• samodzielnie oczyścić ranę i ją odpowiednio zabezpieczyć,
• założyć opatrunki, 
• zrobić “buta” w przypadku podbicia, 
• podać lekarstwa, pasty na odrobaczanie, 
• zakroplić oczy, 
• a nawet wykonać zastrzyk domięśniowo. 

W stajni należy mieć apteczkę i regularnie uzupełniać jej zawartość.

W apteczce dla konia powinny znaleźć się:

• termometr
• pęseta
• nożyczki z okrągłymi końcami
• opaska uciskowa
• bandaże samoprzylepne
• jałowe opatrunki
• gaza
• wata
• środek do odkażania
• rivanol
• alu spray
• maść na otarcia
• siarczan miedzi na gnijące strzałki
• strzykawki i igły
• roztwór soli fizjologicznej
• rękawiczki lateksowe

Inna bardzo przydatną rzeczą jest lista hipiatrów z aktualnymi numerami telefonu, którzy leczą konie w twoim rejonie.

Każdy właściciel lub opiekun konia powinien znać parametry życiowe oraz wiedzieć jakie zachowania odbiegają od normy i mogą świadczyć o chorobie. 

Za każdym razem będąc u konia należy monitorować takie rzeczy jak: zachowanie, apetyt, stolec.

Zachowanie

W stajni bardzo łatwo zauważyć, czy koń miewa się dobrze. Niektóre sygnały mogą być subtelne, inne od razu są wskazaniem do kontaktu z weterynarzem:

• rozciąganie się
• przyjmowanie postawy do oddawania moczu
• nadmiernie ziewanie
• grzebie nogą
• niechęć do poruszania (np. odmowa wyjścia z boksu)
• odciążanie jednej kończyny i trzymanie jej na pazurze
• niedowład tylnich kończyn
• zaburzenia chodu
• szybki oddech

Apetyt

Brak apetytu może być błahostką ale warto zwrócić uwagę na samopoczucie i zmierzyć temperaturę. Jednorazowa odmowa posiłku nie musi być powodem do paniki, natomiast jeśli taka sytuacja się powtarza należy zdiagnozować problem. Może być prozaiczny – koniowi nie smakuje pasza, jest zaniepokojony bo w stadzie są jakieś roszady i jest zainteresowany innymi sprawami, a może też wynikać ze złego samopoczucia, infekcji, stanów chorobowych, wrzodów.

Woda

Jest takie przysłowie mówiące, że konia można podprowadzić do wody ale nie zmusi się go do picia. Niechęć do picia może być spowodowana zmianą składu chemicznego wody, zanieczyszczonym poidłem, nieodpowiednią temperaturą. Konie mogą też moczyć duże ilości siana aby je zmiękczyć – takie zachowanie może być spowodowane problemami dentystycznymi.

Odchody

Zdrowy koń robi 8-10 kup dziennie. Zdrowa kupa uformowana jest w miękkie, nierozpoadające się kule, a ich kolor uzależniony jest od paszy.

• Twarde, rozsypujące się kulki świadczą o niskim spożyciu wody.
• Stolec  pokryty śluzem może świadczyć o stanie zapalnym jelita grubego.
• Luźny kał może świadczyć o gwałtownej zmianie diety (często przy przejściu z siana na trawę) stresie, rui.
• Biegunka wymaga interwencji weterynarza. 

Kiedy należy bezzwłocznie skonsultować się weterynarzem?

Kiedy parametry życiowe konia drastycznie odbiegają od normy, a także w przypadku kolki, ochwatu, problemów neurologicznych, głębokich i mocno krwiawiących ran, oraz innych sytuacji opisanych poniżej.

Prawidłowe parametry życiowe dorosłego konia

Kolka u konia pierwsza pomoc

Zmora opiekunów koni i bardzo częsta dolegliwość. Nigdy nie powinna być bagatelizowana i zawsze należy skonsultować się z weterynarzem, jeśli objawy bólowe trwają dłużej niż 30 minut. Szybka reakcja jest kluczowa. 

Najczęstsze objawy kolki

• tarzanie się
• rozciąganie
• gryzienie po bokach
• grzebanie kopytami
• kładzenie się

Jak reagować w przypadku kolki

• Zachowaj  spokój – zmierz tętno, sprawdź śluzówki i perystaltykę jelit, czas kapilarny, sprawdź stolec. Zbierz jak najwięcej danych, aby szybko przekazać je telefonicznie weterynarzowi.
• Usuń z boksu słomę i siano.
• Oprowadzaj konia stępem.
• Jeśli się poci, nałóż derkę.
• Podaj środki rozkurczowe, o ile lekarz zaleci przed przyjazdem.
• Ogranicz możliwość tarzania się.
• Zorganizuj transport na wypadek, gdy konieczna będzie wizyta w klinice.

Jeśli podczas oprowadzania kładzie się i chce się tarzać oznacza, to że kolka ma ostry przebieg i koń wymaga natychmiastowej interwencji, niestety często chirurgicznej dlatego czas ma kluczowe znaczenie.

Ochwat u konia pierwsza pomoc

Ochwat to stan zapalny tworzywa kopytowego, czyli tkanki okrywającej kość kopytową. To schorzenie może szybko postępować i trwale zmieniać strukturę kopyta, dlatego wymaga natychmiastowej interwencji i podania odpowiednich leków przeciwzapalnych.

Przyczyny ochwatu:

• niewłaściwe struganie 
• praca na twardym podłożu
• zatrucie organizmu  (zjedzenie toksycznych dla konia roślin) 
• insulinooporność, za duża podaż skrobi i cukru

Objawy ochwatu:

• niechęć do ruchu
• unikanie poruszania się po twardej nawierzchni 
• kulawizna
• przyjmowanie odciążającej postawy przednich nóg (przenoszenie ciężaru na tylne nogi)
• grzejące kopyta
• pojawienie się na kopytach wypukłych pierścieni.

Jak reagować w przypadku ochwatu

• Natychmiast ściągnij konia z pastwiska.
• Wyeliminuj z diety cukier oraz skrobię (nie dawaj treściwego posiłku!)
• Ogranicz ruch konia i wprowadź  do miękko wyścielonego słomą boksu, do czasu przyjazdu weterynarza.

Eksperci zalecają schładzanie kopyta w zimnej wodzie o temperaturze od 5 do 10 stopni Celsjusza przez okres od 48 do 72 godzin, aby zminimalizować stan zapalny.

Inne przypadki wymagające natychmiastowej interwencji weterynarza

Skaleczenia i rany

• jeśli są głębokie lub mocno krwawią
• jeśli są zlokalizowane w okolicach kolana, stawu skokowego, brzucha, klatki piersiowej, strzałki kopytowej, puzdra
• jeśli w ranie znajduje się ciało obce

Kulawizna

• konie nie używa jednej  kończyny
• chodząc  koń opiera chorą nogę na pazurze 
• kulawizna jest bardzo widoczna

Problemy neurologiczne

• koń ma problemy z poruszaniem się
• jest niezborny
• nie umie wstać
• jest apatyczny
• ma drgawki
• występuje przedłużające drganie mięśni

Problemy z oczami

• mocne łzawienie
• zaczerwienione spojówki 
• narośl na powiece 
• mechaniczne uszkodzenia oka i powieki
• nagła ślepota

Problemy z wydalaniem moczu

• skąpomocz
• krwiomocz
• ciemne zabarwienie moczu

Problemy oddechowe

• świszczący oddech
• kaszel
• przyspieszony oddech – powyżej 30 oddechów na minutę
• rozszerzone nozdrza
• krew z nosa
• pojawia się rynienka oddechowa z boku konia

Artykuł Pierwsza pomoc u koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Co jedzą konie?

Podstawą diety konia powinno być włókno, czyli siano i/lub trawa, a także sól i woda. Do tej diety konieczny jest dodatek suplementów witaminowo-mineralnych oraz innych źródeł energii (sieczki z lucerny, wysłodki, ziarna zbóż, nasiona roślin oleistych, oraz oleje lub produkty uboczne powstające w procesie tłoczenia oleju – makuchy), jeśli samo siano i pastwisko są niewystarczające, na przykład w przypadku koni w treningu, rosnących, klaczy ciężarnych lub karmiących, koni zbyt chudych lub chorych, lub kryjących ogierów.

Dodatkowe źródła włókna:

• Sieczki z traw lub lucerny.
• Wysłodki buraczane jako wysoko włókniste źródło energii.

Inne źródła energii pochodzą albo z tłuszczów albo z węglowodanów niestrukturalnych (skrobi i cukrów). Źródłem skrobi jest ziarno zbóż (owies, jęczmień, kukurydza) a tłuszcze dostarczane są pod postacią nasion roślin oleistych (np. słonecznik) lub olejów.

Źródła energii podawane jako pasza treściwa:

• Pasze gospodarskie: owies, mikronizowany  jęczmień, mikronizowana kukurydza, otręby pszenne, śruta sojowa, otręby pszenne, owsiane, ryżowe;
• Gotowe mieszanki: musli lub granulaty, zawierające dodatek witaminowo-mineralny.
• Oleje lub nasiona roślin oleistych: olej lniany, olej sojowy, siemię lniane, ziarno słonecznika.

Komponenty paszowe 

• konie wybuchowe powinny unikać owsa, kukurydzy, które zawierają dużo skrobi; warto w takim przypadku zastosować składniki zawierające więcej włókna, np.: wysłodki, granulat z trawy, granulat z lucerny, łuski owsa, otręby pszenne, owsiane, ryżowe; aby uzupełnić kalorie możemy również podawać takim koniom oleje, które są źródłem wolno uwalnianej energii;
• konie z problemami metabolicznymi i wrzodowe również powinny unikać paszy treściwej opartej na ziarnie zbóż. Energię powinny uzyskiwać z włókna i tłuszczu oraz mieć dostarczane dobrej jakości białka, np. z sieczek z lucerny, która ma właściwości buforujące, co jest szczególnie ważne dla koni wrzodowych;
• koniom chudym warto zadawać mieszanki o zwiększonej ilości białka, opartych na soi, grochu, siemieniu lnianym, ziarnie słonecznika;
• konie, które są w regularnej, umiarkowanej pracy i nie są wrażliwe na skrobię, mogą mieć zadawany owies (do tego odpowiedni balancer lub koncentrat witaminowo-mineralny) lub pasze gotowe bazujące na mikronizowanych ziarnach zbóż z dodatkiem sieczki.

