wymagają rehabilitacji, poprawy sprawności i urozmaicenia treningu jest książka “55 ćwiczeń korekcyjnych dla konia”.

Podsumowując

1. Aby zbudować mięśnie linii grzbietu u konia należy do problemu podejść kompleksowo i znaleźć przyczynę.
2. Koń nie buduje mięśni dzięki suplementom – one mogą wspomóc i przyspieszyć proces, pod warunkiem, że inne czynniki zostaną wyeliminowane, a koń będzie miał włączony odpowiedni program ćwiczeń, często połączony z rehabilitacją pod okiem fizjoterapeuty.
3. Dieta konia powinna zapewnić odpowiednią podaż aminokwasów egzogennych – nie jest ważna ilość białka, tylko jego profil.
4. Kluczowym elementem diety jest dobrej jakości siano i dostęp do pastwiska.
5. Problemy z utrzymaniem mięśni grzbietu mogą mieć podłoże zdrowotne, dlatego jeśli odpowiednia dieta, praca i dobrze dopasowany sprzęt nie przynoszą efektów, koń powinien być zbadany przez weterynarza.

Artykuł Co mogę zrobić, aby poprawić u konia top line? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Zazwyczaj konia zaczyna się uważać za seniora w wieku ok 16-18 lat. W wieku 20 lat koń jest już zdecydowanie starszy, ale to nie znaczy, że nie można na nim jeździć, ani nadal czerpać z niego przyjemności użytkowych. Wiele koni w wieku kilkunastu, a nawet ponad dwudziestu lat nadal prowadzi aktywny tryb życia.

W 2020 roku w Stanach Zjednoczonych została przeprowadzona ankieta wśród właścicieli koni w wieku od 15 lat i starszych. Celem było określenie trzech aspektów:

1. Ile lat ma koń, kiedy jego właściciel uzna go za starego?
2. Jakie są przyczyny i objawy starości?
3. Jakie działania podejmuje właściciel uznawszy konia za starego?

W badaniu przeanalizowano 2717 ankiet, a odpowiedzi wyglądały następująco:

1. Około połowa uczestników (47,4%) uznawała swoje konie za stare. Większość z nich po raz pierwszy uznała swojego konia za starego w wieku 20 lat (22,8%). 

Ogólnie rzadziej zgłaszano inny wiek, dlatego odpowiedzi pogrupowano na przedziały wiekowe: 

• < 15 lat (1,0%),  
• 15–19 lat (24,0%), 
• 21–24 lata (22,4%), 
• 26–30 lat (13,9%) 
• > 30 lat (1,9%)

2. Trzy główne powody, dla których właściciele uważali konie za stare:

• zmniejszona zdolność do pracy (43,6%)
• pierwsze oznaki chorób/zaburzeń związanych z wiekiem (43,5%)
• siwienie sierści konia (29,3%)

3.  90,6% respondentów dokonało zmian w zarządzaniu koniem, gdy uznało go za starego. Trzy najczęstsze zmiany to: 

•  zmiana diety i/lub suplementów (65,9%), 
•  zmniejszenie intensywności ćwiczeń (31,3%) 
• odstawienie od pracy  (29,6%)

Podsumowując, wyniki badania wskazują, że właściciele koni często uznają je za stare w różnym wieku, a główne przyczyny obejmują zarówno zmniejszoną sprawność, jak i pierwsze oznaki chorób związanych z wiekiem.

Objawy starości u koni

Sam wiek nie powinien być kryterium przejścia koni na emeryturę i specjalnej opieki (dotyczy to żywienia). Jeśli koń ma 20 lat lub więcej i jest w dobrej kondycji nie należy zmieniać sposobu opieki oraz zaprzestawać aktywności fizycznej.

Najlepszym sposobem  na określenie tego, czy koń jest już seniorem jest połączenie  jego wieku i fizjologicznych oznak starzenia.