Więcej na temat wyboru paszy dowiesz się w tym artykule: Jak wybrać odpowiednią paszę dla konia?

Białko w diecie koni

Białko jest niezbędne dla budowy kości, tkanek i mięśni. Konie rosnące, klacze karmiące oraz konie wymagające budowy masy mięśniowej potrzebują białka z dodatkowych źródeł, jak soja, lucerna, siemię lniane oraz drożdże.

Kompletne informacje o białku w żywieniu koni znajdziesz w tym artykule: Białko w diecie konia

Ile jedzą konie? 

Konie powinny spożywać siano w ilości 2% swojej masy ciała dziennie. Zawartość suchej masy w trawie to 18-22%, więc konie na pastwisku mogą zjeść od 25 do 40 kg zielonki dziennie. Zapotrzebowanie na energię zależy od kondycji i wykonywanej pracy.

Jak karmić konia?

• Małe i częste posiłki są dla koni bardziej naturalne.
• Paszę treściwą podziel na 2-3 posiłki dziennie.
• Ogranicz ilość skrobi w diecie.
• Karmienie według wagi, a nie miarek.
• Określ wagę i kondycję konia.
• Konie w zimnej i wietrznej pogodzie potrzebują więcej paszy objętościowej.
• Nie karm treściwym przed i po treningu.

Pamiętaj, że każdy koń jest indywidualny i jego potrzeby żywieniowe mogą się różnić. Ważne jest, aby dostosować dietę do jego specyficznych wymagań, które wynikają z wielu czynników, takich jak wiek, rasa, stan zdrowia, poziom aktywności oraz warunki środowiskowe.

Warto również zapoznać się z najczęstszymi błędami żywieniowymi koni. Te informacje znajdziesz tutaj https://equizen.pl/bledy-w-zywieniu-koni/

Zapotrzebowanie na kalorie, aminokwasy, minerały i witaminy:

• Klacze ciężarne, karmiące, rosnące konie, ogiery rozpłodowe oraz konie w regularnym, intensywnym treningu mają zwiększone zapotrzebowanie na kalorie oraz dodatkowe składniki odżywcze.
• W chłodniejszych warunkach pogodowych konie wymagają większej ilości paszy objętościowej, aby utrzymać odpowiednią temperaturę ciała.

Praktyczne wskazówki dotyczące karmienia:

• Zapewnij stały dostęp do świeżej wody i soli.
• Regularnie sprawdzaj stan zdrowia konia, obserwując jego apetyt, wagę i zachowanie.
• Unikaj gwałtownych zmian w diecie, wprowadzaj nowe pasze stopniowo.Okres adaptacji zwykle trwa ok 10-15 dni.
• Upewnij się, że pasze są świeże, bez pleśni i zanieczyszczeń.

Monitorowanie kondycji konia:

• Regularnie oceniaj kondycję konia (BCS – body condition score), aby upewnić się, że jest ona optymalna.
• Dostosuj dietę w zależności od zmian w kondycji fizycznej konia.

Podsumowanie

Prawidłowe żywienie jest kluczowe dla zdrowia i dobrego samopoczucia konia. Zapewnienie zbilansowanej diety, dostosowanej do indywidualnych potrzeb konia, jest niezbędne do utrzymania go w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Regularne konsultacje z weterynarzem lub specjalistą ds. żywienia koni mogą pomóc w opracowaniu i dostosowaniu odpowiedniego planu żywieniowego. Pamiętaj, że zdrowe żywienie to inwestycja w długotrwałe zdrowie i szczęście Twojego konia.

Artykuł Podstawy żywienia koni dla początkujących pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Padok to inaczej wybieg dla koni. Jest on ogrodzony i spełnia funkcję wybiegu. Na padoku konie powinny mieć możliwość swobodnego poruszania się, socjalizacji z innymi końmi, schronienia przed trudnymi warunkami atmosferycznymi, a także odpoczynku. Konie na padoku powinny przebywać w grupach. Padok w odróżnieniu od pastwiska, ma mniejszą powierzchnię, przez co zazwyczaj nie ma na nim trawy. Konie na wybiegu powinny mieć zapewniony stały dostęp do wody i siana. 

Wielkość padoku

Jest uwarunkowana ilością koni oraz przeznaczeniem. Ważne jest aby zwierzęta nie były przetrzymywanie na zbyt małej powierzchni. Normy obowiązujące w Polsce są wskazane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 września 2003 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich. Zasadniczo powierzchnia powinna mieć wymiary co najmniej 50m x 100 m. 

Jeżeli konie są trzymane w chowie bezstajennym, to za minimum uznaje się 1000 m2 na konia. W przypadku pastwiska, które ma służyć jako źródło pobierania paszy objętościowo soczystej, wielkość areału osobniczego (obszaru, na którym pojedynczy koń ma dostęp do ruchu, żerowania i ogólnego poruszania się) wynosi minimum 0,5 ha (5000 m2) idealnie – 1 ha.

Areał osobniczy może być zróżnicowany w zależności od takich czynników jak:

• sposób użytkowania konia (konie sportowe, czy też rekreacyjne spędzają zdecydowanie mniej czasu na padoku/pastwisku niż konie hodowlane)
• warunki terenowe – jak ukształtowany jest teren, jaki rodzaj gleby i jej przepuszczalność
• indywidualne potrzeby konia – ze względu na temperament, poziom aktywności, specyficzne wymagania żywieniowe konia; 

Czym ogrodzić padok?

Ogrodzenie padoku powinno być przede wszystkim solidne i bezpieczne.

Najczęstsze rozwiązania:

• drewniane – z reguły przy użyciu sosnowych desek, ważne aby były odpowiednio grube i solidne – minusem jest to, że konie lubią obgryzać drewno;
• metalowe – stalowe rury, które powinny być odpowiednio zabezpieczone przed rdzą; trzeba sprawdzać, czy nie ma ostrych krawędzi;
• plastikowe PCV – ogrodzenia z tworzyw sztucznych są lekkie i łatwe w utrzymaniu – odporne na warunki atmosferyczne, nie wymagają konserwacji jak drewno czy metal, a gładka powierzchnia ogranicza ocieranie i gryzienie – konie nie dewastują takiego ogrodzenia; są bezpieczne, np firma equisafe oferuje ogrodzenia elektryczne przęsłowe z system 2 lub 3 poprzeczek;
• taśmy i linki elektryczne (tzw. “pastuchy”) montowane do palików plastikowych (raczej rozwiązanie tymczasowe)  drewnianych lub kompozytowych wkopanych w ziemię. Do palików montujemy izolatory przez które przechodzi taśma (o grubości 2 lub 4 cm)  lub linka. Taśma jest mniej trwała i odporna na zerwanie. Oprócz tego potrzebny jest też elektryzator i listwa uziemiająca. Ciekawym rozwiązaniem bazującym na elastycznych taśmach gumowych mocowanych do słupków z ekokompozytu w połączeniu z linką elektryczną  jest system Hippo Safety Fence;

Słupki powinny być stawiane co ok 3 m, a ich wysokość od gruntu nie powinna być mniejsza niż 1,5 i takiej wysokości powinno być ogrodzenie.

Bardzo ważnym elementem jest brama – a w zasadzie jej umiejscowienie, gdyż tam tłoczą się konie i jest to miejsce najbardziej wydeptane i podatne na tworzenie się błota.

Jaki powinien być padok?

• Teren i podłoże

Idealny padok powinien mieć zróżnicowany teren (delikatne górki, nasypy są mile widziane) oraz przepuszczalne podłoże, tak, aby nie tworzyło się błoto w miejscach intensywnie użytkowanych – przy przejściach, bramie, paśniku. 

Błoto na padoku

Błoto to spory problem szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Grząskie podłoże stanowi poważne ryzyko kontuzji podczas gonitw i zabaw – każdy poślizg nadwyręża ścięgna oraz mięśnie. Błotny teren po spadku temperatury zamienia się w niebezpieczną grudę. Stąpając po nierównym i twardym podłożu koń również jest narażony na urazy kończyn oraz podbicie.

Błoto utrudnia też sprzątanie obornika. Regularne zbieranie odchodów jest istotnym elementem profilaktyki przeciwpasożytniczej, a także zapobiega infekcjom strzałki kopytowej oraz grudzie.

W przypadku padoku, który usytuowany jest na podmokłym terenie lub w dołku wypadałoby zastanowić się nad zrobieniem drenażu i odpowiednim zabezpieczeniu tych miejsc, gdzie błota jest najwięcej, specjalnymi matami padokowymi albo geokratkami wypełnionymi kruszywem i podsypanymi żwirkiem lub piachem. Warto w tym przypadku skonsultować się ze specjalistą, tak aby zweryfikować koszty i skuteczność inwestycji.

• Schronienie

Ważne, aby na padoku było miejsce, gdzie konie mogą schronić się przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (słońcem, zacinającym marznącym deszczem, wiatrem) – jeśli nie ma naturalnych (np. zagajniki sosnowy, drzewa), dobrze byłoby, aby była dostępna wiata.

• Dostęp do siana i wody

Na padokach z reguły nie ma trawy, więc konie powinny mieć zapewniony dostęp do siana – w wersji ekonomicznej  postawiona bela lub siano zadawane do siatek lub do paśników. Istotne jest, aby przy większej ilości koni miejsc poboru siana było więcej. Kluczowy jest również dostęp do wody – wlana do wanny lub kalfasów, albo z automatycznego poidła. 

Rodzaje padoków

• Padoki pastwiskowe – w zasadzie jest to pastwisko podzielone na kwatery, aby kontrolować wypas.
• Padok wybiegowy – ogrodzony teren bez dostępu do trawy, gdzie konie mają odpowiednio dużą przestrzeń do biegania, zabawy, socjalizacji z innymi końmi. Często jest to tzw. padok zimowy, na którym przebywają konie poza sezonem pastwiskowym.
• Padok boksowy – umieszczony przy stajni, każdy koń ma swoją indywidualną kwaterkę połączoną z boksem

Paddock Paradise

To koncepcja padoku dla koni stworzona przez Jamie Jacksona, która zakłada, że konie domowe powinny mieć stworzone  warunki chowu jak najbardziej przypominające naturalne środowisko. 

Konie jako zwierzęta stepowe są przyzwyczajone do przemieszczania się i ciągłego jedzenia małymi porcjami. W naturze mają swoje ścieżki, którymi przemieszczają się w ciągu dnia w zależności od potrzeb (odpoczynku, piaskowej kąpieli, pasienia się, pragnienia). 

Głównym założeniem systemu paddock paradise jest stworzenie ścieżki, po której poruszają się konie na wydzielonym obszarze. Środek zajmuje pastwisko, do którego konie mają regulowany dostęp.  Ścieżki mogą prowadzić przez różnorodny teren – pagórki, lasek, naturalne przeszkody. 

Koncepcja zakłada, że miejsce do żerowania nie stanowi centralnie umiejscowiony paśnik (przy którym większość koni non-stop stoi). Konie, aby zdobyć zasoby, muszą poruszać się po ścieżce, tak więc paśniki czy siatki z sianem rozlokowane są w różnych miejscach, a wodopój jest z reguły po przeciwległej stronie. 

Konie mają również dostęp do schronienia – nie tylko wiatę, ale także naturalne elementy – żywopłoty, zagajniki, lasek, drzewa. Na ścieżkach są również zorganizowane miejsca stymulujące konia – pagórki, miejsce do tarzania, drapaki. 

Zaletą takiego systemu jest niewątpliwie wymuszanie ruchu u konia, a także zapewnienie mu rozrywki i stymulacji psychicznej. Taki system sprawdza się, kiedy mamy niewielką ilość powierzchni, a chcemy, aby mimo wszystko koń miał dostęp do świeżej trawy. Minusem może być koszt inwestycji – należy na pewno zastanowić się nad odpowiednim podłożem w korytarzu, tak aby nie zamienił się w błoto. Więcej czasu też zajmuje dostarczanie siana.

Podsumowując

Padoki są ważnym elementem utrzymania koni. Zapewniają im odpowiednią ilość ruchu i możliwość socjalizacji z innymi końmi. Wypuszczanie koni na padok bez względu na porę roku i pogodę  jest kluczowym elementem utrzymania ich w zdrowiu fizycznym i psychicznym. Obowiązkiem właściciela stajni jest utrzymywanie padoków w czystości, w dobrym stanie technicznym,  z uwzględnieniem dobrostanu koni (dostęp do siana, wody, schronienia, odpowiednia ilością koni w stosunku do powierzchni) oraz ich bezpieczeństwa.

Artykuł Padok dla koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Historia gatunku

Koń po raz pierwszy został udomowiony prawdopodobnie na terenie północnego Kazachstanu około 3,5 tys. lat p.n.e., natomiast ludność europejska dokonała tego ok. 1,5 tys. lat p.n.e

Przodkami koni orientalnych, od których pochodzą konie gorącokrwiste, były prawdopodobnie koń Przewalskiego i tarpan; konie zimnokrwiste pochodzą natomiast od konia leśnego z Północnej Europy. 

Koń Przewalskiego jest obecnie jedynym przedstawicielem gatunku koni dzikich. Rasa konik polski wykazuje bardzo duże podobieństwo do tarpana, lecz nie jest genetycznie tą samą rasą (chociaż poza Polską koniki polskie bywają określane mianem tarpan).

Konie zimnokrwiste

To konie których przodkami były ciężkie konie wojenne i pociągowe – mają cięższe kości gęstą sierść, grubą skórę, szczotki pęcinowe; są zazwyczaj spokojniejsze, mniej ruchliwe niż konie gorącokrwiste; są to konie robocze, używane między innymi do prac rolniczych i transportowych, jako konie pociągowe, zazwyczaj pracują w stępie;

Konie gorącokrwiste

To konie o dużej sprawności fizycznej, są energiczne, temperamentne, przystosowane do pracy w szybkim ruchu, użytkowane są najczęściej w sportach konnych; pochodzą od koni pełnej krwi arabskiej lub angielskiej; mają lekką budowę, gładką sierść, brak szczotek przy pęcinach; 

Potrzeby koni

Aby koń był zdrowy i szczęśliwy muszą zostać spełnione jego potrzeby. Domowe konie wbrew pozorom mają takie same potrzeby jak dzikie. O ich przetrwaniu decydują instynkty, które wpływają na ich zachowanie. Konie mają 4 potrzeby wynikające z przynależności do gatunku:

• przetrwanie, czyli unikanie sytuacji niebezpiecznych i zagrażających życiu
• jedzenie i picie
• rozmnażanie, aby zapewnić ciągłość gatunku
• socjalizacja – przebywanie w stadzie

Więcej o potrzebach koni znajdziesz w artykule: Jakie są najważniejsze potrzeby konia

Konie są zwierzętami roślinożernymi, które stanowiły w naturalnych warunkach pokarm zwierząt drapieżnych. Przetrwanie zapewnił im instynkt ucieczki, a w sytuacji bezpośredniego zagrożenia przystępują do walki. Dlatego konie z natury są czujne, ostrożne i płochliwe.

Konie to zwierzęta pochodzące ze stepu, poruszały się w celu zdobycia pożywienia po nieograniczonej przestrzeni. Ciasne, ciemne miejsca, ograniczające przestrzeń, a tym samym uniemożliwiające ucieczkę, budzą w nich lęk. 

Mając na uwadze dwa aspekty (instynkt ucieczki przed drapieżnikiem i potrzebę ruchu na odpowiednio dużej przestrzeni) konie nie lubią kiedy się je goni i ogranicza swobodę ruchu. 

Konie nie potrzebują stajni.  W naturalnych warunkach konie szukają schronienia przed ekstremalnymi warunkami pogodowymi (upał, zimny wiatr, marznący deszcz) i owadami, dlatego często wystarczy zapewnić im dostęp do wiaty albo naturalnego schronienia w postaci zagajnika. 

Udomowione konie nie muszą być zamykane na pół dnia w stajni, z powodu niskiej temperatury, deszczu, czy padającego śniegu. Mają świetny system termoregulacji, dzięki któremu mają szeroki zakres temperatury, która pozostaje dla nich neutralna (od 5 do 25 stopni Celsjusza). Mając wybór, konie często wolą pozostać na zewnątrz, niż wejść do stajni, wtedy kiedy nam jest zimno i nieprzyjemnie.

Konie potrzebują jeść przez większą część dnia.  Na wolności konie spędzają do 16 godzin dziennie pasąc się (pobierają pokarm małymi porcjami), ale nie stoją w miejscu, tylko się przemieszczają. 

Udomowiony koń również powinien mieć zapewniony stały dostęp do paszy objętościowej (pastwisko lub siano). Wynika to z budowy i pracy przewodu pokarmowego. O tym dlaczego koń potrzebuje stałego dostępu do paszy objętościowej i jak karmić konie możesz przeczytać w artykułach: 

Jak wszystkie organizmy żywe, konie potrzebują świeżej i czystej wody. W zależności od gabarytów, pory roku, ilości ruchu piją średnio od 15 do 35 litrów dziennie. O pojeniu koni przeczytasz w artykule: Woda w żywieniu koni

Jak wspomnieliśmy wcześniej nadrzędną potrzebą konia jest przetrwanie i poczucie bezpieczeństwa, które zapewnia stado. Konie to zwierzęta stadne. Łączą się w małe grupy, dzięki czemu odczuwają komfort i bezpieczeństwo, dlatego na pastwisku należy je trzymać w stadzie lub w małych grupach. 

Socjalizacja jest niezbędna do prawidłowego rozwoju. Konie od małego muszą przebywać z osobnikami swojego gatunku, aby nauczyć się odpowiednich zachowań.

Pomimo tego, że konie lubią wchodzić w fizyczne interakcje podczas wzajemnej pielęgnacji albo podczas zabawy, to utrzymują również strefę przestrzeni osobistej o promieniu ok 4-5 m.  Człowiek często zapomina o tej potrzebie, wchodząc “bez pytania” w strefę komfortu konia. 

Życie w stadzie opiera się na hierarchii. Na pozycję osobnika wpływa wiek, budowa ciała, temperament. Ustalenie porządku bywa gwałtowne i agresywne, ale kiedy zostanie ustalony, każdy koń zna swoje miejsce. Oczywiście porządek nie jest dany raz na zawsze  –  za każdym razem kiedy do stada zostaje dołączony nowy koń, następują zawirowania. Aby uniknąć kontuzji należy konie wprowadzać do stada stopniowo i zapewnić im dużą bezpieczną przestrzeń, tak aby goniony osobnik miał gdzie uciec.

Udomowiony koń powinien czuć się w stadzie komfortowo. Oznacza to, że nie powinien być ciągle gnębiony przez inne konie. Powinien mieć zapewniony swobodny dostęp do zasobów (jedzenia i wody) dlatego tak ważne jest, aby siatki z sianem lub paśniki rozmieszczać w różnych miejscach na padoku,  w ilości adekwatnej do ilości koni. Jeśli stado jest zgodne, nie będzie problemu ze wspólnym jedzeniem, ale zawsze pierwszeństwo w dostępie do zasobów będzie miał szef stada.

Większość koni podąża za swoim przywódcą. To on podejmuje decyzje gdzie i kiedy iść, najczęściej jest to klacz alfa. Chęć podążania konia za liderem jest wykorzystywana w treningu, ale aby nim być, musisz przekonać konia, że można ci zaufać. Dobre relacje zawsze oparte są na szacunku i zaufaniu! O relacjach między koniem a człowiekiem przeczytasz w artykule Lubi kocha szanuje – o relacjach między koniem a człowiekiem

Zmysły konia

Poznając jak działają zmysły konia, będziemy świadomi jak postrzega on otoczenie, przez co będziemy bardziej bezpieczni i zrozumiemy dlaczego konie zachowują się tak, a nie inaczej. 

Wzrok

Wzrok konia różni się od ludzkiego. Nasze oczy umiejscowione są z przodu głowy, a konia po bokach, przez co ma znacznie większy zakres widzenia – 340 stopni. Co więcej oczy konia działają niezależnie, dlatego zapoznając konia z jakimś przedmiotem trzeba mu go pokazać z dwóch stron. 

Konie są dalekowzroczne, jeśli patrzy w dal ma podniesioną głowę, jednak aby zidentyfikować obiekt z bliska, opuszcza głowę i używa zmysłu węchu i dotyku. Jeśli zbyt mocno trzymamy wodze i ograniczamy mu możliwość poznania, koń może się wystraszyć.  Zbliżając się do obiektu na wprost koni widzi go do momentu kiedy znajduje się mniej więcej w odległości 120 cm, później trafia do obszaru ślepego.