Oznaki starzenia koni:

• zmiany zachowania podczas jedzenia (trudności w żuciu siana i pobieraniu paszy treściwej)
• utrata apetytu
• spadek kondycji i masy ciała
• zmiany w muskulaturze (dotyczy to przede wszystkim górnej linii grzbietu, tzw. “top linie”)
• spadek odporności (częste choroby, niegojące się rany)
• spadek mobilności (sztywny chód, kulawizny)

Choroby powszechne u starszych koni

Problemy z zębami

Starsze konie mają problemy z zarówno z siekaczami, jak i zębami trzonowymi. Siekacze są odpowiedzialne za pobieranie paszy, skubanie, a trzonowce za żucie. Jeśli koń nie potrafi dobrze przeżuć siana,  to raz nie dostarcza odpowiedniej ilości składników odżywczych, dwa może mieć problem z połykaniem, co często jest przyczyną zadławienia. Problemy z zębami są częstym powodem chudnięcia. 

Starsze konie, zwłaszcza te, u których stwierdzono brak zębów trzonowych powinny mieć kontrolę dentystyczną co najmniej dwa razy w roku. Jeśli koniom brakuje przednich zębów (siekaczy) to nie należy opierać żywienia konia tylko i wyłącznie na pastwisku, ponieważ wypas będzie nieefektywny. Konie powinny być karmione paszami objętościowymi, które mogą stanowić częściowy zamiennik siana (trawokulki, pellety z trawy, hay cubes, wysłodki)

Dysfunkcja przysadki

W badaniach geriatrycznych koni ponad 70% w wieku powyżej 20 lat miało co najmniej subkliniczne objawy dysfunkcji przysadki. Środkowa część przysadki patologicznie się rozrasta, co powoduje nadprodukcję pro-hormonu POMC z którego powstaje ACTH. Nadprodukcja ACTH skutkuje nadprodukcją kortyzolu i przerostem kory nadnerczy. U koni z podejrzeniem PPID należy zrobić badanie na poziom ACTH, a także insuliny, w celu określenia czy koń również jest insulinooporny (zwiększone ryzyko ochwatu).

PPID w początkowej fazie nie musi dawać charakterystycznych objawów, ale w badaniu krwi konie z dysfunkcja przysadki miały niższy poziom witaminy C, co może być przyczyną zwiększonej podatności na infekcje wirusowe.

Objawy PPID:

• utrata masy mięśniowej 
• nadmiernie owłosienie, problemy z wymianą sierści zimowej na letnią, kręcona sierść
• spadek odporności – podatność na infekcje, trudno gojące się rany,stany zapalne dziąseł,  alergie, większe zarobaczenie
• insulinooporność (IR), która prowadzi do syndromu metabolicznego koni (EMS), którego objawami są otyłość, miejscowe odkładanie tłuszczu, ochwat

Problemy z nerkami i wątrobą

Przewlekła niewydolność nerek i wątroby może występować u koni starszych, Zmniejszona czynność nerek powoduje powstawanie kamieni nerkowych, kamieni pęcherza moczowego, utratę wagi. W przypadku problemów z nerkami dieta koni powinna mieć obniżoną zawartość wapnia (poniżej 0,65% w suchej masie) , białka (8-10 %) oraz fosforu (0,25%)

Niewydolność wątroby może również powodować utratę wagi, żółtaczki, problemy neurologiczne, zmiany w zachowaniu. Konie z niewydolnością wątroby wymagają zwiększonej ilości cukru, aby utrzymać odpowiedni poziom glukozy we krwi i nie tolerują wysokiej zawartości białka oraz tłuszczu w diecie. W ich przypadku dobrze sprawdzą się pasze treściwe w postaci ekstrudowanego ziarna (kukurydza) a także suplementacja witaminami z grupy B (drożdże) i witaminą C. Wątroba jest miejscem syntezy witamin z grupy B oraz kwasu askorbinowego.

Spadek mobilności 

Jedną z najbardziej widocznych zmian w zachowaniu starszego konia jest utrata mobilności. Ograniczona mobilność jest objawem niespecyficznym i na ogół wiąże się ze schorzeniami ortopedycznymi wynikającymi z podeszłego wieku. Najczęstszą przyczyną ograniczonej mobilności  u koni jest choroba zwyrodnieniowa stawów.

Oznaki ograniczonej mobilności obejmują: 

• trudności ze wstawaniem, 
• dyskomfort w obecności kowala 
• ograniczony zakres ruchu w stawach kończyn
• odgłosy trzaskania, pękania lub zgrzytania podczas zginania stawu
• kulawizny

Opieka nad starszym koniem

Opieka nad starszym koniem wymaga przede wszystkim regularnej profilaktyki zdrowotnej, która obejmuje:

• regularne odrobaczanie
• przestrzeganie kalendarza szczepień
• kontrole dentystyczne min 2 x w roku
• monitorowanie BCS (Body Condition Score – 9 stopniowa skala oceny kondycji konia na podstawie jego wyglądu)
• badanie krwi min raz w roku

Oprócz powyższych wytycznych starszym koniom należy zapewnić odpowiednie warunki bytowe uwarunkowane ich kondycją, dotyczy to sposobu chowu i ilości ruchu:

• Seniorzy są bardziej wrażliwi na zmienne warunki pogodowe i mogą częściej wymagać dostępu do schronienia.
• Należy zadbać również o odpowiednie stado – niestety z wiekiem pozycja w stadzie zazwyczaj spada i starszy koń może mieć problemy z dostaniem się do zasobów (siana, wody, schronienia). Młodsze osobniki mają zdecydowanie większą potrzebę ruchu i zabawy, co może być nie tylko niekomfortowe dla seniora ale także spowodować kontuzje.
• Przy ograniczonej mobilności konia należy zadbać o odpowiednie podłoże – dotyczy to zarówno stajni (warto aby posadzka w boksach była wykonana z mat, które nie tylko dobrze izolują ale także są znacznie bardziej bezpieczne przy wstawaniu), jak i padoków, na których dobrze byłoby aby źródła wody i siana były względnie blisko siebie.
• Konie starsze, które są w dobrej kondycji mogą być użytkowane pod siodłem do lekkiej pracy. Regularny codzienny ruch jest niezbędny. Konie, które przeszły już na emeryturę powinny być wypuszczane na padok, a także można z nimi pracować z ziemi (niekoniecznie lonżować), zabierać na spacery w ręce.

Kolejnym niezwykle istotnym elementem jest prawidłowa dieta. Musi ona być dopasowana do stanu zdrowia konia! Inne wymagania żywieniowe ma koń, który chudnie z powodu problemów z zębami, a inny z powodu PPID, który ma dodatkowo insulinooporoność. Konie z chorymi nerkami i wątrobą również muszą mieć odpowiednio zbilansowaną dietę, która różni się od diety dla koni wrzodowych. 

Niestety starość zazwyczaj niesie za sobą wiele problemów i ułożenie odpowiednio zbilansowanej diety może być trudne, dlatego wprowadzanie zmian w żywieniu powinno być poprzedzone badaniem krwi, oraz konsultacją weterynaryjną. Ładowanie kilogramów treściwego jedzenia często nie tylko nie przyniesie oczekiwanych rezultatów ale może poważnie zaszkodzić.

Źródła

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0737080623002149

Artykuł Kiedy koń jest stary? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

• samodzielnie oczyścić ranę i ją odpowiednio zabezpieczyć,
• założyć opatrunki, 
• zrobić “buta” w przypadku podbicia, 
• podać lekarstwa, pasty na odrobaczanie, 
• zakroplić oczy, 
• a nawet wykonać zastrzyk domięśniowo. 

W stajni należy mieć apteczkę i regularnie uzupełniać jej zawartość.

W apteczce dla konia powinny znaleźć się:

• termometr
• pęseta
• nożyczki z okrągłymi końcami
• opaska uciskowa
• bandaże samoprzylepne
• jałowe opatrunki
• gaza
• wata
• środek do odkażania
• rivanol
• alu spray
• maść na otarcia
• siarczan miedzi na gnijące strzałki
• strzykawki i igły
• roztwór soli fizjologicznej
• rękawiczki lateksowe

Inna bardzo przydatną rzeczą jest lista hipiatrów z aktualnymi numerami telefonu, którzy leczą konie w twoim rejonie.

Każdy właściciel lub opiekun konia powinien znać parametry życiowe oraz wiedzieć jakie zachowania odbiegają od normy i mogą świadczyć o chorobie. 

Za każdym razem będąc u konia należy monitorować takie rzeczy jak: zachowanie, apetyt, stolec.