Istnieją strefy martwe, gdzie koń nie widzi – bezpośrednio przed nosem konia i za ogonem, oraz bezpośrednio pod nosem, na grzbiecie, w okolicach kłębu i przed czołem. Martwa strefa widzenia za zadem jest niebezpieczna – dlatego podstawową zasadą bezpieczeństwa podczas obcowania z końmi jest zakaz podchodzenia od tyłu. Zaskoczony koń  może kopnąć. Obszar ślepy przed czołem konia powoduje również to, że jeśli gwałtownie wyciągniesz rękę aby dotknąć konia, może się wystraszyć i odskoczyć, albo zadrzeć głowę.

Konie znacznie dłużej adaptują się do zmiany intensywności oświetlenia, dlatego kiedy wychodzisz z ciemnej stajni w słoneczny dzień, daj koniowi chwilę na przystosowanie się. 

Konie widzą w nocy lepiej niż ludzie i lepiej znoszą jaskrawe dzienne światło.

Słuch

Końskie uszy są najbardziej ruchome spośród uszu wszystkich zwierząt domowych – zakres ruchu wynosi niemal 180 stopni. Konie słyszą dźwięki z większej odległości, nawet kilku kilometrów i mają większy zakres słuchu – dotyczy to zarówno dźwięków o wysokim i niskim natężeniu. 

Węch i smak

Konie poznając otoczenie polegają na zmyśle powonienia. Ludzie nie doceniają tego zmysłu, przez fakt, że ludzki mózg jest silnie nastawiony na zmysł widzenia.  Konie jak i psy, po zapachu są w stanie określić płeć, stan zdrowia, hierarchię w stadzie osobnika, który przebywał przed nim w danym miejscu i zostawił  swoje odchody.  Koń z powietrza może zdobyć informacje o lokalizacji źródła wody, drapieżnika, określić emocje u kolegów w stadzie, rozpoznać znajomego konia, znaleźć drogę powrotną do stajni. Dzięki wibrysom (wąsom czuciowym) konie mogą selekcjonować jedzenie.

Odczucie smaku u koni jak i ludzi jest w 80 % uzależnione od powonienia. Ważnymi smakami dla konia jest słodki (glukoza – dostarcza energii) i słony. Sód jest niezbędny do utrzymania odpowiedniej objętości płynów oraz ciśnienia tętniczego krwi, prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz do działania układu mięśniowego.

Dotyk

Konie są bardzo wrażliwe na dotyk. Potrafią czuć muchę siadająca na ich ciele, dlatego podczas szkolenia powinniśmy zawsze używać lekkiego nacisku a nie siły.

Konie traktują lekki i przerywany dotyk za irytujący, dlatego się od niego odsuwają, natomiast na siłę odpowiadają siłą – to dlatego, gdy napierasz z całą siłą na bok konia, on także napiera na ciebie.

Jeśli wystawimy konia na długotrwałe powtarzalne działanie bodźca – odczulimy go, tzn. przestanie na niego reagować i dokładnie tak się dzieje, jeśli podczas jazdy cały czas go podkupujemy, albo dźgamy łydką, chcą go zmusić do ruchu na przód. 

Budowa konia

Z jednej strony konie są mocne i wytrzymałe a z drugiej niezwykle delikatne i podatne na choroby, wynikające głównie z nadmiernego eksploatowania albo nieodpowiednich warunków bytowych. Każdy właściciel wie, że powiedzenie “zdrowy jak koń” można włożyć między bajki.

Poniżej znajdziesz parę ciekawostek związanych z anatomią konia

• Konie nie potrafią wymiotować – mają silne zwieracze przełyku, więc wszystko co połkną, musi przejść przez ich układ pokarmowy, dlatego tak ważne jest prawidłowe karmienie, by nie doszło do niedrożności przełyku, przeładowania żołądka, albo zatkania światła jelit i kolki.

• Ciało konia nie jest przystosowane do noszenia dodatkowych ciężarów; aby jeździć na koniu musi on najpierw rozbudować mięśnie grzbietu, oraz należy właściwie dopasować siodło. Przyjmuje się, że koń nie powinien nosić więcej na swoim grzbiecie niż 20% swojej masy (jeździec + sprzęt), oczywiście wszystko zależy to do jego budowy; konie o lekkim kośćcu powinny nosić mniejsze ciężary.

• Koń może drzemać na stojąco – kończyny konia pozwalają odpoczywać na stojąco przy minimalnej pracy mięśni, dzięki aparatowi ustaleniowemu i zwrotnemu, który stabilizuje stawy,  tak że ciężar odpoczywającego konia opiera się na wyprostowanych dwóch przednich kończynach i jednej tylnej. Druga tylna opiera się krawędzią kopyta o ziemię i koń co kilka minut przenosi ciężar raz z jednej, raz z drugiej nogi.

Odpoczynek i sen 

Konie odpoczywają większość czasu w pozycji stojącej drzemiąc od 20 do 50 razy dziennie. W pozycji leżącej nie spędzają więcej niż dwie godziny, ze względu na swoje gabaryty i ciśnienie jakie jest wywierane na narządy wewnętrzne. Dłuższe leżenie jest niezdrowe, dlatego koń który nie potrafi samodzielnie wstać, ma kiepskie rokowania.

Domowe konie w odróżnieniu od ludzi śpią zarówno w ciągu dnia jak i w nocy. Dziko żyjące konie śpią krótko w ciągu dnia, aby nie stać się ofiarą polującego drapieżnika, dlatego właśnie konie regenerują się, stojąc. Przez swoje gabaryty wstają powoli, co  zmniejsza ich szanse na ucieczkę w przypadku zagrożenia.

W stadzie prawie nigdy nie zobaczysz koni leżących razem. Przynajmniej jeden będzie stał na straży, gotowy zaalarmować resztę stada, jeśli pojawią się jakiekolwiek oznaki niebezpieczeństwa. 

Konie kładą się na boku, kiedy są zrelaksowane i czują się bezpiecznie. Tylko w takiej pozycji wchodzą w fazę REM. Więcej o kładzeniu się koni i śnie znajdziesz w artykule Dlaczego koń się kładzie.

Długość życia

W przeszłości konie żyły średnio 20 do 25 lat ale obecnie ich długość życia wynosi między 25 a 30. Konie żyją dłużej dzięki właściwej opiece. Konie, którymi opiekuje się człowiek, żyją dłużej, niż dzikie konie. Mustangi dożywają średnio 15 lat. Nie wszystkie rasy mają taką samą długość życia. Konie mniejszych ras i prymitywne, jak fiordy, islandery, hucuły dożywają 30-35 lat. Decydując się na zakup konia, należy mieć świadomość, że opieka nad nim, to długotreminowe zobowiązanie.

Skutki udomowienia

Jednym z najgorszych skutków udomowienia konia jest przytrzymywanie go w zamknięciu i ograniczanie kontaktów z innymi końmi na padoku. 

Ludzie, nie rozumiejąc natury koni, antropomorfizują je. Zamykają w złotych klatkach i w obawie przed kontuzją wykluczającą zwierzę z użytkowania, trzymają konia na pojedynczych, małych kwaterach, albo w ogóle nie wypuszczają z boksu. 

U wrażliwszych osobników, które nie potrafią przystosować się do warunków bytowych narzuconych przez widzimisię człowieka, pojawiają się stereotypie (bezcelowe, powtarzane regularnie zachowania), takie jak chodzenie po boksie, tkanie, samookaleczanie, łykanie.

Konie też często są karmione niezgodnie z ich fizjologią – mają ograniczony dostęp do paszy objętościowej, dostają zbyt dużo paszy treściwej opartej na ziarnie zbóż. Z drugiej strony są też często przekarmianie, czego skutkiem jest otyłość oraz choroby metaboliczne. Koń jako zwierzę stepowe miał dostęp do naturalnych łąk niskiej jakości z dużą ilością ziół. Sztucznie zakładane pastwiska są często zbyt bogate, a wielogodzinny wypas na takiej łące prowadzi do otyłości, ochwatu, kolek.

Przez derkowanie, zbyt częste szorowanie, nakładanie różnych pielęgnacyjnych preparatów skóra i sierść zostaje pozbawiona naturalnych właściwości ochronnych.

Niestety często świadomie lub też nieświadomie, właściciele koni pozbawiają ich możliwości bycia po prostu koniem. 

Podsumowując

1. Im więcej wiemy o naturze koni, tym większe szanse mamy na dobre relacje. 
2. Podstawą dobrostanu koni jest nieograniczanie ruchu i przestrzeni.
3. Konie są zwierzętami stadnymi i potrzebują towarzystwa innych koni.
4. Konie spędzają większość dnia na jedzeniu. Ich układ pokarmowy jest przystosowany do pobierania pokarmu ciągle, małymi porcjami.
5. Konie na zagrożenie reagują ucieczką, w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia – atakiem.
6. Konie z natury dążą do wygody i unikają konfliktów, dlatego żyją wg. ustalonej w stadzie hierarchii – każdy zna swoje miejsce.
7. Konie lepiej widzą z daleka niż z bliska. Bliskie przedmioty poznają dzięki węchowi i dotykowi. Konie mają szeroki zakres widzenia; nie widzą tylko tego co jest bezpośrednio przed nimi i za nimi.
8. Konie mają bardzo dobrze rozwinięty zmysł słuchu, a końskie uszy mają zakres ruchu wynoszący 180 stopni.
9. Konie mają taką samą wrażliwość na zapachy jak  psy, zapach jest najsilniejszym źródłem poznawania otoczenia

Źródła

J. Jones: Mózg konia, mózg człowiekaCh. Hill: Myśleć jak koń

Artykuł <strong>Koń w pigułce</strong> pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Poniżej znajdziesz podstawowe wskazówki dotyczące bezpieczeństwa podczas obsługi konia i przebywania w jego towarzystwie. Są one szczególnie istotne dla nowicjuszy ale i doświadczeni koniarze nie powinni o nich zapominać i ulegać rutynie.

Behawior koni

Widok galopującego konia jest podobno jednym z najpiękniejszych na świecie. Konie są piękne, wolne, dzikie. Są też jednymi z największych i najsilniejszych zwierząt z którymi na co dzień obcuje człowiek. Konie są zwierzętami uciekającymi, płochliwymi oraz bardzo warżliwymi na zmiany zachodzące w ich otoczeniu, dlatego każda osoba, która chciałaby się nimi zajmować, powinna najpierw poznać ich naturę i sposób, w jaki odbierają zmysłami bodźce z otoczenia zewnętrznego. 

Podchodzenie do konia

Konie z natury są płochliwe i na zagrożenie reagują ucieczką lub atakiem (kopnięciem, gryzieniem). Ludzie w mniemaniu koni zachowują się w sposób drapieżny, czyli stanowią potencjalne zagrożenie. Jednym z takich ludzkich zachowań jest skradanie się. 