Zachowanie

W stajni bardzo łatwo zauważyć, czy koń miewa się dobrze. Niektóre sygnały mogą być subtelne, inne od razu są wskazaniem do kontaktu z weterynarzem:

• rozciąganie się
• przyjmowanie postawy do oddawania moczu
• nadmiernie ziewanie
• grzebie nogą
• niechęć do poruszania (np. odmowa wyjścia z boksu)
• odciążanie jednej kończyny i trzymanie jej na pazurze
• niedowład tylnich kończyn
• zaburzenia chodu
• szybki oddech

Apetyt

Brak apetytu może być błahostką ale warto zwrócić uwagę na samopoczucie i zmierzyć temperaturę. Jednorazowa odmowa posiłku nie musi być powodem do paniki, natomiast jeśli taka sytuacja się powtarza należy zdiagnozować problem. Może być prozaiczny – koniowi nie smakuje pasza, jest zaniepokojony bo w stadzie są jakieś roszady i jest zainteresowany innymi sprawami, a może też wynikać ze złego samopoczucia, infekcji, stanów chorobowych, wrzodów.

Woda

Jest takie przysłowie mówiące, że konia można podprowadzić do wody ale nie zmusi się go do picia. Niechęć do picia może być spowodowana zmianą składu chemicznego wody, zanieczyszczonym poidłem, nieodpowiednią temperaturą. Konie mogą też moczyć duże ilości siana aby je zmiękczyć – takie zachowanie może być spowodowane problemami dentystycznymi.

Odchody

Zdrowy koń robi 8-10 kup dziennie. Zdrowa kupa uformowana jest w miękkie, nierozpoadające się kule, a ich kolor uzależniony jest od paszy.

• Twarde, rozsypujące się kulki świadczą o niskim spożyciu wody.
• Stolec  pokryty śluzem może świadczyć o stanie zapalnym jelita grubego.
• Luźny kał może świadczyć o gwałtownej zmianie diety (często przy przejściu z siana na trawę) stresie, rui.
• Biegunka wymaga interwencji weterynarza. 

Kiedy należy bezzwłocznie skonsultować się weterynarzem?

Kiedy parametry życiowe konia drastycznie odbiegają od normy, a także w przypadku kolki, ochwatu, problemów neurologicznych, głębokich i mocno krwiawiących ran, oraz innych sytuacji opisanych poniżej.

Prawidłowe parametry życiowe dorosłego konia

Kolka u konia pierwsza pomoc

Zmora opiekunów koni i bardzo częsta dolegliwość. Nigdy nie powinna być bagatelizowana i zawsze należy skonsultować się z weterynarzem, jeśli objawy bólowe trwają dłużej niż 30 minut. Szybka reakcja jest kluczowa. 

Najczęstsze objawy kolki

• tarzanie się
• rozciąganie
• gryzienie po bokach
• grzebanie kopytami
• kładzenie się

Jak reagować w przypadku kolki

• Zachowaj  spokój – zmierz tętno, sprawdź śluzówki i perystaltykę jelit, czas kapilarny, sprawdź stolec. Zbierz jak najwięcej danych, aby szybko przekazać je telefonicznie weterynarzowi.
• Usuń z boksu słomę i siano.
• Oprowadzaj konia stępem.
• Jeśli się poci, nałóż derkę.
• Podaj środki rozkurczowe, o ile lekarz zaleci przed przyjazdem.
• Ogranicz możliwość tarzania się.
• Zorganizuj transport na wypadek, gdy konieczna będzie wizyta w klinice.

Jeśli podczas oprowadzania kładzie się i chce się tarzać oznacza, to że kolka ma ostry przebieg i koń wymaga natychmiastowej interwencji, niestety często chirurgicznej dlatego czas ma kluczowe znaczenie.

Ochwat u konia pierwsza pomoc

Ochwat to stan zapalny tworzywa kopytowego, czyli tkanki okrywającej kość kopytową. To schorzenie może szybko postępować i trwale zmieniać strukturę kopyta, dlatego wymaga natychmiastowej interwencji i podania odpowiednich leków przeciwzapalnych.

Przyczyny ochwatu:

• niewłaściwe struganie 
• praca na twardym podłożu
• zatrucie organizmu  (zjedzenie toksycznych dla konia roślin) 
• insulinooporność, za duża podaż skrobi i cukru

Objawy ochwatu:

• niechęć do ruchu
• unikanie poruszania się po twardej nawierzchni 
• kulawizna
• przyjmowanie odciążającej postawy przednich nóg (przenoszenie ciężaru na tylne nogi)
• grzejące kopyta
• pojawienie się na kopytach wypukłych pierścieni.

Jak reagować w przypadku ochwatu

• Natychmiast ściągnij konia z pastwiska.
• Wyeliminuj z diety cukier oraz skrobię (nie dawaj treściwego posiłku!)
• Ogranicz ruch konia i wprowadź  do miękko wyścielonego słomą boksu, do czasu przyjazdu weterynarza.

Eksperci zalecają schładzanie kopyta w zimnej wodzie o temperaturze od 5 do 10 stopni Celsjusza przez okres od 48 do 72 godzin, aby zminimalizować stan zapalny.

Inne przypadki wymagające natychmiastowej interwencji weterynarza

Skaleczenia i rany

• jeśli są głębokie lub mocno krwawią
• jeśli są zlokalizowane w okolicach kolana, stawu skokowego, brzucha, klatki piersiowej, strzałki kopytowej, puzdra
• jeśli w ranie znajduje się ciało obce

Kulawizna

• konie nie używa jednej  kończyny
• chodząc  koń opiera chorą nogę na pazurze 
• kulawizna jest bardzo widoczna

Problemy neurologiczne

• koń ma problemy z poruszaniem się
• jest niezborny
• nie umie wstać
• jest apatyczny
• ma drgawki
• występuje przedłużające drganie mięśni

Problemy z oczami

• mocne łzawienie
• zaczerwienione spojówki 
• narośl na powiece 
• mechaniczne uszkodzenia oka i powieki
• nagła ślepota

Problemy z wydalaniem moczu

• skąpomocz
• krwiomocz
• ciemne zabarwienie moczu

Problemy oddechowe

• świszczący oddech
• kaszel
• przyspieszony oddech – powyżej 30 oddechów na minutę
• rozszerzone nozdrza
• krew z nosa
• pojawia się rynienka oddechowa z boku konia

Artykuł Pierwsza pomoc u koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

• Jakie podjąć działania prewencyjne.
• Jak zapewnić bezpieczeństwo w stajni i na padoku.
• Czy lepiej zostawić konia w stajni czy na padoku.

Poznaj swojego konia 

Znajomość zachowania twojego konia w sytuacjach stresowych jest kluczowa. Jeśli masz nowego konia lub zmieniłeś miejsce jego pobytu, ważne jest, aby wcześniej sprawdzić, jak reaguje na hałas, rozbłyski, burzę, głośne maszyny, gwar itp.

Podejmij działania prewencyjne przed Sylwestrem

• Porozmawiaj  z sąsiadami 

Rozmowa  z sąsiadami z  okolic stajni, może uświadomić im, jak huk petard i fajerwerków wpływa negatywnie na  zwierzęta i może być przyczyną ucieczki, wypadków, kontuzji.

• Wprowadź odczulanie

Stopniowo przyzwyczaić  konia  do głośnych dźwięków i rozbłysków.

• Skontaktuj się  z weterynarzem

W przypadku koni szczególnie wrażliwych na huk, zaleca się konsultację z weterynarzem, który może zdecydować o podaniu leków uspokajających.

• Rozważ podanie suplementów uspokajających

Rozważ wprowadzenie do diety suplementów na bazie ziół, CBD, magnezu, tryptofanu, witamin z grupy B. Suplementy uspokajające nie są środkami sedacyjnymi;  ich działanie nie zawsze jest skuteczne. Uważaj na skład jeśli startujesz w zawodach,  gdyż niektóre preparaty mogą zawierać substancje zakazane.

• Sprawdź apteczkę 

Upewnij się, że w apteczce znajdują się niezbędne środki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, środki dezynfekujące i opatrunki.

• Zrób zdjęcia

Zachowaj aktualne zdjęcia koni będących pod twoją opieką, ze względu na ryzyko ucieczki (nie tylko) podczas Sylwestra.

Jak zadbać o bezpieczeństwo w stajni

Właściciel stajni jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa. Oto kilka kluczowych aspektów, na które należy zwrócić uwagę:

• Uporządkowanie podwórka

Powinno być wolne od niebezpiecznych materiałów, które mogłyby stać się przyczyną pożaru. Obejmuje to usunięcie łatwopalnych przedmiotów, śmieci oraz innych potencjalnych zagrożeń.

• Sprawdzenie gaśnic i instalacji przeciwpożarowych: 

Powinny być  sprawne i gotowe do użycia w razie potrzeby.