Nigdy nie skradaj się, kiedy chcesz złapać konia. Nie podchodź do niego od tyłu! Zbliżaj się do boku konia i zawsze uprzedź swoją obecność werbalnie. Do konia najlepiej podchodź z lewej strony; twoje ruchy powinny być spokojne i łagodne. Na powitanie wyciągnij dłoń i pozwól aby to koń pierwszy się przywitał (powąchał rękę).

Do zadu konia należy podchodzić od strony łopatek, mówić spokojnie i być na tyle blisko, by dotykać ciałem jego boków.

Jeśli wchodzisz do boksu, najpierw zakomunikuj swoją obecność i poczekaj aż koń odwróci się do ciebie przodem, a dwoje uszu będą skierowane w twoją stronę.

Prowadzenie

Konia prowadź zawsze na kantarze i uwiązie. Do pracy z ziemi lub podczas spacerów możesz używać kantara sznurkowego i 3,5 m liny, jednak pamiętaj, aby NIGDY nie pozostawiać konia w boksie, nie wiązać, ani nie puszczać na padok w takim kantarze. Służy on tylko i wyłącznie do pracy.

Jedną z podstawowych umiejętności konia powinno być zakładanie kantara. Koń powinien sam obniżyć głowę i wsadzić nos w kantar.

Prowadząc konia nigdy nie obowiązują uwiązu wokół dłoni (jeśli koń cię pociągnie, możesz się przewrócić, koń może cię pociągnąć za sobą, może ci wyrwać bark ze stawu),  ani nie trzymaj uwiązu ciągle napiętego. Jedną ręką trzymaj go w połowie długości, drugą za końcówkę. 

Prowadząc, idź obok konia, tuż przy jego łopatce. Nie pozwól, by koń szedł za tobą albo przed (gdy się przestraszy, może na Ciebie wskoczyć, albo kopnąć) ani go nie ciągnij.

Nie prowadź konia trzymając go za sam kantar, ani nie prowadź kilku koni równocześnie.

Jeśli jesteś początkującym koniarzem i czujesz się niepewnie, kiedy koń jest zdenerwowany, poproś kogoś doświadczonego o pomoc.

Prawidłowe zakładanie kantara i prowadzenie konia jest podstawową czynnością, jakiej musisz się nauczyć, chcąc się nim zajmować.

Wiązanie

Jeśli przywiązujesz konia, węzeł powinien być na wysokości końskich oczu i nie dłuższy niż twoje ramię – taki sposób przywiązania konia do stałego elementu zapobiegnie odsadzeniu. 

Naucz się bezpiecznego węzła, tak aby jednym ruchem ręki odwiązać konia w sytuacji niebezpiecznej. Nigdy nie wiąż konia za wodze w ogłowiu lub kiedy ma założony kantar sznurkowy. Przy wiązaniu najlepiej używać uwiązu z bezpiecznym zapięciem, który się otworzy w przypadku gwałtownego szarpnięcia konia.

Nigdy nie przechodź bezpośrednio przed uwiązanym koniem pod uwiązem.

Unikanie strefy niebezpiecznej

Konie mają oczy z boku głowy. Takie położenie wpływa na pole widzenia oraz orientację w przestrzeni. Końskie oczy poruszają się niezależnie. Zakres widzenia konia wynosi około 340 stopni (człowieka 90), dzięki czemu koń widzi wszystko poza dwiema strefami: bezpośrednio przed nosem (ok 2 m) i bezpośrednio za ogonem. Nawet najbardziej grzeczny i spokojny koń może kopnąć, powodując nawet śmierć, jeśli zostanie zaskoczony od tyłu.

Wiele początkujących w opiece nad końmi odsuwa się od konia, jeśli pojawią się jakieś oznaki zagrożenia. Jest to jednak ryzykowne. Najbezpieczniejszym miejscem jest stanie obok łopatki koni, a nie kilka kroków od niego. Kiedy stoisz blisko boku konia, nie jest on w stanie wykonać potężnego kopnięcia.

Uwaga i skupienie

Uwaga na koniu jest niezbędna. Mózg konia stworzony jest do utrzymywania czujności. Będąc w naszym towarzystwie uczymy konie umiejętności koncentrowania uwagi na nas,  a nie na otoczeniu, ignorowania własnego instynktu. 

Będąc wśród koni zachowuj się spokojnie i bądź skupiony. Konie są odbiciem nastrojów i napięcia w ciele. Jeśli się boisz, jesteś zdenerwowany lub niecierpliwy, nie oczekuj że koń będzie oazą spokoju i chętny do współpracy.

Wielozadaniowość wpływa niekorzystnie na efektywność pracy (obniża ją o 40%), przez co zwiększa ryzyko popełnienia błędów. Robiąc dwie rzeczy równocześnie (np. rozmawiasz przez telefon i zajmujesz się koniem) możemy o wiele łatwiej doprowadzić do wypadku. Jeździectwo wymaga uważności. Jeśli chcesz uwagi konia, sam musisz mu ją poświęcić. 

Puszczanie na padok

Puszczając konia do stada, pamiętaj, aby zawsze odwrócić go w kierunku wyjścia/bramki (zadem do stada) i odpiąć uwiąz lub ściągnąć kantar kiedy stoi spokojnie. Konie często emocjonują się powrotem do swoich kolegów i są niecierpliwe, szczególnie kiedy stado jest oddalone. Często ruszają z kopyta, niejednokrotnie brykając, dlatego aby zminimalizować ryzyko stratowania albo kopnięcia, koń powinien mieć głowę zwróconą w twoją stronę, kiedy go puszczasz luzem.

Podawanie smakołyków/karmienie z ręki

Karmienie z ręki jest sprawą kontrowersyjną – jedni dają smakołyki, inni koniarze w ogóle nie podają jedzenia z ręki. Nieumiejętne podawanie smakołyków może doprowadzić do natarczywego szturchania, podgryzania, ale jest też jednym ze sposobów motywowania konia do określonego zachowania przy treningu metodą pozytywnego wzmocnienia. Jeśli decydujesz się na podanie jakiekolwiek jedzenia z ręki przestrzegaj następujących zasad:

• Upewnij się, że podawane jedzenie jest jadalne dla koni. O smakołykach dla koni przeczytasz w tym artykule Cukierek albo psikus – parę słów o końskich smaczkach.
• Jeśli nie jesteś właścicielem konia, najpierw zapytaj, czy koń może dostać od Ciebie jedzenie.
• Nie wnoś smakowitych przysmaków (np. marchewek) na padok; konie mają niesamowity węch, poza tym na pewno zauważą, że kolega dostaje coś dobrego i za chwilę zostaniesz otoczony przez niechciane i bardzo natarczywe towarzystwo. Konie to zwierzęta żyjące w określonej hierarchii w stadzie i może dojść do niebezpiecznych przepychanek pomiędzy nimi, szczególnie gdy kwestia dotyczy dostępności do jedzenia.
• Jeśli chcesz dać smakołyk, podawaj go na płaskiej, otwartej dłoni, aby uniknąć ugryzienia w palec; jeśli czujesz się niepewnie, lepiej zrezygnuj z podawania jedzenia albo wsadź go do miski lub żłobu.

Mowa ciała koni

Konie komunikują się między sobą za pomocą mowy ciała. Rozumienie i odczytywanie wysyłanych przez nich komunikatów jest niezbędne, aby być bezpiecznym i uniknąć poważnych kłopotów. Zanim koń zaatakuje, wysyła ostrzegawcze sygnały, do których należy:

• kładzenie uszu
• wyciąganie szyi
• odwracanie się zadem
• podnoszenie zadniej nogi
• machanie ogonem

Aby zrozumieć końską mowę, należy spędzać jak najwięcej czasu na obserwacji koni w naturalnym środowisku — w stadzie. O komunikacji między końmi i jak rozpoznać stan emocjonalny konia dowiesz się w artykule Jak zrozumieć konia? Mowa ciała dla początkujących.

 Porządek w stajni i czyszczenie konia

Jeśli sprzątasz stajnię i jesteś odpowiedzialny za czyszczenie oraz derkowanie, pamiętaj o kilku istotnych kwestiach:

• nigdy nie zostawiaj wideł, taczek, grabi w boksie ani w miejscach gdzie przechodzą konie lub gdzie są wiązane;
• nie czyść konia w boksie, tylko w stanowisku do tego przeznaczonym albo na myjce; przywiąż konia przed czyszczeniem;
• czyszczenie zacznij od miejsc najmniej wrażliwych na dotyk, tj. okolic łopatek, szyi, później boków; czyszcząc, stój blisko konia, aby uniknąć ewentualnego kopnięcia;
• kiedy czyścisz brzuch, dół nóg, kopyta nigdy nie kucaj ani nie klękaj, nie siedź też na ziemi;
• czyszcząc kopyta zachowaj ostrożność – przyzwyczaj konia do dotyku – kładąc dłoń na łopatce lub zadzie  i delikatnie przesuwając w dół do kopyta;
• jeśli zakładasz derkę zacznij od zapięcia na klatce piersiowej, później zapnij pasy pod brzuchem i na koniec pas pod ogonem i wokół zadnich nóg; zapinając derkę od klatki piersiowej, zabezpieczysz ją przed ewentualnym zsunięciem i zaplątaniem wokół zadnich nóg, co mogłoby zdenerwować lub przestraszyć konia; kiedy zdejmujesz derkę zacznij w odwrotnej kolejności, tj. od pasków między tylnymi nogami;

Artykuł Jak bezpiecznie zajmować się koniem? Zasady bezpieczeństwa dla początkujących pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Aby zrozumieć końską mowę, należy spędzać jak najwięcej czasu na obserwacji koni w naturalnym środowisku — w stadzie. Jednak mało kto ma możliwość spędzania setek godzin wśród koni. Często ograniczamy się do samej jazdy albo ewentualnie do pracy z ziemi i do wizyt w stajni parę razy w tygodniu. Brak obserwacji jest przyczyną braku wiedzy o tym, jak konie się zachowują i jakie reakcje są dla nich naturalne. 

Obserwacja zachowania koni jest pierwszym krokiem do poznania końskiego języka. Pojedyncze sygnały, jakie wysyła koń, składają się na całość obrazu i są informacją zwrotną o tym, jak czuje się w danym momencie.

Jakie sygnały są ważne?