• Kontrola stajni i boksów

Należy dokładnie sprawdzić stajnię i boksy pod kątem wystających gwoździ, ostrych krawędzi lub śliskich nawierzchni, które mogłyby być przyczyną urazów, jeśli koń się wystarczy. Ważne jest, aby wszystkie potencjalne zagrożenia zostały usunięte lub zabezpieczone.

• Sprawdzenie ogrodzeń  i bram

Regularna kontrola ogrodzeń i bram jest kluczowa, aby zapobiec ucieczce koni. 

Pamiętaj, że te działania mają na celu nie tylko ochronę koni przed niebezpieczeństwami związanymi z fajerwerkami w Sylwestra, ale także ogólnie zwiększenie bezpieczeństwa w stajni przez cały rok.

Stajnia czy padok

Konie w sytuacjach stresowych często reagują ucieczką, dlatego przypadki ucieczek z padoku, podczas których konie mogą odnieść poważne obrażenia, nie są rzadkością. Różne konie mają różne preferencje; niektóre wolą bezpieczeństwo stajni, inne czują się lepiej na zewnątrz, w towarzystwie innych koni. Nie można generalizować, że każdy koń będzie bezpieczniejszy w zamkniętym boksie niż na otwartej przestrzeni.

Kluczowe w zminimalizowaniu stresu jest zachowanie codziennej rutyny. Jeśli zwykłe konie spędzają noc w stajni, to tam powinny zostać. Natomiast jeśli są przyzwyczajone do chowu wolnowybiegowego i padok nie znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, gdzie odpalane są fajerwerki, nie ma potrzeby zamykania ich w boksach.

Gdy decydujesz się zamknąć konie w stajni, rozważ zamknięcie okien i drzwi, aby ograniczyć hałas i rozbłyski światła. Możesz też pozostawić włączone światło i muzykę. 

Bez względu na to, czy konie będą na wolnym wybiegu, czy w stajni, upewnij się, że mają dostęp do dużej ilości siana. Zapewni im to zajęcie przez całą noc i pomoże zmniejszyć stres.

Podsumowując

Sylwester jest jednym z najbardziej stresujących dni w roku dla osób zajmujących się końmi. Konie mogą zachowywać względny spokój, ale są też takie, które wykazują się dużym nerwowością i mogą w sytuacjach silnego stresu doprowadzić do niebezpiecznych zachowań, na przykład ucieczki.

Dla właścicieli stajni jest to czas, kiedy konieczna jest szczególna ostrożność i muszą zadbać o odpowiednie zabezpieczenie zarówno koni, jak i całego terenu.

Najważniejsze jest sprawdzenie stanu technicznego ogrodzeń i bram. Należy również zapewnić stały dozór, przygotować apteczkę pierwszej pomocy oraz zadbać o to, by konie miały dostęp do odpowiedniej ilości siana przez całą noc. 

Właściciele koni, które są szczególnie nerwowe, powinni pracować nad ich odczulaniem na takie bodźce, jakie mogą wystąpić w czasie Sylwestra. 

Warto rozważyć wcześniejsze włączenie do  diety suplementów uspokajających, a także skonsultować się z weterynarzem.

Artykuł Jak zapewnić bezpieczeństwo koniom w Sylwestra? pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Prokrastynacja to zwyczaj odkładania wykonywania zadań na później pomimo istniejącej konieczności realizacji. Jest to forma unikania pracy lub decyzji, często motywowana chwilową potrzebą uniknięcia nieprzyjemności, stresu, podjęcia trudnych działań. 

Prokrastynacja może prowadzić do:

• opóźnień w osiąganiu celów, 
• obniżenia efektywności
• zwiększenia poziomu stresu związanego z zadaniem do wykonania.

Długotrwała prokrastynacja może mieć negatywne konsekwencje zarówno w sferze zawodowej, jak i osobistej.