Oddech

Pierwszą rzeczą, na jaką powinniśmy zwrócić uwagę podczas obserwacji, jest oddech konia. Czy jest płytki, czy jest głęboki? Koń, który oddycha płytko i szybko może być spięty albo może odczuwać ból. Jeśli wstrzymuje oddech i jest niespokojny, może za chwilę „wybuchnąć”. Jeśli jego chrapy są szerokie, może być podekscytowany otoczeniem. Regularny i głęboki oddech z parsknięciami świadczy o stanie relaksu.

Tonus mięśni

To następny element, jaki należy wziąć pod uwagę podczas obserwacji. Jeśli koń jest rozluźniony, jego mięśnie nie są spięte. Najłatwiej zauważyć czy jest spięty, po tym, w jaki sposób nosi głowę i ogon,  jak wygląda szyja, uszy, nozdrza i oczy.

Zrelaksowany koń ma lekko opuszczoną szyję, uszy są delikatnie rozłożone na boki, chrapy są miękkie, ciało jest rozluźnione. Zwykle pasie się lub odpoczywa z odstawioną tylną nogą.

Koń pobudzony, zdenerwowany nosi wysoko głowę i ogon, uszy skierowane są na źródło zaniepokojenia, szyja jest napięta, tak samo, jak mięśnie grzbietu. Postawa jest skrócona, przednie nogi są rozstawione, a tylne są podstawione pod kłodę. Chrapy i oczy są szeroko rozwarte, widać białka.

Zaniepokojony koń, który przypatruje się czemuś w oddali, nie skupia uwagi na tobie i może zareagować spłoszeniem lub ucieczką. Aby temu zapobiec, musisz odzyskać jego koncentrację.

Koń, który podczas jazdy zadziera głowę, ma zapadnięty grzbiet, nerwowo macha ogonem, bryka prawdopodobnie odczuwa ból. ​​

Pysk

Koń, który spokojnie stoi i ma opuszczoną dolną wargę, śpi i jest zrelaksowany. 

Przeżuwanie, szczególnie po wykonaniu jakiegoś zadania albo po wybuchu emocji jest oznaką, że koń uwalnia napięcie lub stres i wraca do stanu relaksu. 

Reakcja Flehmana — jest to odruch, podczas którego koń odchyla górną wargę, odsłaniając przednie zęby, wdycha powietrze nosem i zatrzymuje na kilka sekund. Takie zachowanie ułatwia przenoszenie feromonów lub innych interesujących zapachów to narządu Jacobsona znajdującego się nad podniebieniem 

Koń rozszerza chrapy, aby wciągnąć więcej powietrza podczas ćwiczeń, ale też, kiedy jest zaskoczony lub zdenerwowany.

Zmarszczki wokół oczu i pyska — jeśli się pojawią, mogą być oznaką bólu, zmartwienia, zestresowania. Ściśnięty pysk to bardzo delikatny znak, który łatwo przeoczyć. Jeśli jesteś w stanie go dostrzec, możesz podjąć odpowiednie kroki, aby obniżyć napięcie i dyskomfort, zanim koń wyśle bardziej dobitne sygnały.

Uszy

Koń, który jest na tobie skoncentrowany, ma uszy skierowane w twoją stronę. Jeśli są obrócone do tyłu, prawdopodobnie nasłuchuje dźwięków dobiegających zza zadu. Jeśli koń gwałtownie wyciąga szyję i kładzie uszy to znak, że jest zdenerwowany i ostrzega przed ugryzieniem. Jeśli uszy poruszają się do przodu i do tyłu oznacza to, że koń jest mocno pobudzony i czujny, być może jest przytłoczony bodźcami.

Nogi

Grzebanie przednią nogą może być oznaką zniecierpliwienia lub znudzenia. Takie zachowanie może pojawić się przed karmieniem albo kiedy koń jest zmuszony do stania, a chciałby odjeść. Tupanie — czyli podnoszenie i mocne opuszczanie kopyta oznacza irytację. Jej powody mogą być różne — irytująca mucha albo frustracja z powodu jakiejś czynności, którą wykonujesz. Jeśli koń się cofa, dębuje i macha przednimi kończynami przybiera postawę dominującą — jest to sygnał agresji i próby przejęcia kontroli. Takie zachowania, jak i obracanie się zadem są nieakceptowalne, niebezpieczne i świadczą o braku dobrych relacji. 

Podniesiona zadnia noga może sygnalizować irytację i ostrzegać przed kopnięciem. Jeśli jednak koń przenosi cały ciężar na jedną zadnią nogę i biodro, przy czym jego mięśnie są zrelaksowane, a szyja opuszczona oznacza to, że odpoczywa.

Ogon

Podniesiony ogon jest oznaką podniecenia, zaniepokojenia, pobudzenia. Jeśli ogon jest wciśnięty w zad, oznacza to, że zwierzę jest zestresowane albo coś je boli. Mocne machanie ogonem, często w połączeniu z położonymi uszami oznacza irytację i złość. Jeśli koń nerwowo macha ogonem podczas jazdy, może być w dyskomforcie, być może przez niedopasowane siodło albo z powodów zdrowotnych. 

Na całokształt samopoczucia konia składają się poszczególne sygnały — od tych najdrobniejszych, prawie niezauważalnych, do przyjmowania określonej postawy i zachowań. Wszystko, co robi koń, nawet kiedy uważamy, że nic nie robi, „coś” znaczy dla kolegów ze stada. 

Bycie uważnym i obecnym (przeczytasz tutaj: Uważność w pracy z koniem) jest niezbędne do nauki „czytania” konia. Obserwacja i rozumienie mowy ciała jest punktem wyjścia do dobrej komunikacji. 

Przebywając z koniem, obserwuj, jak zmienia się jego postawa, mimika, dynamika ruchu, jak wchodzi w interakcję z tobą, a jak z innymi osobami. Zwróć uwagę na to, jak wita cię, gdy idziesz po niego na padok albo wchodzisz do jego boksu, obserwuj, jak zachowuje się, kiedy prowadzisz go w ręce na spacerze, na pastwisko albo na maneż. 

Im dłużej będziesz obserwować konie,  tym łatwiej będziesz odczytywać subtelne sygnały świadczące o tym, że twój koń jest przestraszony, zirytowany albo że coś go boli. Pomoże to zapewnić bezpieczeństwo i komfort podczas wspólnej pracy.

Kiedy zaczniesz rozumieć, co twój koń ma ci do powiedzenia, zauważysz, że czasem ma własne pomysły na waszą współpracę, albo w ogóle nie jest nią zainteresowany (z różnych względów). To od nas zależy, czy podczas tej konwersacji zgadzamy się końskie „nie”, czy też zawsze wszystko musi układać się zgodnie z naszymi oczekiwaniami i założeniami. 

Pamiętaj, że mowa ciała konia i jego zachowanie to jedyny sposób, w jaki może się z tobą komunikować.

Artykuł Jak zrozumieć konia? Mowa ciała dla początkujących pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Dr Farady jest naukowcem i dietetykiem koni. Jej misją jest łagodzenie cierpienia i promowanie zdrowia u koni w każdym wieku. Przed rozpoczęciem pracy z końmi, dr Faraday spędziła 20 lat opracowując dla lekarzy, oparte na badaniach, medyczne protokoły leczenia pacjentów. Sama jest opiekunem konia z problemami metabolicznymi, alergiami i ciężkim artretyzmem. Jej zmagania z utrzymaniem zwierząt w dobrej kondycji stały się inspiracją do pomocy innym właścicielom koni. Uczy jak używać żywności i nutraceutyków w profilaktyce i leczeniu wielu chorób koni m.in. otyłości, problemów metabolicznych, artretyzmu, alergii. 

W webinarze dr Faraday porusza istotne kwestie, takie jak odpowiednia kondycja mikrobiomu i jelit, suplementacja oraz zwraca uwagę na to, jak powinien wyglądać zdrowy koń.

Koń to jelita na 4 nogach (Horse is a gut on legs)

Odżywianie ma kluczowe znaczenia dla zdrowego żołądka i jelit konia. To, jak karmisz i czym, może pomóc w utrzymaniu zdrowego środowiska jelit i wspierać mikrobiom. 

Ogromna populacja drobnoustrojów w jelicie grubym jest przede wszystkim odpowiedzialna za rozkładanie włókien z siana, trawy i innych pasz. Powoduje to wytwarzanie dużych ilości lotnych kwasów tłuszczowych, które są głównym źródłem energii dla konia. Niestrawione resztki przemieszczają się przez okrężnicę, gdzie wchłaniana jest woda i formowany kał. 

Konie mają szczególnie wrażliwy układ trawienny. Są bardzo podatne na zaburzenia trawienia, szczególnie gdy zmienia się cokolwiek w ich diecie lub rutynie, odbija się to na ich kondycji fizycznej i psychicznej. Układ odpornościowy konia jest wspierany w 70% przez jelita.

Objawy problemów z jelitami:

• biegunka
• woda kałowa
• wrzody żołądka
• wrzody jelita grubego
• brak apetytu
• wzdęcia 
• zaparcia
• słaba kondycja
• wrażliwość w okolicy popręgu
• kolka
• zapalenie jelita grubego lub IBD
• utrata masy ciała 
• niska odporność
• zły stan skóry lub sierści
• słaby wzrost kopyt
• alergie – objawiają się swędzeniem skóry
• stany zapalne w organizmie (mogą objawiać się również kulawizną)

Drażliwe, “humorzaste” konie mają szczególnie wrażliwy układ trawienny. Są bardzo podatne na zaburzenia trawienia, szczególnie gdy zmienia się cokolwiek w ich diecie lub rutynie.

Korzyści z dobrze funkcjonującego układu pokarmowego to:

• lepsza synteza witamin i minerałów
• lepsza odporność na patogeny
• zdrowa  błona śluzowa jelit i żołądka
• ochrona przed toksynami
• lepszy nastrój
• dobra kondycja ciała
• zwiększona odporność na stres

Zbilansowana dieta pokrywa zapotrzebowanie na minerały śladowe

Drugą istotną kwestią jest odpowiednio zbilansowana dieta pokrywająca zapotrzebowanie na mikroelementy i aminokwasy limitujące. 

W sianie zwykle są niedobory pierwiastków śladowych takich jak cynk, miedź, mangan, selen, a także witaminy E i A. Często też w sianie i paszach gospodarskich opartych na zbożach jest niewystarczająca ilość aminokwasów egzogennych, przede wszystkim lizyny, która jest najistotniejsza z punktu widzenia konia. 