Prokrastynacja w jeździectwie

Prokrastynacja w kontekście jeździectwa może dotyczyć  opieki nad koniem, treningu, czy obowiązków stajennychi. Przykłady:

• trening – opóźnianie treningu, odwoływanie, rezygnacja z różnych powodów, np: braku motywacji, braku progresu, wypalenia lub ze zwykłego lenistwa;
• utrzymanie porządku i czystości – brak planu dnia i odkładnie codziennych obowiązków na później: sprzątanie padoków, wywóz obornika, zamiatanie, ogarnięcie paszarni i mycie misek, wiader, żłobów;
• wizyty weterynaryjne – opóźnianie wizyty weterynaryjnych, szczepień, profilaktyki dentystycznej, często z powodu braku środków i nieumiejętnego planowania wydatków nieregularnych; 
• naprawa i czyszczenie sprzętu – często kupujemy nowy sprzęt,  zamiast poświęcić czas na naprawę zepsutego;
• pielęgnacja konia – czyszczenie, mycie kopyt, szczególnie w okresie jesienno-zimowym;

Prokrastynacja w jeździectwie może mieć negatywne skutki zarówno dla konia, jak i dla jeźdźca. Warto zdawać sobie sprawę z tego, jakie czynniki prowadzą do zwlekania z zadaniami i aktywnie pracować nad ich eliminowaniem.

Jak radzić sobie z prokrastynacją?

W opozycji do prokrastynacji stoi działanie i przełamanie schematu do jakiego przyzwyczajony jest nasz mózg. Oczywiście wiąże się z to wyjściem ze strefy komfortu. Co w takim razie zrobić, aby przełamać błędne koło i zacząć działać?

Zacznij tam, gdzie jesteś.
Wykorzystaj to, co masz. 
Rób to, co możesz.

1. Zacznij tam, gdzie jesteś

Prokrastynator zwleka z rozpoczęciem działania czekając na idealne warunki lub moment, który tak naprawdę nigdy nie nadejdzie. Zaczynając od tego, co masz, nawet jeśli jest to niewiele (czasu, pieniędzy, umiejętności) możesz przerwać cykl prokrastynacji. Mały krok to lepszy start, niż brak jakiegokolwiek działania.

Czasami plany treningowe wydają się zbyt ambitne, a ilość obowiązków stajennych może przytłoczyć. Zacznij od drobnych kroków – może to być krótka sesja treningowa czy chwila spędzona na pielęgnacji konia. Ważne, aby ruszyć się do przodu, nawet jeśli początkowo wydaje się to niewielkim postępem.

2. Wykorzystaj to, co masz

Prokrastynacja wynika często z przeświadczenia, że mając tylko najlepsze narzędzia, umiejętności możesz osiągnąć cel. Nawet jeśli zasoby są ograniczone warto od nich zacząć, bo często okazują się być wystarczające do rozpoczęcia pracy. 

Czytając ostatnio raport o zawodach i kompetencjach przyszłości, dowiedziałam się, że jedną z poszukiwanych umiejętności jest uczenie immersyjne, polegające na skoku na głęboką wodę – czyli zanurzeniu się w nieznanym środowisku i uczeniu się. Na pewno takie podejście związane jest z wychodzeniem ze strefy komfortu.

W pracy z koniem mało kto ma idealne warunki. Często zasoby, jakimi dysponujemy, są wystarczające, aby osiągnąć mały sukces. Wykorzystuj dostępną przestrzeń, czas, sprzęt. Każda chwila spędzona z koniem to inwestycja w relacje.

3. Rób to, co możesz

Do tej myśli świetnie odnosi się pytanie: Jak zjeść słonia? Odpowiedź: Po kawałku. Prokrastynator może odkładać zadanie, czując, że nie może wykonać wszystkiego od razu. 

Przeciwdziałaj takiemu podejściu dzieląc duże zadanie na etapy i określ je w czasie. Rób to, co możesz w danym momencie skupiając się na zadaniach pilnych i ważnych. Nie próbuj robić wszystkiego jednocześnie. 

Nawet krótka sesja treningowa, mająca na celu poprawienie jednego elementu przyniesie progres. Pamiętaj, że każdy mały krok przybliża Cię do celu.

Podsumowując:

Prokrastynacja w jeździectwie może zatrzymać nasz postęp, ale pamiętajmy, że każdy krok naprzód, choćby najmniejszy, zbliża nas do celu. Zacznijmy działać teraz, korzystając z tego, co mamy, i róbmy to, co jest w naszej mocy. Bo w jeździectwie, podobnie jak w życiu, droga do sukcesu zaczyna się od pierwszego kroku.

Artykuł Prokrastynacja w jeździectwie i życiu pochodzi z serwisu Equizen.pl.