Należy znaleźć dobrze zbilansowane suplementy witaminowo-mineralny i zaaplikować w odpowiedniej dawce aby wyrównać niedobory, a także podawać dobrej jakości białka, poza sezonem pastwiskowym. 

Suplementacja konia

Dr Faraday porusza bardzo istotną kwestię dotycząca suplementowania konia. Przede wszystkim należy umieć czytać listę składników i wybierać takie suplementy, które zawierają tylko substancje czynne i są bez zbędnych wypełniaczy. Jeśli mamy skład na stronę A4 i przy tym małe ilości oraz małe dawkowanie powinna zapalić się nam lampka kontrolna – czy to aby na pewno zadziała? 

Po drugie nie powinniśmy dawać więcej niż 3 suplementy na raz. Martha opisała przypadek konia, który był w totalnej rozsypce – dostawał 13 różnych suplementów, część z nich była nawet ok ale nie przyniosły żadnej poprawy. Dlaczego? Aby suplementy mogły zadziałać, najpierw trzeba zoptymalizować dietę. 

Suplementację (czy działa czy nie) należy zrewidować po ok 10-14 dniach – wtedy powinna być już zauważalna poprawa. Jeśli nie ma, nie ma sensu kontynuować terapii, co więcej nie warto dodawać kolejnego suplementu, tylko zacząć od nowa i jeszcze raz zrewidować skład oraz dawkowanie.

Dużo znanych producentów (dotyczy to w dużej mierze suplementów wspomagających apart ruchu) ma dawkowanie i ilość substancji czynnych adekwatną do masy kota, a nie konia który waży ponad pół tony. 

Jakie powinny być dobre suplementy?

• zawierają krótki skład
• nie mają wypełniaczy
• są bezpieczne, a ich skuteczność potwierdzona badaniami naukowymi
• dawkowanie adekwatne do masy konia!

Niestety duża ilość suplementów ma zły skład, bądź nieodpowiednie (za małe) dawkowanie.

Najczęstsze błędy jakie popełniają właściciele koni

1. Nie rewidują źródła informacji. Internet jest z jednej strony dobry, bo daje duże możliwości samodzielnego wyszukiwania informacji, z drugiej strony, nie rewidując źródeł, albo opierając się na informacjach, które nie są poparte badaniami naukowymi, można wyciągać błędne wnioski.
2. Nie potrafią przyznać się do “błędu” i zaniechać praktyk, które kontynuowali od lat. To, że coś było robione “od zawsze” nie znaczy, że jest robione prawidłowo.
3. Nie podchodzą krytycznie do informacji sprzedawanych przez producentów suplementów, którzy chcą sprzedać produkt, niekoniecznie dobrej jakości.
4. Nie potrafią prawidłowo ocenić kondycji konia (BSC)
5. Nie dostosowują ilości energii pobieranej przez konia z paszy do pracy jaką wykonuje, ani do rasy.

Jak wygląda zdrowy koń?

• ma optymalne BSC (nie jest za gruby, nie jest za chudy) – ostatnie żebra mają być wyczuwalne pod dłonią, mogą być widoczne w ruchu
• ma top line i masę mięśniową, która nie jest mylona z tłuszczem
• ma zdrowe kopyta – “bez kopyt nie ma konia”
• ma zdrową, elastyczną skórę, lśniącą, nie wyblakłą sierść
• ma zdrowe, elastyczne stawy i ścięgna
• lekko i swobodnie  się porusza
• w stępie ma długi wykrok
• nie cierpi na alergie
• układ odpornościowy nie szwankuje, nie jest podatny na infekcje
• jest zrelaksowany, pewny siebie, stabilny emocjonalnie (90% problemów behawioralnych bierze się z problemów z jelitami)

Podsumowując

Źródła

Top 15 Equine Supplements for Digestive Health [Research Review]/

Artykuł Dobre żywienie kluczem do końskiego zdrowia pochodzi z serwisu Equizen.pl.

Popełniane błędy kosztują sporo, szczególnie rachunki u weterynarza. Błędy żywieniowe kosztują konie utratę zdrowia, a właściciela pieniędzy – raz na na źle dobrane pasze, dwa na leczenie, które często jest długotrwałym procesem.

Żywienie koni wynika przede wszystkim z budowy i fizjologii przewodu pokarmowego. Drastyczne błędy żywieniowe na pewno przyczyniają się do pogorszenia stanu zdrowia, nawet mogą prowadzić do śmierci.

Przeczytaj o 5 najczęstszych błędach żywieniowych i sprawdź czy ich nie popełniasz.

1. Zbyt mała ilość paszy objętościowej

Ograniczony dostęp do paszy objętościowej (siano, pastwisko, zielonki) prowadzi do problemów behawioralnych oraz zdrowotnych – jest przyczyną  chudnięcia, wrzodów żołądka, odwodnienia, niedoborów elektrolitów, kolek. Włókno jest niezbędne do prawidłowej pracy przewodu pokarmowego, gdyż zmusza konia do dokładnego pogryzienia,  wzmagając produkcję śliny, ułatwia perystaltykę jelit, zwiększa objętość przewodu pokarmowego, co podwyższa zasoby wody. Konie powinny pobierać minimum 1,5% a obecnie standardy żywieniowe wykazują 2% masy ciała dziennie, co dla konia o wadze 500 kg stanowi min. 7,5 kg – 10 kg siana na dzień.

2. Za duża ilość skrobi i cukrów

Niektóre konie potrzebują diety ubogiej w skrobię i cukry, przede wszystkim dotyczy to koni wrzodowych lub cierpiących na choroby metaboliczne. Udział skrobi i cukrów w diecie takich koni nie powinien przekraczać 12%.

Skrobia to podstawowy składnik ziarna zbóż, który stanowi 50-70% suchej masy. Skrobia jest rozkładana na glukozę, która jest nośnikiem energii. Rozkład skrobi powoduje wzrost poziomu cukru i insuliny we krwi w ciągu 1-2 godzin po odpasie. 

Skrobia jest trawiona głównie w jelicie cienkim i jeśli zbyt duże ilości nie zostaną strawione, to przechodzą do jelita grubego i ślepego, obniżając PH (gdy PH spada poniżej 6, to obumierają bakterie trawiące włókno) co jest przyczyną kwasicy mleczanowej, której objawami są: ochwat, wzdęcia, kolka, stereotypie w zachowaniu, uszkodzenia ścian jelit ślepego i okrężnicy. 

Aby nie dopuścić do wzrostu zakwaszenia treści pokarmowej jelita grubego, dawki ziarna na jeden odpas nie powinny być większe niż 0,2% – 0,4% masy ciała (czyli dla konia 500 kg treściwy posiłek nie powinien przekraczać 2 kg) 

3. Niedostosowanie ilości kalorii do ilości pracy

Twój koń ma nadwagę, za dużo energii, jest niebezpieczny do jazdy, płochliwy? Prawdopodobnie “cierpi” na nadmiar kalorii albo dostaje kalorie złego typu.

Myślę, że zmorą dużej ilości właścicieli jest brak umiejętności oceny kondycji konia (w skali 1-9) oraz określenia ilości pracy jaką wykonuje. 

Zapotrzebowanie na energię zależy od potrzeb bytowych, stanu fizjologicznego i wykonywanej pracy. Dla konia o masie 500 kg zapotrzebowanie bytowe na energię wynosi 65-76 MJ (w zależności od temperamentu). 

Zapotrzebowanie na energię wzrasta wraz ze spadkiem temperatury, a także ze wzrostem pracy.

To ile koń pracuje? (na podstawie książki Joanny Smulskiej Żywienie koni rekreacyjnych)

• Praca lekka – 1-3 godziny w tygodniu stęp, kłus; jazda rekreacyjna, spacery, zapotrzebowanie na energię dla konia o masie 500 kg do 79 MJ
• Praca średnia – jazda rekreacyjna 5 godz w tyg, głównie kłus, stęp, galop, małe skoki zapotrzebowanie na energię dla konia o masie 500 kg 79 – 95 MJ
• Praca ciężka – 4-5 godz w tygodniu, głównie kłus, galop, rajdy, skoki, WKKW zapotrzebowanie na energię dla konia o masie 500 kg powyżej 95 MJ

Oczywiście należy wziąć pod uwagę źródła energii, która może być szybko lub wolno uwalniana w zależności od tego jaką paszą karmimy konia. O tym dowiesz się w artykule “Jak wybrać odpowiednią paszę dla konia”.

4. Źle dobrane suplementy lub ich brak

Wydaje mi się, że najtrudniejszą kwestią w żywieniu koni jest odpowiednie zbilansowanie diety. Samo siano (z dodatkiem owsa) zapewnia odpowiedni poziom energii dla konia niepracującego, ale z pewnością nie dostarczy odpowiedniej ilości minerałów i witamin, dlatego należy koniom bezwzględnie zapewnić dostęp do lizawki, a także odpowiednie bilansujące suplementy pod postacią preparatów mineralno-witaminowych lub balancerów.

Przy skarmianiu sianiem bardzo często spotykamy się niedoborami miedzi, cynku, selenu, witaminy E. Ich nieodpowiednia ilość jest przyczyną spadku odporności, problemów metabolicznych,  problemów ze stawami, trudności z nabudowaniem mięśni, słabą kondycją kopyt i sierści.

W przypadku karmienia gotowymi paszami pełnoporcjowymi należy przestrzegać ilości określonych na etykiecie. W przypadku skarmiania mniejszą ilością również należy uzupełnić niedobory.

Brak właściwych suplementów jest tak samo zły jak ich nadużywanie albo złe dobranie. Np. suplement dedykowany na stawy oprócz chondroityny, glukozaminy, kolagenu czy kwasu hialuronowego może zawierać jeszcze dodatkowe witaminy i minerały, które są dostarczane w musli, w preparacie witaminowym i witaminizowanej sieczce. 

Warto przeanalizować skład pasz i zredukować te składniki, których w bilansie dziennym jest za dużo.

5. Niesmaczna pasza

Często suplementy lub zioła dodane bezpośrednio do porcji treściwej zmieniają jej smak,  niekoniecznie na lepszy. Mój koń nie lubi ziołowych pasz i sieczek ale niektóre zioła zaproponowane oddzielnie w barze ziołowym chętnie pobiera. Niektóre konie należy przyzwyczajać stopniowo do smaku kolagenu, szczególnie, gdy suplementujemy w sporych dawkach.

Jak uniknąć błędów?

1. Określ dokładnie jaką ilość paszy objętościowej potrzebuje twój koń. Pamiętaj, że podstawą żywienia konia jest pasza objętościowa, a nie treściwa.
2. Jeśli karmisz tylko paszą objętościową, używaj odpowiednich suplementów wyrównujących niedobry witamin, mikro i makroelementów, tak samo, kiedy karmisz treściwym pod postacią pasz gospodarskich, albo gotowymi mieszankami niepełnoporcjowo.
3. Nie używaj pasz wysokoskrobiowych, jeśli koń nie ma dużego zapotrzebowania energetycznego (ciężka praca) albo cierpi na wrzody lub choroby metaboliczne.
4. Paszę treściwą dobierz do zapotrzebowania energetycznego konia oraz nie zadawaj więcej niż 2 kg na jeden posiłek.
5. Kontroluj kondycję konia i ilość dostarczanych kalorii.

Nie używaj zbyt wielu suplementów w jednym posiłku; weź pod uwagę, że mogą zmieniać smak i zniechęcać konia do jedzenia.

Źródło:

Sz. Chrzanowski: Żywienie koni

Artykuł Błędy w żywieniu koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.

W artykule poruszymy następujące kwestie:

1. Dlaczego dostęp do wody jest priorytetem i kluczowym elementem żywienia.
2. Jakie jest dzienne zapotrzebowanie konia na wodę i skąd ją pobiera.
3. Od czego zależy ilość pobieranej wody przez konia.
4. Objawy odwodnienia u konia
5. Jak zapewnić koniowi dostęp do wody.
6. Zasady pojenia koni.

Dostęp do świeżej i czystej wody to priorytet

Możliwość picia czystej wody jest najważniejszym elementem dobrostanu. To woda zapewnia prawidłową pracę wszystkich układów – krwionośnego, oddechowego, ruchu, wydalniczego. Bez odpowiedniego nawodnienia nie może być mowy o prawidłowej pracy serca, nerek, jelit czy stawów, dlatego brak dostępu do wody zagraża zdrowiu i życiu zwierzęcia. Koń może przeżyć 20 do 25 dni bez dostępu do jedzenia, jednak brak dostępu do wody powyżej 48 godzin zagraża jego życiu – jest przyczyną kolki czy też uszkodzenia nerek. Koń pozbawiony dostępu do  wody może przeżyć od 3 do 6 dni.

Ile wody pije koń?

Ilość poboru wody zależy od wielu czynników. Przyjęto, że średnie zapotrzebowanie konia na wodę wynosi od 3 do 7 litrów na każde 100 kg masy ciała. Dla konia o masie 500 kg średnia wartość  spożycia wody wynosi 15-30 litrów na dzień.

Ilość wody pobieranej przez konie zależy od:

1. Składu dawki pokarmowej – duży udział siana sprawia, że konie piją więcej. Konie utrzymywane w trybie pastwiskowym wg badań piły 2,4 l/100 kg na dzień, a po przeniesieniu do stajni i użytkowaniu pod siodłem ich zapotrzebowanie wzrosło do 6,4 l/100 kg dziennie. Konie spędzające większość czasu na trawiastym pastwisku piją mniej świeżej wody, gdyż pobierają ją jedząc trawę. Większa zawartość lucerny w sianie również zwiększa zapotrzebowanie konia na wodę. Konie jedzące paszę objętościową z większym udziałem lucerny mają luźniejszy kał, więc zapotrzebowanie na wodę wzrasta. 
2. Pory roku – zapotrzebowanie na wodę zależy od temperatury i wilgotności powietrza. Latem, w upalne dni, zapotrzebowanie na wodę wzrasta, jednakże trzeba mieć świadomość, że okresie zimowym, kiedy konie pobierają więcej paszy objętościowej suchej (siana, sieczki) i mają ograniczony dostęp do trawy, zapotrzebowanie na wodę rośnie. Niestety ujemne temperatury, zimna woda, brak śniegu (konie również pobierają wodę jedząc śnieg) mogą powodować niechęć do picia. Może to prowadzić do niebezpieczeństwa wystąpienia kolki na skutek zatkania nadmierną ilością włókna i deficytu wody.
3. Aktywności fizycznej – koń użytkowany sportowo lub rekreacyjnie ma większe zapotrzebowanie na wodę, niż koń niepracujący. W upalne dni konie mogą stracić nawet kilkanaście litrów wody (średnio 7-8 l). Nadmierna utrata wody powoduje problemy z krążeniem i pracą nerek. Pocąc się tracą również mikro i makroelementy niezbędne do utrzymania prawidłowej gospodarki wodnej. Zaburzenie równowagi pomiędzy sodem i potasem może prowadzić do zawału serca.  
4. Hierarchii w stadzie – niestety zdarza się, że osobniki będące niżej w stadzie mogą mieć utrudniony dostęp do wody, dlatego należy zapewnić na padoku odpowiednią ilość zbiorników na wodę.
5. Pory dnia – konie najrzadziej piją rano, najczęściej po południu. Warto wziąć pod uwagę również fakt, że konie nie poświęcają na picie dużo czasu, z reguły 5 do 10 minut dziennie, dlatego tak ważny jest stały dostęp do czystej i świeżej.

Źrebne i karmiące klacze spożywają więcej wody, aby zapewnić prawidłowy rozwój płodu, a także podtrzymać laktację.

Odwodnienie niebezpieczne dla zdrowia

Dostęp do świeżej i czystej wody to podstawa utrzymania wszystkich zwierząt. Jej brak powyżej 48 h zagraża zdrowiu – bardzo szybko dochodzi do odwodnienia, organy wewnętrzne ulegają uszkodzeniu, zostaje zaburzona perystaltyka jelit.

Objawami odwodnienia u konia jest:

• apatia
• zmęczenie
• przymknięte powieki
• przekrwione i suche błony śluzowe
• sztywność i napięcie mięśni
• ciemny mocz  i skąpomocz
• gęsta ślina lub jej brak

Łatwym sposobem na sprawdzenie, czy koń nie jest odwodniony jest tzw. “test odciągania”. Polega on na odciągnięciu na szyi fałdu skóry. Jeśli wraca natychmiast do stanu pierwotnego, koń nie powinien być odwodniony. Jeśli powraca w przeciągu 2-5 sek możemy mówić o średnim odwodnieniu, jeśli trwa to powyżej 10 sekund to powinniśmy niezwłocznie wezwać lekarza weterynarii.

Zapewnij koniowi dostęp do świeżej wody

Konie trzymane w stajniach mają zazwyczaj w boksach automatyczne poidła. Jest to wygodna forma, która pozwala na swobodny dostęp do wody przez każdego konia, jednak opiekun nie ma możliwości zweryfikowania, ile faktycznie zwierzę pije. Przy braku automatycznych poideł należy poić konie z wiader. Wodę należy podawać 3 razy dziennie – rano, w południe i wieczorem 30 min przed zadaniem paszy treściwej i 2 godziny po. W upalne dni zapotrzebowanie na wodę może wzrosnąć dwukrotnie.  W trakcie pobytu na pastwisku konie również powinny mieć zapewniony dostęp do wody albo z automatycznych poideł albo z większych zbiorników – waniem lub kalfasów. Naturalne zbiorniki wodne bez przepływu wody nie powinny być źródłem pobieranej wody ze względu na możliwe zanieczyszczenie.

Istnieje powiedzenie, że możesz konia doprowadzić do wody, ale nie zmusisz go do picia. Zdarza się, że konie odmawiają picia i przyczyny mogą być różne.Wykluczając zdrowotne problemy konie mogą niechętnie pobierać wodę z uwagi na:

• zmieniony smak i zapach ze względu na zawartość  pierwiastków (żelazo i mangan zmieniają smak na gorzki)
• podwyższone pH 
• zanieczyszczenie poidła
• temperaturę – szczególnie zimą, konie niechętnie pobierają lodowatą wodę; optymalna temperatura wody do pojenia dla dorosłego konia wynosi 12, a źrebięcia 16 stopni C.

Aby zachęcić konie do pobierania wody zimą można podawać posiłki na mokro (mesz) i dodawać do nich sól.

Jak poić konia?

• W przypadku braku automatycznych poideł lub ciągłego dostępu do wody, konie należy napoić 3 razy dziennie – rano, w południe i wieczorem. Koniom pracującym należy zapewnić dostęp do wody również w nocy.
• Wodę należy podawać pół godziny przed zadaniem paszy treściwej i 2 godziny po.
• Zapotrzebowanie na wodę może wzrosnąć dwukrotnie podczas upałów.
• Nie podaje się wody bezpośrednio po zakończeniu treningu; pojenie powinno nastąpić, gdy koń będzie miał suchą sierść między przednimi nogami. 
• W przypadku ciężkiej pracy należy odczekać godzinę przed podaniem wody. Jeśli zwierzę długo pracuje, to można je napoić w trakcie pracy, ale musi ono od razu wrócić do ruchu. Pozostawienie zgrzanego konia w boksie po wysiłku i napojenie zimną wodą może spowodować ochwat.
• Gdy pocenie jest intensywne, koń powinien mieć uzupełnione elektrolity.

ZAPAMIĘTAJ:

• Koń musi mieć zapewniony stały dostęp do czystej wody, zarówno w stajni jak i na pastwisku przez cały rok.
• Zapotrzebowanie konia na wodę zależy od temperatury i wilgotności powietrza, rodzaju pobieranej paszy i wykonywanej pracy. Średnio koń potrzebuje od 3 do 7 litrów wody na każde 100 kg masy ciała.
• Utrzymanie odpowiedniego poziomu wody w organizmie jest niezbędne do spełniania funkcji życiowych.
• Odwodnienie treści pokarmowej jest jedną z głównych przyczyn kolki.
• Podczas upałów zapotrzebowanie na wodę wzrasta 30-75%.
• Zimą konie mogą mniej chętnie pić, na co należy zwracać uwagę, gdyż pobierają więcej siana i łatwiej mogą ulec odwodnieniu.
• Pojenie koni powinno odbywać się przed zadaniem paszy treściwej.
• Nie podawaj zimnej wody spoconemu koniowi bezpośrednio po pracy.
• Brak dostępu do wody powyżej 48h zagraża zdrowiu i życiu konia.
• Konie mogą nie chcieć pić, gdy woda ma zmieniony smak lub zapach, lub jest podawana w brudnych poidłach/kalfasach/pojemnikach.

Artykuł Woda w żywieniu koni pochodzi z serwisu Equizen.pl.